কোটা কেলেণ্ডাৰৰ কাহিনী আচলতে আৰম্ভ হয় কোটা চহৰৰ পৰা। ইয়াৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিল কাজী ছালাহুদ্দিন ছাহাব, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল ইছলামিক চন্দ্ৰ পঞ্জিকাৰ সঠিক তাৰিখসমূহ সাধাৰণ মানুহৰ মাজত প্ৰচাৰ কৰা। সেই সময়ত আধুনিক প্ৰযুক্তি বা বিস্তৃত সম্পদ উপলব্ধ নাছিল। কেলেণ্ডাৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে হাতেৰে লিখা হৈছিল আৰু সীমিত সংখ্যক অৰ্থাৎ প্ৰায় ১০০-১৫০জন লোকৰ বাবেহে উপলব্ধ কৰা হৈছিল।
সময়ৰ লগে লগে আৰ্থিক অসুবিধাসমূহো বাঢ়ি আহিছিল আৰু নিয়মীয়াকৈ ছপা কৰাটো ক্ৰমান্বয়ে কঠিন হৈ পৰিছিল। প্ৰায় ১৫ বছৰ পূৰ্বে কাজী ছালাহুদ্দিন ছাহাবে জয়পুৰৰ ৰামগঞ্জ বজাৰৰ নৈম বুক ডিপোক কেলেণ্ডাৰৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰিছিল। ইয়াতেই হাজী আজিমুদ্দিনক কেলেণ্ডাৰ প্ৰস্তুতৰ সূক্ষ্মতা শিকোৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ পৰাই কোটা কেলেণ্ডাৰে নতুন যুগত প্ৰৱেশ কৰিছিল।
কোটা কেলেণ্ডাৰ
আৰম্ভণিবোৰ অতি সাধাৰণ আছিল। এটা বছৰত কেৱল মাত্ৰ ১০-১২খন কেলেণ্ডাৰহে প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল, যদিও লাহে লাহে ইয়াৰ সঠিকতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ বিষয়ে চৰ্চা আৰম্ভ হৈছিল। মানুহে ইয়াক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় আৰু দৈনন্দিন কামৰ বাবে বিশ্বাসযোগ্য বুলি গণ্য কৰিবলৈ ধৰিলে। আৰ্থিক সহযোগিতা বৃদ্ধি, ব্যৱস্থা উন্নত আৰু ছপাশালৰ পৰিসৰও বৃদ্ধি পাইছিল।
আজি পৰিস্থিতি এনেকুৱা হৈছে যে, প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৩০ হাজাৰ খন কোটা কেলেণ্ডাৰ ছপা হয়, যি ৰাজস্থানৰ প্ৰায় প্ৰতিখন জিলালৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। কেৱল সেয়াই নহয়, এই কেলেণ্ডাৰে এতিয়া জয়পুৰ আৰু কোটাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি মধ্যপ্ৰদেশৰ ৰাতালাম আৰু ইন্দোৰৰ দৰে চহৰলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। বিদেশত বাস কৰা জয়পুৰ আৰু ৰাজস্থানৰ লোকসকলে হংকং, আমেৰিকা আৰু অন্যান্য দেশসমূহলৈ এই কেলেণ্ডাৰ লৈ যায়, যাৰ ফলত কোটা কেলেণ্ডাৰে ধীৰে ধীৰে এক বৈশ্বিক পৰিচয় লাভ কৰিছে।
হাজী আজিমুদ্দিন তেওঁৰ দোকানত কোটা কেলেণ্ডাৰৰ কাম কৰাৰ কিছু মূহুৰ্ত
কোটা কেলেণ্ডাৰখনক বিশেষ কৰি তোলা আটাইতকৈ ডাঙৰ কথাটো হ'ল ইয়াত দিয়া তথ্যসমূহ। ইয়াত একেলগে তিনিধৰণৰ তাৰিখ লিপিবদ্ধ কৰা হৈ আহিছে-- হিন্দী বৰ্ষপঞ্জী তাৰিখ, ইংৰাজী গ্ৰেগৰিয়ান পঞ্জিকা আৰু ইছলামিক চন্দ্ৰ পঞ্জিকা। ইয়াৰ বাহিৰেও ইয়াত উৎসৱ, ধৰ্মীয় উৎসৱ, গুৰুত্বপূৰ্ণ ইছলামিক তাৰিখ, চন্দ্ৰৰ অৱস্থান যে, মাহত ২৯ দিন বা ৩০ দিন হ’ব নে নহয়, আৰু সাধাৰণ মানুহৰ ভাষাত ব্যাখ্যা কৰা চন্দ্ৰৰ গণনাৰ তথ্যও সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। গোটেইখিনিতে লিখা সৰু-সুৰা শিক্ষামূলক বাৰ্তাই এই কেলেণ্ডাৰক সাধাৰণ তাৰিখৰ পত্ৰতকৈ অধিক অৰ্থপূৰ্ণ কৰি গঢ়ি তুলিছে। এই কাৰণেই মানুহে গোটেই বছৰ এই কেলেণ্ডাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে আৰু নিজৰ ঘৰ আৰু দোকানত সংৰক্ষণ কৰি ৰাখে।
