মৃদগন্ধা দীক্ষিত
এক অদম্য ইচ্ছা আৰু কিতাপৰ প্ৰতি থকা অপৰিসীম ভালপোৱাই কেনেকৈ এজন সাধাৰণ যুৱকৰ জীৱনৰ পথ সলনি কৰিব পাৰে, তাৰ এক জীৱন্ত উদাহৰণ হৈছে ইৰশ্বাদ ৱডগাঁওকৰ। ঘৰত পঢ়া-শুনা বা সাহিত্যৰ কোনো বিশেষ পৰিৱেশ নথকাৰ পিছতো, কেৱল এটা ভাষা আৰু কিতাপৰ প্ৰতি থকা দুৰ্বাৰ নিচাই এজন যুৱকক কোলহাপুৰৰ পথৰ পৰা JNU আৰু তাৰ পিছত পোনে পোনে ৰাছিয়ালৈ লৈ যায়। এই কাহিনীটো শুনিবলৈ কোনো এখন উপন্যাসৰ দৰেই লাগে। পোনপটীয়াকৈ ৰাছিয়ান সাহিত্যক মাৰাঠী ভাষালৈ অনুবাদ কৰাৰ দৰে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কাম হাতত লোৱা কোলহাপুৰৰ ইৰশ্বাদ ৱডগাঁওকৰৰ জীৱনৰ কাহিনীটোও ঠিক এনেকুৱাই এক ৰোমাঞ্চকৰ যাত্ৰা।
কিতাপৰ সৈতে মিতিৰালিৰ পূৰ্বৰ শৈশৱ
ইৰশ্বাদৰ পৈতৃক ঘৰ আছিল কোলহাপুৰৰ সোমবাৰ পেঠৰ 'লুগড়ী ওল' এলেকাত। তাত তেওঁৰ ককাকৰ তামোল-পাণ আৰু কণীৰ এখন সৰু দোকান আছিল। ১৯৯৬ চনৰ আশে-পাশে সেই ঘৰটো বিক্ৰী কৰি তেওঁৰ পৰিয়ালটো লক্ষতীৰ্থ কলনীত থাকিবলৈ আহে।
ৰাছিয়াত এখন সন্মিলনৰ সময়ত ইৰশ্বাদ ৱডগাঁওকৰ
ইৰশ্বাদৰ পিতৃয়ে মাত্ৰ চতুৰ্থ শ্ৰেণী আৰু মাতৃয়ে ষষ্ঠ শ্ৰেণীলৈকেহে পঢ়িছিল। তেওঁৰ দেউতাকে যোৱা ত্ৰিশ বছৰতকৈয়ো অধিক সময় ধৰি মহাদ্বাৰ ৰোডত থকা মহালক্ষ্মী ধৰ্মশালাৰ সন্মুখত এখন ঠেলাত হোজিয়াৰী কাপোৰ বিক্ৰী কৰি আহিছে। তেওঁলোকৰ বেছিভাগ আত্মীয়ই এই কাপোৰৰ ব্যৱসায়ৰ সৈতেই জড়িত। তিনিজন ককায়েক-ভায়েকৰ ভিতৰত ইৰশাদ হৈছে মাজু। ডাঙৰ ককায়েকে বিজ্ঞান শাখাত স্নাতকোত্তৰ কৰিছে আৰু গোৱাত চাকৰি কৰে, আনহাতে সৰু ভায়েকে বাণিজ্য শাখাত স্নাতকোত্তৰ কৰিছে।
যেতিয়া পঢ়াৰ নিচা লাগিল
ইৰশ্বাদে সপ্তম শ্ৰেণীলৈকে শিক্ষাগ্ৰহণ কৰে পৌৰনিগমৰ আন্নাচাহেব ছিণ্ডে বিদ্যালয়ত আৰু দশম শ্ৰেণীলৈকে পঢ়ে লক্ষতীৰ্থৰে মহাত্মা ফুলে বিদ্যালয়ত। তেতিয়ালৈকে পঢ়া-শুনাৰ সৈতে তেওঁৰ বিশেষ কোনো সম্পৰ্ক নাছিল। 'বটাট্যাচী চাল' বা 'শ্যামচী আই'ৰ দৰে নিৰ্বাচিত কেইখনমান কিতাপৰ নামহে তেওঁ জানিছিল।
