VIDEO
বৰ্তমান ছ’চিয়েল মিডিয়াত হৰম শ্বৰীফৰ লাখ লাখ ছবি আৰু ভিডিঅ’ উপলব্ধ। মানুহে তালৈ গৈ ছেলফি লয় আৰু মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে সমগ্ৰ বিশ্বৰ লগত শ্বেয়াৰ কৰে। বিজ্ঞানে ইমানেই উন্নতি সাধন কৰিছে যে এতিয়া মহাকাশৰ পৰাও ক্বাবাৰ ছবি গ্ৰহণ কৰা হৈছে।
মহাকাশচাৰীসকলেও কেইবাবাৰো এনে কিছুমান ছবি শ্বেয়াৰ কৰিছে য’ত নিশাৰ অন্ধকাৰত পৃথিৱীৰ বুকুত হৰম শ্বৰীফক পোহৰৰ এক উজ্জ্বল কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে জিলিকি থকা দেখা যায়। কিন্তু আপুনি কেতিয়াবা ভাবিছেনে, প্ৰযুক্তিৰ এই জোৱাৰ অহাৰ বহু আগতেই ক্বাবাৰ আটাইতকৈ প্ৰথমখন ছবি কেতিয়া আৰু কোনে তুলিছিল? এই কাহিনী হৈছে সেই প্ৰথম আৰু ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰখনৰ।
কোন আছিল প্ৰথমখন ছবি তোলা মহম্মদ ছাদিক বে'?
ক্বাবাৰ আটাইতকৈ প্ৰথম আৰু পুৰণি ছবিখন তোলাৰ কৃতিত্ব মিছৰ (ইজিপ্ত)ৰ এগৰাকী সামৰিক অভিযন্তা মহম্মদ ছাদিক বে’লৈ যায়। ‘আল-আৰবিয়া’ৰ এক ঐতিহাসিক প্ৰতিবেদন অনুসৰি, তেওঁ ১৮৮১ চনত এই অসাধাৰণ কাৰ্য সম্পাদন কৰিছিল। মহম্মদ ছাদিক বে’ সেই সময়ত অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ অধীনত মিছৰৰ সেনাবাহিনীৰ এক উচ্চ পদত অধিষ্ঠিত আছিল। তেওঁ কেৱল এজন সুদক্ষ সামৰিক বিষয়াই নাছিল, বিজ্ঞান, ইতিহাস, কলা আৰু ফটোগ্ৰাফীৰ প্ৰতিও তেওঁৰ আছিল গভীৰ অনুৰাগ।
প্ৰাচীন কাবাৰ এক দৃশ্য
তেওঁৰ কৰ্তব্য আছিল মিছৰৰ পৰা মক্কালৈ যোৱা হজযাত্ৰীসকলৰ কাফেলাৰ সৈতে যাত্ৰা কৰা। তেওঁ এই সমগ্ৰ কাফেলাটোৰ কোষাধ্যক্ষ হিচাপে যাত্ৰা কৰিছিল। এই দীঘলীয়া তথা পৱিত্ৰ যাত্ৰাকালত তেওঁৰ দায়িত্ব কেৱল ধনৰ হিচাপ ৰখাই নাছিল, তেওঁ নিজৰ অনুসন্ধিৎসু দৃষ্টিৰে পৱিত্ৰ স্থানসমূহৰ প্ৰতিটো সৰু-বৰ তথ্যও সংগ্ৰহ কৰিছিল।
তেওঁৰ লগত সেই সময়ৰ আটাইতকৈ অত্যাধুনিক কেমেৰা আৰু ফটোগ্ৰাফীৰ সঁজুলি আছিল। যেতিয়া তেওঁ মদিনাৰ পৰা মক্কা অভিমুখে নিজৰ কাফেলাৰ সৈতে ৰাওনা হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ মনত এক মহান আৰু পৱিত্ৰ উদ্দেশ্য আছিল। ভৱিষ্যত প্ৰজন্মই যাতে দেখিবলৈ পায়, তাৰ বাবে তেওঁ এই ঐতিহাসিক যাত্ৰা আৰু ইছলামৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ স্থানসমূহক আলোকচিত্ৰৰ জৰিয়তে চিৰদিনৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰিব বিচাৰিছিল।
মৰুভূমিৰ উত্তাপত গধুৰ কেমেৰাৰ প্ৰত্যাহ্বান