হাজী আজিমুদ্দিনে বুজাই কৈছে যে, কোটা কেলেণ্ডাৰ প্ৰস্তুত কৰাটো কোনো সহজ কাম নহয়। ইয়াৰ প্ৰস্তুতি বছৰ আৰম্ভ হোৱাৰ প্ৰায় ছমাহ আগতেই প্ৰস্তুতি আৰম্ভ হয়। প্ৰথমে সমগ্ৰ বিন্যাসটো কাগজত হাতেৰে লিখা হৈছে। তাৰ পিছত, প্ৰতিটো তাৰিখ, দিন আৰু তাৰিখ সযতনে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। চন্দ্ৰৰ তাৰিখ নিৰ্ণয় কৰাটো আটাইতকৈ প্ৰত্যাহ্বানজনক কাম, কিয়নো প্ৰতিমাহে চন্দ্ৰটো ২৯ তাৰিখে হ’ব নে ৩০ তাৰিখে হ’ব সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগিব।
হাজী আজিমুদ্দিন তেওঁৰ দোকানত
ইয়াৰ বাবে বছৰ বছৰ ধৰি অভিজ্ঞতাৰ লগতে গণনাৰ প্ৰয়োজন। কেলেণ্ডাৰখন সম্পূৰ্ণ হ’লেই ইয়াক কম্পিউটাৰ ডিজাইনৰ বাবে জমা দিয়া হয়, য’ত ইয়াক তাৰ পিছত প্ৰুফ কৰা হয়। তাৰ পিছত প্ৰতিটো পৃষ্ঠা একাধিকবাৰ পৰীক্ষা কৰা হয় যাতে কোনো ভুল নাথাকে। হাজী আজিমুদ্দিনে কৈছে যে, মানুহে বছৰজুৰি এই কেলেণ্ডাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, গতিকে সৰু ভুল এটাও ডাঙৰ সমস্যা হৈ পৰিব পাৰে।
তেওঁৰ মতে, চন্দ্ৰ পঞ্জিকা কেৱল গণিতৰ দ্বাৰাই নহয়, অভিজ্ঞতা আৰু বুজাবুজিৰ দ্বাৰা নিৰ্ণয় কৰা হয়। ভগৱানৰ কৃপাত এতিয়ালৈকে কোনো ডাঙৰ ভুল হোৱা নাই, আৰু এই কাৰণেই এই কেলেণ্ডাৰৰ ওপৰত মানুহৰ আস্থা অক্ষত আছে। আনকি ৭২-৭৫ বছৰ বয়সতো হাজী আজিমুদ্দিনে প্ৰতিদিনে নিজৰ দোকানত বহি কেলেণ্ডাৰ সম্পৰ্কীয় সকলো কাম ব্যক্তিগতভাৱে চোৱাচিতা কৰে। তেওঁৰ বাবে ই কেৱল জীৱিকাৰ মাধ্যম নহয়, ই এক দায়িত্ব আৰু এক প্ৰকাৰৰ আৰাধনা ৰূপ।
নৈম বুক ডিপো
নৈম বুক ডিপো কেৱল এখন দোকান নহয়, ই এক উত্তৰাধিকাৰ। ইয়াৰ আৰম্ভণি কৰিছিল হাজী আজিমুদ্দিনৰ পিতৃ হাফিজ আলিমুদ্দিন চাহাবে, তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰৰ নামত। দোকানখনত কোৰাণ আৰু ইছলামিক সাহিত্যৰ লগত জড়িত সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ কাম চম্ভালি লোৱাৰ বাবে "কোৰাণ ঘৰ" বুলি নামাকৰণ কৰা হৈছে। ইয়াত ১৫ টাতকৈও অধিক ভাষাত কোৰাণ উপলব্ধ। হাজী আজিমুদ্দিনেও অসংখ্য গ্ৰন্থ হাতেৰে লিখিছে। বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে তেওঁ নিতৌ নতুন নতুন কিতাপ প্ৰস্তুত কৰে, যিবোৰৰ এতিয়াও অধিক চাহিদা আছে।
বিগত ৪০-৪২ বছৰ ধৰি হাজী আজিমুদ্দিনে এই দোকানখন পৰিচালনা কৰি আহিছে। এতিয়া তেওঁৰ পুত্ৰ মইনুদ্দিন আৰু নাতি ফজলুদ্দিনেও তেওঁক এই কামত সহায় কৰি আছে। কিয়নো তেওঁলোকে পৰম্পৰা অব্যাহত থকাটো নিশ্চিত কৰিছে। কোটা কেলেণ্ডাৰৰ দাম নিশ্চয় সময়ৰ লগে লগে সলনি হৈছে— প্ৰথমতে প্ৰায় পাঁচ টকা, তাৰ পিছত ১৫ বছৰ আগতে ৮-১০ টকাত বিক্ৰী আৰম্ভ হৈছিল, আৰু আজি ৪০ টকালৈ বৃদ্ধি হৈছে, যদিও মানুহৰ আস্থা একেই আছে।
ডিজিটেল যুগত আৰু মেচিনৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পোৱাত কোটা কেলেণ্ডাৰে প্ৰমাণ কৰে যে, কিছুমান পৰম্পৰা সময়ৰ লগে লগে ম্লান নহয়, বৰঞ্চ শক্তিশালীহে হৈ উঠে। এই কেলেণ্ডাৰখন কেৱল তাৰিখৰ হিচাপ নহয়, প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি চলি অহা কঠোৰ পৰিশ্ৰম, জ্ঞান, বিশ্বাসৰ কাহিনী, ই এটা সোঁৱৰণী যে জয়পুৰৰ সেই সৰু দোকানখনত এতিয়াও মানুহে সময় হাতেৰে লিখে।
