আৱাজ - দ্য ভইচ ব্যুৰ’ অসম
ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ জগতৰ অন্যতম প্ৰতিভাশালী, বলিষ্ঠ অভিনেত্ৰী শ্বাবানা আজমী সদায়েই নিজৰ নিৰ্ভীক আৰু স্পষ্ট মতবাদৰ বাবে পৰিচিত। কেৱল ৰূপালী পৰ্দাৰ জীৱন্ত অভিনয়েৰেই নহয়, জীৱন, সমাজ, ৰাজনীতি আৰু ব্যক্তিগত পৰিচয়ৰ ওপৰত তেওঁৰ যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে প্ৰায়ে সমাজত এক চিন্তোদ্দীপক বৌদ্ধিক আলোচনাৰ সূত্ৰপাত কৰে। শেহতীয়াকৈ অভিনেত্ৰীগৰাকীয়ে ধৰ্ম, আধ্যাত্মিকতা আৰু নিজৰ ডাঙৰ-দীঘল হোৱা পৰিৱেশ সন্দৰ্ভত কিছু গভীৰ তথা একান্ত ব্যক্তিগত অনুভৱ ব্যক্ত কৰিছে, যিয়ে তেওঁৰ পাৰিবাৰিক জীৱন আৰু দৰ্শনৰ এক আকৰ্ষণীয় দিশ উন্মোচন কৰিছে।
শ্বাবানা আজমী এটা যৌথ পৰিৱেশত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল য'ত তেওঁৰ পিতৃ কাইফী আজমী আছিল এগৰাকী নাস্তিক আৰু মাতৃ শৌকত আজমীয়ে ইছলাম ধৰ্ম পালন কৰিছিল যদিও সেয়া "কিছু পৰিমাণে, কিন্তু খুব বেছি গুৰুত্বসহকাৰে নহয়"। শেহতীয়াকৈ এক সাক্ষাৎকাৰত শ্বাবানাক তেওঁৰ শৈশৱৰ দিনবোৰত ধৰ্মৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সংযোগ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ই তেওঁৰ জীৱনৰ অংশ হৈ পৰিছিল নেকি, সেই বিষয়ে সোধা হৈছিল।
শ্বাবানা আজমী আৰু তেওঁৰ স্বামী জাভেদ আখতাৰ
প্ৰখ্যাত উৰ্দু কবি তথা গীতিকাৰ কাইফী আজমী আৰু স্বনামধন্য অভিনেত্ৰী শৌকত আজমীৰ কন্যা শ্বাবানা আজমী এটা অত্যন্ত মুকলিমূৰীয়া আৰু বৌদ্ধিক পৰিৱেশত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ কাইফী আজমী আছিল আদৰ্শগতভাৱে এগৰাকী মাৰ্ক্সবাদী আৰু নাস্তিক। আনহাতে, মাতৃ শৌকত আজমীয়ে ইছলাম ধৰ্ম পালন কৰিছিল যদিও সেয়া কেতিয়াও গোড়ামীৰ পৰ্যায়ত নাছিল; তেওঁ ধৰ্মক পালন কৰিছিল কিছু পৰিমাণে, কিন্তু খুব বেছি গুৰুত্বসহকাৰে নহয়।
তেওঁ লগতে উনুকিয়াই দিয়ে যে তেওঁৰ দৈনন্দিন কথা-বতৰাত আজিও "মাছাল্লাহ" আৰু "ইনশ্বাল্লাহ"ৰ দৰে শব্দ সঘনাই ব্যৱহাৰ হয়। কিন্তু তেওঁৰ স্বামী, প্ৰখ্যাত গীতিকাৰ তথা চিত্ৰনাট্যকাৰ জাভেদ আখতাৰে প্ৰায়ে ইয়াক লৈ আপত্তি দৰ্শায়। শ্বাবানাই কয়, "কেতিয়াবা মই 'মাছাল্লাহ' আৰু 'ইনশ্বাল্লাহ' বুলি কওঁ, কিন্তু জাভেদে মোক কয়, 'তুমি এইবোৰ কিয় কৈ থাকা? যদি কোনোবাই অনবৰতে 'প্ৰভু জী কি মৰ্জি' বুলি কৈ থাকে, তেন্তে তোমাৰ কেনে লাগিব?' কিন্তু মোৰ অনুভৱ হয় যে এইবোৰ ধৰ্মীয় আৱেগতকৈয়ো মাথোঁ মোৰ ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ এটা অবিচ্ছেদ্য অংশহে।" শ্বাবানাই লগতে স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰে যে তেওঁ কেতিয়াও ধৰ্মৰ প্ৰতি বিশেষভাৱে কৌতূহলী হোৱা নাই বা ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিয়ে তেওঁক আকৰ্ষণ কৰা নাই।
স্বামী জাভেদ আখতাৰক এগৰাকী "কট্টৰ নাস্তিক" বুলি বৰ্ণনা কৰি শ্বাবানাই দুয়োৰে মাজৰ পাৰ্থক্যৰ বিষয়েও এক আমোদজনক মন্তব্য কৰে। তেওঁ কয়, "জাভেদ এজন অতি কট্টৰ নাস্তিক। মই তেওঁক প্ৰায়ে কওঁ, 'তুমি এই কথাটো সকলোৰে আগত ইমান প্ৰদৰ্শন কৰি ফুৰিব লাগে কিয়? যদি কোনোবাই ধৰ্ম পালন কৰি নিজৰ মনত অলপ শান্তি লাভ কৰিছে, তেন্তে তেওঁলোকক সেয়া কৰিবলৈ দিয়া। তেওঁলোকক অসন্তুষ্ট কৰাৰ কি প্ৰয়োজন?' ইয়াৰ উত্তৰত জাভেদে কয় যে ধৰ্মীয় আড়ম্বৰতাই তেওঁক অসন্তুষ্ট কৰে আৰু এজন নাস্তিক হিচাপে সেই কথাত অসন্তুষ্ট হোৱাৰ তেওঁৰো পূৰ্ণ অধিকাৰ আছে।"
