ড০ চবিনা হাছানৰ কামে ঐতিহাসিক চৰাইদেউ মৈদামক বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাত সহায় কৰিছিল

Story by  Daulat Rahman | Posted by  Munni Begum • 58 m ago
ড০ চবিনা হাছান
ড০ চবিনা হাছান
 
দৌলত ৰহমান
 
অসমৰ শৈক্ষিক আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটৰ এক নিস্তব্ধ প্ৰান্তত, এগৰাকী দৃঢ়মনা যুৱ প্ৰত্নতত্ত্ববিদে ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ আখ্যানক নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে এক নতুন ৰূপ দিছে। বৰ্তমান অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ উপ-সঞ্চালক পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি থকা ড০ চাবিনা হাছানৰ ব্যক্তিত্বত সংমিশ্ৰণ ঘটিছে অদম্য সাহস, একাগ্ৰতা আৰু সুনিৰ্দিষ্ট লক্ষ্যৰ এক বিৰল নিদৰ্শন। নৃতত্ত্ব বিজ্ঞানৰ এগৰাকী সাধাৰণ ছাত্ৰীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ভাৰতৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহ্যৰ স্বীকৃতিৰ আঁৰৰ এগৰাকী মূল ব্যক্তিলৈকে তেওঁৰ এই যাত্ৰা কেৱল পেচাদাৰী সাফল্যৰ কাহিনীয়েই নহয়, ই হৈছে ব্যক্তিগত উত্তৰণ আৰু নিৰন্তৰ অধ্যাৱসায়ৰ এক জীৱন্ত নিদৰ্শন।
 
গুৱাহাটীৰ ছেইণ্ট মেৰিজ কনভেণ্টৰ পৰা স্কুলীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰা ড০ হাছানে কটন কলেজত উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা উন্নত প্ৰাগঐতিহাসিক প্ৰত্নতত্ত্ব বিষয়ত বিশেষত্বসহ নৃতত্ত্ব বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০২১ চনত তেওঁ কামৰূপ জিলাৰ শিলত খোদিত গণেশৰ মূৰ্তিৰ ওপৰত গৱেষণা কৰি PhD ডিগ্ৰী লাভ কৰে। অৱশ্যে, প্ৰত্নতত্ত্ববিদ হোৱাটো তেওঁৰ কোনো পূৰ্ব-পৰিকল্পিত লক্ষ্য নাছিল। কম বয়সতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ বাবে তেওঁৰ জীৱনৰ অগ্ৰাধিকাৰবোৰ সলনি হৈছিল। কেৰিয়াৰ গঢ়াৰ এক প্ৰয়োজনীয়তা হিচাপে আৰম্ভ হোৱা এই যাত্ৰাই পিছলৈ এক আজীৱন নিচাত পৰিণত হৈছিল।
 
 
২০০৯ চনত অসমৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ত Exploration Officer হিচাপে যোগদান কৰাৰ পিছত ড০ হাছানৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰ আছিল আৱেগিক প্ৰত্যাহ্বানেৰে ভৰা। বিশেষকৈ ক্ষেত্ৰভিত্তিক কাম আৰু মাতৃৰ দায়িত্ব একেলগে পালন কৰাটো তেওঁৰ বাবে বৰ সহজ নাছিল। খনন কাৰ্যৰ বাবে নিজৰ সৰু সন্তানটোক এৰি থৈ যোৱাটো তেওঁৰ বাবে কষ্টকৰ আছিল, কিন্তু বিষয়টোৰ প্ৰতি বাঢ়ি অহা আগ্ৰহ আৰু আকৰ্ষণে তেওঁক আগবাঢ়ি যোৱাত সাহস যোগাইছিল। সময়ৰ লগে লগে ইতিহাস আৱিষ্কাৰ কৰা আৰু অতীতৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰাৰ ৰোমাঞ্চে তেওঁক এগৰাকী সমৰ্পিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিলে। আজিৰ দিনত, পুৰণি শিল্পকলা হাতেৰে স্পৰ্শ কৰা আৰু মানৱ ইতিহাসৰ টুকুৰাবোৰ একত্ৰিত কৰাৰ অভিজ্ঞতাটোক তেওঁ "মায়াময়" বুলি গণ্য কৰে।
 
