ছুৰাটৰ প্ৰখ্যাত স্থপতিবিদ আৰু প্ৰত্নতত্ত্ববিদ ড০ সুৰেন্দ্ৰ ব্যাসৰ গৱেষণা অনুসৰি, "গুজৰাটৰ প্ৰথমটো মছজিদ ৰাণ্ডৰতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।" তেওঁৰ কিতাপ “ডন অৱ ইছলামিক আৰ্কিটেকচাৰ ইন গুজৰাট”ত উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰায় ১৩০০ বছৰ আগতে দুজন আৰৱ ব্যৱসায়ীয়ে ৰাণ্ডৰলৈ আহি কেৱল এখন 'কিবলা' (মক্কাৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰা) বেৰ বনাইছিল। তেতিয়া ইয়াত কোনো মিনাৰ বা হাউজ-ই-অজু (অজু কৰা পুখুৰী) নাছিল। এই বেৰখনৰ সম্মুখতেই সকলো ব্যৱসায়ী একত্ৰিত হৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল। ওচৰৰ কবৰস্থানত আজিও এই দুজন ব্যৱসায়ীৰ কবৰ আছে, য'ত আৰবী ভাষাত লিখা আছে।
এই মছজিদটো ৰাণ্ডৰৰ জনজীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াৰ আলিবাটবোৰত খোজ কাঢ়িলেই আপুনি পুৰণি সময়ৰ ব্যৱসায়িক জীৱনশৈলীৰ এক আভাস পাব। মছজিদ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা গাঁওসমূহত জৈন মন্দিৰও আছে। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ৰাণ্ডৰ বিভিন্ন ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ সমাহাৰ। ড০ ব্যাসৰ মতে, গুজৰাটৰ ৭০ টা মছজিদ আৰু ভৱনৰ অধ্যয়ন তিনি বছৰ ধৰি চলিছিল। এই অধ্যয়নত ৰাণ্ডৰৰ মছজিদৰ স্থাপত্য প্ৰযুক্তি আৰু কলা সম্পৰ্কীয় বিৱৰণো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
মছজিদৰ ভিতৰৰ এক দৃশ্য
মছজিদটোৰ পশ্চিম ফালৰ দেৱাল (কিবলা বেৰ) মক্কাৰ দিশত আছে আৰু ই আজিও ডিজাইনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। আগতে নামাজৰ কোনো নিৰ্ধাৰিত সময় নাছিল, মানুহে ওখ ঠাইত থিয় হৈ বা শব্দ কৰি মানুহক একত্ৰিত কৰিছিল। পিছলৈ মিনাৰৰ পৰা আজান দিয়া আৰম্ভ হয়।
এটা স্তম্ভযুক্ত মছজিদৰ এই ডিজাইনটো কেৱল স্থাপত্যৰ বাবে নহয়, সামাজিক জীৱন আৰু ব্যৱসায়িক ইতিহাসৰ বাবেও গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ৰাণ্ডৰৰ লোকসকল কিমান সুশৃংখল আৰু আধুনিক আছিল। মছজিদৰ এটা স্তম্ভৰ ওপৰত ইমান ওজনৰ গাঁথনি স্থাপন কৰাটো স্থাপত্যৰ এক অনন্য কৃতিত্ব।
মছজিদৰ ভিতৰৰ এক দৃশ্য
ৰাণ্ডাৰৰ ৰাস্তাত খোজকাঢ়ি গৈ আপুনি উপলব্ধি কৰিব পাৰে যে এইটো কেৱল এটা ধৰ্মীয় স্থান নাছিল, বৰঞ্চ ই এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰও আছিল। বিভিন্ন দেশৰ পৰা অহা ব্যৱসায়ীসকলে ইয়াত ব্যৱসায়ৰ লগতে তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাও পালন কৰিছিল। এই মছজিদে কেৱল ধৰ্মীয়ভাৱেয়েই নহয়, সামাজিক আৰু আৰ্থিকভাৱেও ৰাণ্ডৰক শক্তিশালী কৰি তুলিছিল।
স্থানীয় লোকসকলে এতিয়াও ইয়াক 'এক খাম্বা মছজিদ' বুলি কয়। এই নামটো ইয়াৰ বিশেষত্বৰ বাবে। সাধাৰণ মছজিদবোৰত বহুতো স্তম্ভ থাকে, কিন্তু এই সমগ্ৰ গাঁথনিটো মাত্ৰ এটা (খাম্বা) স্তম্ভৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা খিলান আৰু তিনিটা মিনাৰে ইয়াক আৰু অধিক আকৰ্ষণীয় কৰি তোলে।
মছজিদৰ ভিতৰৰ এক দৃশ্য
মছজিদৰ চৌপাশৰ বাট-পথবোৰ ইতিহাসৰ কাহিনীৰে ভৰি আছে। ৰাণ্ডৰৰ বন্দৰ আৰু বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপ পৰ্যটন আৰু সংস্কৃতিৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা আজিও গুৰুত্বপূৰ্ণ। আৰৱী ব্যৱসায়ীসকল সমাজৰ লগত মিহলি হৈছিল। তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ কলা, সংস্কৃতি আৰু ব্যৱসায়িক অভিজ্ঞতা স্থানীয় সমাজৰ সৈতে বিনিময় কৰে। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে আজি ৰাণ্ডৰত মছজিদ, মন্দিৰ আৰু অন্যান্য স্থাপত্যৰ গাঁথনি একেলগে দেখা যায়।
ড০ ব্যাসৰ মতে, আৰম্ভণিতে মিনাৰ নথকাৰ কাৰণ হয়তো এইটোৱেই আছিল যে ইয়াক ব্যক্তিগত প্ৰাৰ্থনা গৃহ হিচাপে সজা হৈছিল, আৰু ওচৰতে পুখুৰী থকাৰ বাবে পানীৰো সুবিধা আছিল।
আজিৰ দিনত এই মছজিদটো কোনো এক চমৎকাৰতকৈ কম নহয়। এটা খুঁটাত টিকি থাকি ইমান দীঘলীয়া সময় ধৰি ই থিয় হৈ থকাটোৱে সকলোকে আচৰিত কৰে। ই প্ৰমাণ কৰে যে সেই সময়ৰ মানুহবিলাক কেৱল ব্যৱসায়তেই পাকৈত নাছিল, বৰঞ্চ তেওঁলোকৰ স্থাপত্য আৰু কলাৰো অসাধাৰণ জ্ঞান আছিল। ৰাণ্ডৰৰ এই মছজিদটোৱে আমাক শিকায় যে কলা, সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মৰ মিলনে সমাজক কেনেকৈ শক্তিশালী আৰু সমৃদ্ধ কৰে। এই স্থান কেৱল ইতিহাসৰ সাক্ষী নহয়, ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবেও প্ৰেৰণাৰ উৎস।
মছজিদৰ এক দৃশ্য
যোগাযোগৰ তথ্যঃ
মছজিদৰ ঠিকনাঃ ৰাণ্ডৰ, ছুৰাট, গুজৰাট, ভাৰত
নিৰ্মাণৰ বছৰঃ ১৮০০ৰ দশক
মালিকীস্বত্বঃ আৰৱ, মোগল
ৰাণ্ডৰৰ এই 'এক খাম্বা মছজিদ' আজিও এক জীৱন্ত দলিল। ই প্ৰমাণ কৰে যে কেতিয়াবা মাত্ৰ এটা খুঁটায়েই সমগ্ৰ গাঁথনিটোক ধৰি ৰাখিব পাৰে আৰু ইতিহাসৰ এক অমূল্য ঐতিহ্য হৈ পৰিব পাৰে।