নিজৰ ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ বিষয়ে ক'বলৈ গৈ শ্বাবানাই কয়, "হয়, মই এগৰাকী মুছলমান আৰু মই ঈদ, উৰ্দু ভাষা আৰু ইয়াৰ খাদ্যপ্ৰণালীক অত্যন্ত ভাল পাওঁ, মই সেই সকলোবোৰ উদযাপন কৰোঁ। কিন্তু আমি নামাজ নপঢ়ো আৰু ধৰ্মৰ আচাৰ-নীতিৰ সৈতে আমাৰ তেনে কোনো বিশেষ সম্পৰ্ক নাই।" ধৰ্ম পালন নকৰিলেও তেওঁ বিশ্বাস কৰে যে এজন ব্যক্তিৰ ধৰ্ম সম্পূৰ্ণৰূপে এক ব্যক্তিগত বিষয় আৰু ৰাষ্ট্ৰই ইয়াত কোনো কাৰণতেই হস্তক্ষেপ কৰা উচিত নহয়। "ভগৱানৰ ধাৰণাটো... ইয়াৰ সৈতে মই কেতিয়াও মুখামুখি বা মোকাবিলা কৰিবলগীয়া হোৱা নাই। মোৰ কেৱল অনুভৱ হয় যে ই সঁচাকৈয়ে এক নিচেই ব্যক্তিগত বিষয়। ৰাষ্ট্ৰ কোনো কাৰণতে ইয়াত জড়িত হোৱা উচিত নহয়। যদি প্ৰাৰ্থনা কৰাৰ পিছত আপোনাৰ মনটো ভাল লাগে, তেন্তে মোৰ ইয়াত আপত্তি কৰিবলগীয়া একো নাই," তেওঁ কয়।
শ্বাবানা আজমী
ইয়াৰ পূৰ্বে 'Zoom'-ৰ সৈতে হোৱা এক বাৰ্তালাপতো শ্বাবানাই দেশৰ বৰ্তমানৰ ধৰ্মীয় মেৰুকৰণ আৰু বিভাজনৰ বিষয়ে গভীৰ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁ কৈছিল যে দুয়োটা মূল ধৰ্মৰে উগ্ৰপন্থীসকলে তেওঁলোকৰ এই মুক্ত চিন্তাধাৰাক সহজভাৱে ল'ব নোৱাৰে। তেওঁৰ ভাষ্য অনুসৰি, "অসহিষ্ণু সম্প্ৰদায়ৰ উগ্ৰপন্থীসকলে জাভেদ আৰু মোক মুঠেই সহ্য কৰিব নোৱাৰে। হিন্দু উগ্ৰপন্থী আৰু মুছলমান উগ্ৰপন্থী দুয়ো পক্ষই আমাক ঘৃণা কৰে। কিন্তু এইবোৰ দেখি আমি ভাবো যে আমাৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ পৰিচয় সমাজত সুপ্ৰতিষ্ঠিত হৈছে, সেয়েহে তেওঁলোকৰ ইমান ক্ষোভ। কেতিয়াবা কোনো মৌলবীয়ে আমাৰ বিৰুদ্ধে ফতোৱা জাৰি কৰে, আকৌ কেতিয়াবা আন কোনোবাই আমাক সন্ত্ৰাসবাদী বুলি আখ্যা দিয়ে।"
এই বিভাজনৰ আঁৰৰ প্ৰকৃত সত্যটো ফাদিল কৰি তেওঁ লগতে কয়, "আমি এটা কথা অতি স্পষ্টভাৱে বুজিব লাগিব যে এয়া হিন্দু আৰু মুছলমানৰ মাজৰ যুঁজ নহয়, এয়া প্ৰকৃততে উদাৰবাদী আৰু অসহিষ্ণুসকলৰ মাজৰ যুঁজহে। সমাজৰ সকলো উদাৰমনা হিন্দু আৰু মুছলমান একেটা পক্ষতে আছে আৰু অসহিষ্ণু হিন্দু আৰু মুছলমানসকল আনটো পক্ষত আছে। গতিকে যেতিয়া আপুনি কথাটো এনেদৰে উপস্থাপন কৰে, তেতিয়া মানুহক বিভক্ত কৰিবলৈ ধৰ্মক অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বিষাক্ত ধাৰণাটো নিজে নিজেই আঁতৰি যায়।"
ধৰ্ম আৰু বিশ্বাসক লৈ সমাজত প্ৰচলিত পৰম্পৰাগত ধাৰণা আৰু অন্ধবিশ্বাসৰ প্ৰাচীৰ ভাঙি শ্বাবানা আজমীৰ এই যুক্তিনিষ্ঠ মন্তব্যই জনসাধাৰণক এক নতুন দৃষ্টিকোণেৰে জীৱনক চাবলৈ বাধ্য কৰে। তেওঁৰ এই নিৰ্ভীক কথাবোৰে কেৱল তেওঁৰ ব্যক্তিগত জীৱন দৰ্শনকেই প্ৰতিফলিত কৰা নাই, সাম্প্ৰতিক সময়ৰ সমাজ ব্যৱস্থাত ধৰ্মৰ নামত হোৱা ৰাজনৈতিক মেৰুকৰণ, বিভাজন আৰু উগ্ৰবাদৰ বিৰুদ্ধে এক অতি শক্তিশালী আৰু প্ৰাসংগিক বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছে।