২০২৪ চনৰ জুলাই মাহত চৰাইদেউ মৈদামে UNESCO-ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ মৰ্যাদা লাভ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ পালন কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছিল তেওঁৰ কৰ্মজীৱনৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য অধ্যায়। এই তিনি বছৰীয়া প্ৰকল্পটোত কাৰিকৰী বিষয়া আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত উপ-সঞ্চালক হিচাপে তেওঁ খনন আৰু ক্ষেত্ৰ ব্যৱস্থাপনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সংগ্ৰহালয় আৰু পৰ্যটক তথ্য কেন্দ্ৰ স্থাপনলৈকে প্ৰতিটো পৰ্যায়তে গভীৰভাৱে জড়িত আছিল। অৱশ্যে এই প্ৰক্ৰিয়াটো ইমান সহজ নাছিল। স্থানীয় ৰাইজৰ বিশ্বাস জয় কৰাটো আছিল আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান, যাৰ বাবে প্ৰায় এবছৰ ধৰি নিৰন্তৰ যোগাযোগ আৰু আলোচনাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই সফলতা আছিল দলবদ্ধ প্ৰচেষ্টা, অধ্যাৱসায় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ প্ৰতি থকা উমৈহতীয়া দায়বদ্ধতাৰ প্ৰতিফলন।
 
ক্ষেত্ৰভিত্তিক কামৰ সাফল্যৰ উপৰি, ৰাজ্যিক প্ৰশাসনত তেওঁৰ ভূমিকাৰ জৰিয়তে সমাজলৈ আগবঢ়োৱা অৱদান সঁচাকৈয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু সুদূৰপ্ৰসাৰী। চৰকাৰী ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত থাকি কাম কৰি তেওঁ ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ নীতি নিৰ্ধাৰণত এক নিৰ্ণায়ক ভূমিকা পালন কৰি আহিছে, যাতে অসমৰ চহকী ঐতিহাসিক ঐতিহ্য ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে সুৰক্ষিত হৈ থাকে। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাই প্ৰশাসন আৰু স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰাত সহায় কৰে, যাৰ ফলত মানুহৰ মাজত তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক সম্পদৰ প্ৰতি সজাগতা, অংশগ্ৰহণ আৰু আত্মীয়তাবোধ বৃদ্ধি পায়। আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন, ঐতিহ্য পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰ আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণ উৎসাহিত কৰাৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে তেওঁ কেৱল অতীতক সুৰক্ষিত কৰাই নহয়, বৰঞ্চ বহনক্ষম জীৱিকা আৰু আঞ্চলিক উন্নয়নতো অৱদান আগবঢ়াইছে। সু-প্ৰশাসনৰ সহযোগ পালে প্ৰত্নতত্ত্বই শিক্ষা, পৰিচয় গঠন আৰু আৰ্থ-সামাজিক বিকাশৰ এক শক্তিশালী সঁজুলি হিচাপে কেনেদৰে কাম কৰিব পাৰে, সেয়া তেওঁৰ কৰ্মৰাজিয়ে প্ৰমাণ কৰিছে।
 
এক অনুষ্ঠানত চাবিনা হাছান
 
ড০ হাছানৰ কাম কেৱল চৰাইদেউতে আৱদ্ধ নহয়। তেওঁৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য প্ৰকল্প হৈছে ডিমা হাছাও জিলাৰ খোবাক গাঁৱৰ খনন কাৰ্য। বিদ্যুত আৰু ম'বাইল নেটৱৰ্ক নথকা অতি প্ৰত্যাহ্বানজনক পৰিস্থিতিৰ মাজত চলোৱা এই প্ৰকল্পটোৱে এনে কিছুমান বিৰল মেগালিথিক গাঁথনি আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যিবোৰ ভাৰতত আগতে কেতিয়াও দেখা পোৱা হোৱা নাছিল। লাওছত পোৱা প্ৰাচীন শিলৰ পাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা এই অনন্য স্মৃতিস্তম্ভবোৰে প্ৰাচীন মানৱৰ প্ৰব্ৰজন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে। এই আৱিষ্কাৰসমূহে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰাগঐতিহাসিক সংস্কৃতিৰ বুজাবুজিক এক নতুন দিশ প্ৰদান কৰিব পাৰে।
 
তেওঁৰ এই অৱদানসমূহ স্বাভাৱিকতেই দৃষ্টিগোচৰ হৈছে। চৰাইদেউ প্ৰকল্পৰ বাবে তেওঁ আৰু তেওঁৰ দলে ২০২৩-২৪ বৰ্ষৰ বাবে জনপ্ৰশাসনত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীৰ সন্মানীয় 'কৰ্মশ্ৰী বঁটা' লাভ কৰে। এই বিৰল সন্মানক তেওঁ নিজৰ "মুকুটত এটা হীৰা" সংযোজন হোৱাৰ দৰে বুলি অভিহিত কৰে।
 