কিন্তু শিৱাজী পেঠৰ নিউ কলেজত একাদশ শ্ৰেণীত (বাণিজ্য শাখাত) নামভৰ্তি কৰাৰ পিছত, তাৰ 'টি. এইচ. অপৰাধ লাইব্ৰেৰী'ৰ জৰিয়তেহে প্ৰকৃত অৰ্থত কিতাপৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিচয় ঘটে। গংগাধৰ গাডগিলৰ 'বণ্ডু' চিৰিজ আৰু সুহাস শিৰৱলকৰৰ ছাছপেন্স উপন্যাস পঢ়ি পঢ়ি তেওঁৰ পঢ়াৰ প্ৰতি এক তীব্ৰ নিচা জন্মে। B.Com-ৰ প্ৰথম বৰ্ষতেই তেওঁ উপলব্ধি কৰে যে তেওঁ ইংৰাজী সাহিত্য পঢ়িব বিচাৰে। ইয়াৰ বাবে তেওঁ বাণিজ্য শাখা এৰি কলা শাখালৈ যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। 'বাণিজ্যৰ পৰা কলা শাখালৈ যোৱা মানে অৱনমিত হোৱা' বুলি কৈ তেওঁৰ এই সিদ্ধান্তৰ বহুতে বিৰোধিতাও কৰিছিল। এবছৰ লোকচানো হৈছিল, কিন্তু 'মই MPSC-ৰ প্ৰস্তুতি চলাব লাগিব' বুলি কাৰণ দৰ্শাই তেওঁ অধ্যক্ষৰ পৰা অনুমতি আদায় কৰে।
কিতাপৰ দোকানত কাম কৰা সময়ত ইৰশ্বাদ ৱডগাঁওকৰ
এইখিনি সময়তে মহালক্ষ্মী বজাৰৰ সন্মুখত থকা 'চান্দ বুক ষ্টল' নামৰ পুৰণি কিতাপৰ দোকান এখনতো তেওঁ এবছৰ-দুবছৰ অংশকালীন কাম কৰে। তালৈ অহা অধ্যাপক আৰু বিভিন্ন পাঠকৰ সৈতে হোৱা আলাপ-আলোচনাই কিতাপৰ প্ৰতি তেওঁৰ আকৰ্ষণ আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিলে। বহুবাৰ কামৰ বিনিময়ত পইচা নোলোৱাকৈ, সমপৰিমাণৰ মূল্যৰ কিতাপ তাৰ পৰা লৈ যোৱাৰ পৰ্বও আৰম্ভ হৈছিল।
দস্তয়েভস্কিয়ে জগাই তুলিলে ৰাছিয়ান ভাষাৰ প্ৰতি অনুৰাগ
স্নাতক পঢ়ি থকা সময়ত বিশ্ব সাহিত্যৰ পাঠ্যক্ৰমত তেওঁ দস্তয়েভস্কি, গৰ্কী আৰু চেখভৰ দৰে বিশ্ববিখ্যাত ৰাছিয়ান লেখকৰ ইংৰাজী অনুবাদ পঢ়িবলৈ পায়। 'পুৱৰ পিপল', 'হোৱাইট নাইটছ' আৰু 'ক্ৰাইম এণ্ড পানীছমেণ্ট' পঢ়ি তেওঁ ৰাছিয়ান সাহিত্যৰ প্ৰেমত পৰে আৰু দস্তয়েভস্কি তেওঁৰ প্ৰিয় লেখক হৈ পৰে।
পৰৱৰ্তী সময়ত শিৱাজী বিশ্ববিদ্যালয়ত স্নাতকোত্তৰ (ইংৰাজী) কৰি থকাৰ সময়ত তেওঁ তাৰ বিদেশী ভাষা বিভাগৰ বিষয়ে জানিব পাৰে। নিজৰ প্ৰিয় লেখকৰ কিতাপসমূহ মূল ভাষাতেই পঢ়াৰ উদ্দেশ্যে তেওঁ ৰাছিয়ান ভাষা শিকাৰ দৃঢ় সংকল্প লয়। প্ৰথম চাৰিমাহ কেৱল ব্যাকৰণ আৰু কিতাপৰ সহায়ত পঢ়া-শুনা কৰাৰ বাবে ৰাছিয়ান ভাষা তেওঁৰ মূৰৰ ওপৰেৰে পাৰ হৈ গৈছিল আৰু তেওঁ সেয়া এৰি দিছিল। তেতিয়া কিছুমান অধ্যাপকে তেওঁক পৰামৰ্শ দিছিল যে, "ছোভিয়েট ইউনিয়ন ভংগ হোৱাৰ বাবে ৰাছিয়া এতিয়া পিছপৰি গৈছে, তাৰ সলনি জাৰ্মান ভাষা শিকা।"