আজিৰ যুগত ম’বাইল উলিয়াই এটা বুটাম টিপিলেই সুন্দৰ ছবি এখন উঠি যায়। কিন্তু আজিৰ পৰা প্ৰায় ডেৰশ বছৰ আগতে ফটোগ্ৰাফী কৰাটো ইমান সহজ খেল নাছিল। সেই সময়ত ছবি তুলিবলৈ ‘ৱেট প্লেট ক’ল’ডিয়ন’ নামৰ এক অতিশয় জটিল প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কেমেৰা আজিৰ কেমেৰাৰ দৰে সৰু বা পাতল নাছিল। ই আছিল কাঠৰ এক গধুৰ বাকচৰ দৰে, যাৰ লগত গধুৰ কাঁচৰ প্লেট আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ ৰাসায়নিক পদাৰ্থ কঢ়িয়াই নিব লগা হৈছিল।
প্ৰাচীন হাৰাম শ্বৰীফৰ এক দৃশ্য
ভাবি চাওকচোন, যি সময়ত যাতায়াতৰ আধুনিক ব্যৱস্থা নাছিল আৰু উত্তপ্ত মৰুভূমিৰ মাজেৰে পাৰ হ’ব লগা হৈছিল, তেনে সময়ত ইমান স্পৰ্শকাতৰ সামগ্ৰী কঢ়িয়াই নিয়াটো কিমান ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান আছিল! মৰুভূমিৰ প্ৰখৰ ৰ’দ, ধূলিয়ৰি ধুমুহা আৰু বাটৰ অলেখ বাধা-বিঘিনিয়েও মহম্মদ ছাদিক বে’ৰ মনোবল ভাঙিব পৰা নাছিল। তেওঁ নিজৰ অদম্য সাহস আৰু একাগ্ৰতাৰ বলতে সেই কঠিন প্ৰযুক্তিক নিয়ন্ত্ৰণ কৰি মক্কাৰ ভূমিত ভৰি থৈছিল।
সেই ঐতিহাসিক মুহূৰ্ত যেতিয়া ইতিহাস কেমেৰাত বন্দী হৈছিল
১৮৮১ চনৰ সেই যাত্ৰাতেই মহম্মদ ছাদিক বে’য়ে অৱশেষত সেই ঐতিহাসিক ছবিখন তুলিছিল, যাৰ চৰ্চা আজিও হয়। তেওঁ নিজৰ কেমেৰাত ক্বাবাৰ যিখন ছবি আৱদ্ধ কৰিছিল, তাত ক্বাবাৰ ক’লা গিলফ (আৱৰণ) একেবাৰে স্পষ্টকৈ দেখা গৈছিল। সেই আৱৰণত কোৰানৰ পৱিত্ৰ আয়াতসমূহ সোণোৱালী আখৰেৰে লিখা আছিল। ক’লা-বগা হোৱা সত্ত্বেও, সেই ছবিখনত এক বিৰল আধ্যাত্মিক জ্যোতি আৰু প্ৰশান্তি বিৰাজ কৰিছিল।
ই কেৱল এখন সাধাৰণ ছবি নাছিল, ই আছিল মানৱ ইতিহাস আৰু ফটোগ্ৰাফী জগতৰ এক অন্যতম বৃহৎ মাইলৰ খুঁটি। ছৌদি আৰবৰ ভূমিত তোলা এইখন একেবাৰে প্ৰথম অৱস্থাৰ আলোকচিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়। যেতিয়া এই ছবিখন বিশ্ববাসীৰ সন্মুখলৈ আহিছিল, তেতিয়া মানুহৰ দুচকুত আনন্দৰ চকুলো নিগৰিছিল। যিসকল লোকে কেতিয়াবা মক্কালৈ যোৱাৰ কথা সপোনতো ভবা নাছিল, তেওঁলোকেও প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ পৱিত্ৰ ক্বাবাক নিজ চকুৰে প্ৰত্যক্ষ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।
প্ৰাচীন কাবাৰ এক দৃশ্য আৰু ছাদিক বে'
বিশ্বজুৰি ছাদিক বে'ৰ কৰ্মৰাজিৰ স্বীকৃতি
মহম্মদ ছাদিক বে’ৰ জন্ম আৰু মৃত্যু মিছৰৰ ৰাজধানী কাইৰোতেই হৈছিল। তেওঁ তোলা ছবিসমূহ ইছলামিক ইতিহাস আৰু কলাৰ ক্ষেত্ৰত আজিও এক অমূল্য সম্পদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। যেতিয়া আজি কোনোবাই ১৮৮১ চনৰ সেই ছবিখন চায়, তেতিয়া এনে লাগে যেন সময়ো তাতে থমকি ৰৈছে। এনে অনুভৱ হয় যেন আমি আজিৰ পৰা প্ৰায় ডেৰশ বছৰ পুৰণি মক্কাৰ সেই শান্ত আৰু অনাড়ম্বৰ পৰিৱেশটোৰ প্ৰত্যক্ষদৰ্শী।