ভৱিষ্যতৰ দিশত লক্ষ্য ৰাখি, ড০ হাছানে প্ৰত্নতত্ত্বক অধিক সৰ্বজনীন আৰু সুলভ কৰি তোলাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। সমগ্ৰ অসমত ১৭১ খন প্ৰত্নতাত্ত্বিক ক্ষেত্ৰ আৰু সীমিত কৰ্মচাৰী থকাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত, তেওঁ সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাত স্থানীয় ৰাইজৰ অংশগ্ৰহণ, সহযোগিতা আৰু আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত জোৰ দিয়ে। ক্ষেত্ৰভিত্তিক কামৰ উপৰি, তেওঁ শৈক্ষিক লেখা-মেলা আৰু প্ৰচাৰ কাৰ্যতো সমৰ্পিত, যাৰ লক্ষ্য হৈছে নৱপ্ৰজন্মৰ মনত কৌতূহল জগাই তোলা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতি গৌৰৱবোধ গঢ়ি তোলা।
 
অসমৰ মন্ত্ৰী অশোক সিংঘলৰ সৈতে চাবিনা হাছান
 
প্ৰেছাদাৰী ক্ষেত্ৰত, বিশেষকৈ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ মহিলাসকলৰ প্ৰতি সমাজৰ দৃষ্টিভংগীৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰি ড০ হাছানে নিজৰ অভিজ্ঞতাৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰে। এগৰাকী প্ৰগতিশীল পিতৃ আৰু উৎসাহী পৰিয়ালৰ সমৰ্থন পোৱাৰ বাবে তেওঁ কেতিয়াও নিজৰ লক্ষ্যৰ সৈতে আপোচ কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰে যে মহিলাসকলক তেওঁলোকৰ লক্ষ্যত উপনীত হ'বলৈ সবলীকৰণৰ ক্ষেত্ৰত এক সহায়ক পৰিৱেশ আৰু সঠিক মানসিকতা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
 
নৱপ্ৰজন্মৰ মাজত ইতিহাসৰ প্ৰতি ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস পোৱা আগ্ৰহৰ সন্দৰ্ভত তেওঁ এক ভাৰসাম্যপূৰ্ণ দৃষ্টিভংগী আগবঢ়ায়। পৰম্পৰাগত শিক্ষাদানৰ পদ্ধতিবোৰ আমনিদায়ক যেন লাগিব পাৰে যদিও তেওঁ দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰে যে যেতিয়া ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতত্ত্বক সাধুকথা আৰু বাস্তৱ জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ মাজেৰে উপস্থাপন কৰা হয়, তেতিয়া ই অতি আকৰ্ষণীয় হৈ পৰে। "অতীতৰ পৰা আমাৰ শিকিবলগীয়া বহুত কথা আছে," বুলি উল্লেখ কৰি তেওঁ শিক্ষাগ্ৰহণৰ অধিক সক্ৰিয় আৰু আকৰ্ষণীয় পদ্ধতিৰ পোষকতা কৰে।
 
নিজৰ পেচাদাৰী পৰিচয়ৰ আঁৰত ড০ হাছানৰ এক কোমল আৰু সৃষ্টিশীল দিশো লুকাই আছে। ৰন্ধনপ্ৰকৰণৰ প্ৰতি দুৰ্বল ড০ চাবিনা হাছানে পাকঘৰত নতুন নতুন ব্যঞ্জন পৰীক্ষা কৰি ভাল পায়; ঠিক যিদৰে তেওঁ ইতিহাসৰ ভগ্নাংশবোৰ একত্ৰিত কৰে, ঠিক একেদৰেই তেওঁ বিভিন্ন সোৱাদৰ সংমিশ্ৰণ ঘটায়। ২০ বছৰীয়া এটি সন্তানৰ মাতৃ ড০ হাছানে মনে মনে এগৰাকী ৰন্ধন বিশেষজ্ঞ হোৱাৰ সপোনো পুহি ৰাখিছে, যিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে অতীত খন্দা মানুহেও ভৱিষ্যতৰ বাবে সপোন দেখিব পাৰে।
 
ক্ষেত্ৰৰ কামৰ সময়ত চাবিনা হাছান
 
ড০ চাবিনা হাছানৰ এই যাত্ৰা কেৱল মাটি খান্দি উলিওৱা প্ৰাচীন ধ্বংসাৱশেষ বা নতুন আৱিষ্কাৰৰ মাজতেই আৱদ্ধ নহয়; এয়া হৈছে সাহস, পৰিস্থিতিৰ সৈতে খাপ খাব পৰা ক্ষমতা আৰু মানুহক নিজৰ শিপাৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ এক নিৰন্তৰ প্ৰয়াসৰ কাহিনী। অতীতৰ গৰ্ভৰ পৰা বুটলি অনা ইতিহাসৰ সোণোৱালী পৃষ্ঠাবোৰেৰে তেওঁ কেৱল আমাৰ ঐতিহ্যকেই সংৰক্ষণ কৰা নাই, বৰং সাংস্কৃতিক সজাগতা বৃদ্ধি আৰু সমাজ গঠনৰ জৰিয়তে এক সচেতন আৰু ভৱিষ্যত গঢ়াৰ দিশতো বলিষ্ঠ অৱদান আগবঢ়াইছে।