ইৰশ্বাদ ৱডগাঁওকৰৰ কিতাপ
কিন্তু সাহিত্যৰ প্ৰতি থকা গভীৰ অনুৰাগৰ বাবে ইৰশ্বাদে সেই পৰামৰ্শ মানি নল'লে। পুনৰ এক নতুন উৎসাহেৰে তেওঁ ছ'চিয়েল মিডিয়া আৰু ভাষা শিকাৰ বিভিন্ন এপ ব্যৱহাৰ কৰি ৰাছিয়ান বন্ধু বনালে। তেওঁলোকৰ সৈতে হোৱাটছএপ, অডিঅ' আৰু ভিডিঅ' কলত কথা পাতি পাতি তেওঁ 'কথিত ৰাছিয়ান' ভাষাত পাকৈত হৈ পৰিল। স্নাতকোত্তৰৰ লগতে তেওঁ ৰাছিয়ান ভাষাত চাৰ্টিফিকেট, ডিপ্ল'মা আৰু হায়াৰ ডিপ্ল'মাও সম্পূৰ্ণ কৰিলে।
সংগ্ৰামৰ দিন আৰু JNU-ৰ পথ
২০১৫ চনত ইৰশ্বাদৰ মাতৃৰ ব্ৰেইন ষ্ট্ৰ'ক হয়। মাকৰ অসুস্থতাৰ সময়ত ইৰশাদে এম.এ. দ্বিতীয় বৰ্ষৰ পঢ়া আধাতে এৰিবলগীয়া হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত এখন ইংৰাজী মাধ্যমৰ বিদ্যালয়ত তেওঁ দুবছৰ ইংৰাজী শিক্ষক হিচাপে চাকৰি কৰে, লগতে প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষা আৰু স্প'কেন ইংলিছৰ ঘৰুৱা টিউচনো কৰে। পিছলৈ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা প্ৰকল্পত 'ৰিছাৰ্চ এচিষ্টেণ্ট' হিচাপে কাম কৰি তেওঁ পুনৰ শৈক্ষিক জগতখনলৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ নিজৰ স্নাতকোত্তৰ (ৰাছিয়ান) সম্পূৰ্ণ কৰে, নেট (NET) পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয় আৰু ৰাছিয়ান বিষয়ত 'NFOBC (JRF)' ফেল'শ্বিপ লাভ কৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰথমগৰাকী ছাত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।
ৰাছিয়াত ইৰশ্বাদ ৱডগাঁওকৰ
ক'ভিডৰ সময়ত অনলাইন ৱেবিনাৰ আৰু ৰাছিয়ান লেংগুৱেজ অলিম্পিয়াডত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ ফলত তেওঁ ৰাছিয়ান ভাষাত থকা অসংখ্য সুযোগৰ বিষয়ে অৱগত হয়। PhD-ৰ বাবে তেওঁ হায়দৰাবাদৰ 'EFLU’, শান্তিনিকেতন আৰু JNU-ৰ প্ৰৱেশ পৰীক্ষা দিয়ে। JNU-ত নিৰ্বাচিত হোৱাৰ খবৰ পোৱাৰ লগে