ছাদিক বে’ৰ এই অসাধাৰণ কৰ্মৰ প্ৰশংসা কেৱল মুছলমান দেশসমূহতেই নহয়, সমগ্ৰ বিশ্বই তেওঁৰ এই প্ৰতিভাক প্ৰশংসা কৰিছিল। ১৮৮১ চনতেই ইটালীৰ ভেনিচ চহৰত এখন বৃহৎ ভৌগোলিক প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। এই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰদৰ্শনীখনত মহম্মদ ছাদিক বে’ক তেওঁৰ এই ঐতিহাসিক কৰ্ম আৰু সুন্দৰ ফটোগ্ৰাফীৰ বাবে স্বৰ্ণ পদকেৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল। এই সন্মানেই প্ৰমাণ কৰিছিল যে তেওঁৰ এই কৰ্মৰ গুৰুত্ব সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাবেই কিমান অপৰিসীম আছিল।
গ্ৰন্থৰ জৰিয়তে ইতিহাসক চিৰদিনৰ বাবে অমৰ কৰাৰ প্ৰয়াস
মহম্মদ ছাদিক বে’ কেৱল ছবি তুলিয়েই ক্ষান্ত নাথাকিল। তেওঁ এই ঐতিহাসিক হজ যাত্ৰাৰ অভিজ্ঞতা আৰু সকলো তথ্য ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে দুখন গ্ৰন্থত সন্নিৱিষ্ট কৰি গ’ল। তেওঁৰ প্ৰথমখন গ্ৰন্থৰ নাম আছিল "আল-মাছআল আল-মাহমাল", যিখন ১৮৮১ চনত প্ৰকাশ পাইছিল। এই গ্ৰন্থখনত তেওঁ হজৰ সমগ্ৰ কাফেলা, বাটৰ অৱস্থা আৰু সেই পৱিত্ৰ যাত্ৰাৰ অভিজ্ঞতা অতি সুন্দৰভাৱে লিপিৱদ্ধ কৰিছিল।
প্ৰাচীন কাবাৰ এক দৃশ্য
ইয়াৰ পাছত ১৮৯৬ চনত তেওঁৰ দ্বিতীয়খন গ্ৰন্থ প্ৰকাশ পায়, যাৰ নাম আছিল "দলিল আল-হজ"। এই গ্ৰন্থখন হজযাত্ৰীসকলৰ বাবে এক প্ৰকাৰৰ গাইড বুক আছিল। ইয়াত হজৰ যাত্ৰাপথ, থকাৰ ঠাই আৰু তাৰ ব্যৱস্থাপনাৰ বিষয়ে সবিশেষ তথ্য প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই গ্ৰন্থ আৰু আলোকচিত্ৰসমূহৰ জৰিয়তে তেওঁ এনে এক সমল প্ৰস্তুত কৰি থৈ গৈছে, যি আজিৰ ইতিহাসবিদসকলৰ বাবে সঁচাকৈয়ে এক আশীৰ্বাদস্বৰূপ।
আজিৰ একবিংশ শতিকাত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিয়ে হয়তো আকাশলংঘী সফলতা অৰ্জন কৰিছে। আধুনিকতাৰ জোৱাৰত আমি এতিয়া প্ৰতিদিনে ছ’চিয়েল মিডিয়াত ক্বাবা শ্বৰীফৰ নিত্য-নতুন, ৰঙীন আৰু উজ্জ্বল ছবি দেখিবলৈ পাওঁ। কিন্তু, ইতিহাসৰ সোণালী পাতত মহম্মদ ছাদিক বে’ৰ সেই প্ৰথমখন ক’লা-বগা আলোকচিত্ৰই যি স্থান দখল কৰি আছে, সেয়া চিৰদিনৰ বাবে অনন্য আৰু অমূল্য হৈ ৰ’ব। ১৮৮১ চনৰ সেই ছবিখনে আমাক মনত পেলাই দিয়ে যে সা-সুবিধা নথকাৰ সময়তো এজন মানুহৰ দৃঢ়তাই পৃথিৱীখনক এনে এক উপহাৰ দিছিল যিটো কেতিয়াও পাহৰিব নোৱাৰি।
.webp "কেমেৰাৰ লেন্সত মক্কাৰ খানা-এ-ক্বাবাঃ মহম্দ ছাদিক বে'ৰ ঐতিহাসিক যাত্ৰা")