লগেই তেওঁ দিল্লীৰ JNU-ৰ পথ অনুসৰণ কৰে। তাত কটোৱা তিনি-চাৰে তিনি বছৰ তেওঁৰ বাবে অতি গতিশীল আৰু এক সম্পূৰ্ণ সুকীয়া অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰা সময় হিচাপে প্ৰমাণিত হয়। তাত তেওঁ এটা ছেমিষ্টাৰৰ বাবে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক ব্যাকৰণৰ কাকতো পঢ়ুৱাইছিল।
'ভুৰা' নামৰ কিতাপখনে দিলে ঘৰ এৰাৰ সাহস
ঘৰৰ প্ৰতি গভীৰ টান থকা সাধাৰণ কোলহাপুৰবাসীৰ দৰে ইৰশ্বাদৰো ঘৰ এৰি যোৱাৰ কোনো মানসিকতা নাছিল। ক'ভিডৰ সময়ত হাতৰ পইচা শেষ হৈ গৈছিল, কাৰোবাৰ পৰা খুজিবও নোৱাৰিছিল আৰু পিএইচডিৰ বাবে বাহিৰলৈ যোৱাৰ সময়ো আহি পৰিছিল। এনে এক স্পৰ্শকাতৰ মুহূৰ্তত বন্ধুৰ সহযোগত তেওঁ শৰদ বাৱিস্কৰৰ কিতাপ 'ভুৰা' কিনি পঢ়িলে। "ৰাৱেৰৰ দৰে ঠাইৰ পৰা, কোনো সামাজিক বা সাংস্কৃতিক মূলধন নোহোৱাকৈ যদি এজন যুৱক তালৈকে যাব পাৰে, তেন্তে ছাহু মহাৰাজৰ ইমান বিশাল সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহাসিক ঐতিহ্য থকা কোলহাপুৰৰ দৰে চহৰৰ পৰা আহি মই ঘৰ এৰিবলৈ কিয় ভয় কৰিম?" এই চিন্তায়েই তেওঁক জে.এন.ইউ.লৈ যোৱাৰ সাহস দিলে। পৰৱৰ্তী সময়ত ইণ্টাৰপ্ৰিটেচনৰ (দোভাষী) এটা কামৰ সূত্ৰে তেওঁ মালয়েছিয়ালৈয়ো যায়। বিদেশ ভ্ৰমণ কৰা তেওঁ নিজৰ ঘৰৰ প্ৰথমগৰাকী ব্যক্তি।
ৰাছিয়ান অনুবাদৰ পৰা পোনে পোনে ৰাছিয়ালৈ যাত্ৰা
চেখভৰ সহজ ৰাছিয়ান ভাষা আৰু তেওঁৰ কাহিনীবোৰৰ প্ৰেমত পৰি ইৰশ্বাদে 'কৱড়সে' নামৰ নিজৰ এটা ব্লগ আৰম্ভ কৰে আৰু চুটি কাহিনীবোৰ ৰাছিয়ানৰ পৰা মাৰাঠীলৈ অনুবাদ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। বন্ধু-বান্ধৱ আৰু শিক্ষকসকলৰ পৰা ব্লগত আশাপ্ৰদ সঁহাৰি পোৱাৰ পিছত, তেওঁ চেখভৰ কাহিনীবোৰৰ অনুবাদৰ নিজা কিতাপ ছপা কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। পুৰণি ছোভিয়েট প্ৰকাশনৰ স্মৃতি সতেজ কৰি, ২০২৩ চনত ডাইমণ্ড পাব্লিকেচনৰ পৰা 'ৰাদুগা' (ৰামধেনু) নামেৰে তেওঁৰ প্ৰথমটো গল্প সংকলন প্ৰকাশ পায়।
ইৰশ্বাদ ৱডগাঁওকৰ
তাৰ পিছত তেওঁ মিখাইল বুলগাকভৰ কিতাপ 'হাৰ্ট অৱ এ ডগ' (মাৰাঠীত 'কুত্ৰ্যাচং কালীজ' - যিখন মাৰাঠী ভাষাত প্ৰথমবাৰলৈ আহিছিল) আৰু ৱাৰ্ডন প্ৰকাশনৰ তৰফৰ পৰা দস্তয়েভস্কিৰ 'হোৱাইট নাইটছ'ৰ অনুবাদ কৰে। যিখন কিতাপে তেওঁৰ মনত ৰাছিয়ান ভাষাৰ প্ৰতি অনুৰাগ জগাইছিল, সেইখন কিতাপকে অনুবাদ কৰাৰ সুযোগ তেওঁ লাভ কৰিলে। তেওঁ অনুবাদ কৰা কিতাপ 'কুত্ৰ্যাচং কালীজ'ক এই বছৰ অন্তৰ্ভাৰতীৰ তৰফৰ পৰা প্ৰদান কৰা 'বালশাস্ত্ৰী জাম্ভেকৰ অনুবাদ বঁটা'ৰ বাবেও মনোনীত কৰা হৈছে।
শেহতীয়াকৈ ৰাছিয়াৰ 'ইনষ্টিটিউট ফৰ লিটাৰেৰী ট্ৰেন্সলেচনছ'ৰ তৰফৰ পৰা ন'বেল বঁটা বিজয়ী লেখক ইভান বুনিনৰ উপন্যাস 'দ্য ভিলেজ'ৰ অনুবাদৰ বাবে তেওঁ অনুদানো লাভ কৰিছে। এই সংস্থাই আমন্ত্ৰণ জনোৱা মৰ্মে ছেপ্টেম্বৰৰ প্ৰথম সপ্তাহত তেওঁ ৰাছিয়ালৈ এখন সন্মিলনৰ বাবেও গৈছিল। তাত তেওঁ "প্ৰব্লেমছ ইন ট্ৰেন্সলেটিং হাৰ্ট অৱ এ ডগ ইনটু মাৰাঠী" (ৰাজনৈতিক ব্যংগ অনুবাদ কৰোঁতে সন্মুখীন হোৱা অসুবিধাসমূহ) বিষয়ত নিজৰ গৱেষণা পত্ৰও পাঠ কৰে।
বৰ্তমান তেওঁ পিএইচডিৰ অন্তিম পৰ্যায়ত আছে আৰু "কামিং অৱ এজ ন'ভেলছ অৱ কণ্টেম্পৰেৰী ৰাছিয়ান লিটাৰেচাৰ" (একবিংশ শতিকাৰ ৰাছিয়ান সাহিত্যত কিশোৰ-কিশোৰীৰ মানসিক যাত্ৰাৰ উপন্যাস) বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। মাৰাঠী জনা কোনো গাইড নোপোৱাৰ বাবে তেওঁ অনুবাদৰ ওপৰত পিএইচডি কৰাৰ পৰিৱৰ্তে এই বিষয়টো বাছনি কৰে। ইয়াৰ লগতে তেওঁ ফ্ৰীলান্স অনুবাদ আৰু দোভাষীৰ কামো কৰে।
কিতাপৰ বাবে সংগ্ৰাম আৰু ভাষাই সলনি কৰা জীৱন
ইৰশ্বাদৰ পিতৃয়ে কিতাপ একেবাৰেই পছন্দ নকৰিছিল। দুটা কোঠাৰ ঘৰটোত যেতিয়া এটা কোঠা কিতাপেৰে ভৰি পৰিবলৈ ধৰিলে, তেতিয়া তেওঁ খং কৰিছিল। "এই কিতাপবোৰ আন ক’ৰবালৈ লৈ যা," এনেদৰে তেওঁ প্ৰায়ে কৈছিল। বি.এ. পঢ়ি থকা সময়ত এনেদৰেই এদিন খঙতে ইৰশ্বাদে ৫-৬টা বস্তাত কিতাপ ভৰাই ঘৰৰ পৰা ওলাই গৈছিল। তেওঁ সেই কিতাপবোৰ নিজৰ বন্ধু আৰু অধ্যাপকসকলৰ ঘৰত লুকুৱাই ৰাখিছিল। মাজৰ বহু বছৰ ধৰি তেওঁ তেনেদৰেই আপোন মানুহৰ ঘৰত কিতাপ ৰাখিছিল।
মাৰাঠী লেখক অন্নভাউ সাথেৰ আৱক্ষ মূৰ্তিৰ সৈতে ইৰশ্বাদ ৱডগাঁওকৰ
শেহতীয়াকৈ বিয়াৰ পিছত যেতিয়া তেওঁ এটা ডাঙৰ ঘৰ ল'লে, তেতিয়া নিজে ৰেক বনাই সেই সকলোবোৰ কিতাপ ঘূৰাই আনিলে আৰু নিজৰ ঘৰৰ লাইব্ৰেৰীটো নিজ হাতেৰে সজালে। যোৱা বছৰ তেওঁ ক'ৰ্ট মেৰেজ কৰে। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ পৰা আঁতৰত, তেওঁৰ পৰিয়ালত এয়া আছিল প্ৰথমখন পঞ্জীভুক্ত বিবাহ।
বহু ভাষাৰ অধিকাৰী ইৰশ্বাদ
ইৰশ্বাদৰ ঘৰত দাক্ষিণী মাৰাঠী কোৱা হয়। তেওঁৰ পত্নী পৰভণীৰ আৰু তেওঁৰ ঘৰতো দাক্ষিণী ভাষাই কোৱা হয়। কিন্তু কোলহাপুৰ আৰু পৰভণীৰ দাক্ষিণী ভাষাৰ মাজতো যথেষ্ট পাৰ্থক্য আছে। সেয়েহে এই দুয়োজনে পৰস্পৰৰ লগত মান্য মাৰাঠী ভাষাতেই কথা পাতে। তেওঁ কয়, "এই কাৰণেই বহু লোকে ভাৱে যে হয়তো আমি বেলেগ বেলেগ ধৰ্মত বিয়া পাতিছোঁ। কিন্তু মাৰাঠী আমাৰ দুয়োৰে মাতৃভাষা", এই কথাষাৰ তেওঁ অতি গৌৰৱেৰে কয়।
ইমানবোৰ ভাষাত দখল থকা ইৰশ্বাদৰ ভাষাৰ প্ৰতি থকা দৃষ্টিভংগী অতি সুন্দৰ। তেওঁ কয়, "ভাষা কেৱল কিতাপৰ পৰাই নহয়, বৰং মানুহৰ পৰা, তেওঁলোকৰ সংস্কৃতি, ইতিহাস আৰু আনকি তেওঁলোকৰ খাদ্যাভ্যাসৰ পৰাও শিকা যায়। ৰাছিয়ান ভাষা শিকোঁতে মই ৰাছিয়ান সংস্কৃতি আৰু ছোভিয়েটৰ ইতিহাস গভীৰভাৱে জানিবলৈ পাৰিলোঁ। লেনিন, ষ্টেলিন, ৰেড স্কোৱেৰ বা যুদ্ধ আৰু পুটিনৰ দৰে ৰাছিয়াৰ যি এক সীমিত পৰিচয় আমাৰ মনত সোমাই আছে, তাক লৈ মোৰ সকলো ভুল ধাৰণা ভাঙি গ'ল।"
ৰাছিয়ান ভাষাই ইৰশ্বাদৰ জীৱনলৈ এক অতি ইতিবাচক পৰিৱৰ্তন কঢ়িয়াই আনিছে। এজন অতি লাজকুৰীয়া আৰু নিজৰ মাজতে মগ্ন থকা ল'ৰা ৰাছিয়ান ভাষাৰ বাবেই অতি উৎফুল্লিত হৈ পৰিল আৰু নিৰ্ভয়ে মানুহৰ সৈতে কথা-বতৰা পাতিবলৈ ধৰিলে। "মানুহৰ পেটৰ ভিতৰলৈ যোৱা ৰাস্তাটো তেওঁৰ ভাষাৰ মাজেৰেই পাৰ হৈ যায়," তেওঁ হাঁহি হাঁহি কয়।
কোলহাপুৰৰ 'লুগড়ী ওল'ৰ সৰু গলিৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই যাত্ৰাই আজি ৰাছিয়ান সাহিত্যৰ বিশাল পৃথিৱীখনত মাৰাঠী ভাষাৰ বিজয় নিচান সগৌৰৱে উৰুৱাইছে!
.webp "নৱৰাত্ৰি উপলক্ষে দেৱী শৈলপুত্ৰীক প্ৰণাম জনাই দেশবাসীক শুভেচ্ছা প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ")
