বিধানসভা নিৰ্বাচনত নেচনেল কনফাৰেন্সৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিবলৈ উপযুক্ত প্ৰাৰ্থী বিচাৰি উলিওৱাটো কংগ্ৰেছ দলৰ বাবে এক প্ৰকৃত পৰীক্ষা আছিল। এনে পৰিস্থিতিত, মেহবুবা মুফটিয়ে পিতৃ মুফটি মহম্মদ ছায়েদৰ পৃষ্ঠপোষকতাত ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰখনত প্ৰৱেশ কৰে আৰু দক্ষিণ কাশ্মীৰৰ অনন্তনাগ জিলাৰ বিজবেহাৰাৰ ঘৰুৱা সমষ্টিৰ পৰা নিজৰ প্ৰথমটো জয় সাব্যস্ত কৰে। ভি. পি. সিঙৰ জনমৰ্চাৰ সৈতে কিছুদিন থকাৰ পাছত পুনৰ কংগ্ৰেছলৈ ঘূৰি অহা প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰী মুফটি মহম্মদ ছায়েদে এই নিৰ্বাচনত কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্ব দিছিল। ৮৭ জনীয়া সদনত নেচনেল কনফাৰেন্সে ৫৭ খন আসন লাভ কৰি বৃহৎ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা অৰ্জন কৰাৰ বিপৰীতে কংগ্ৰেছে সমগ্ৰ জম্মু-কাশ্মীৰত মাত্ৰ ৭ খন আসনহে লাভ কৰে, য'ত মেহবুবা মুফটিয়ে কংগ্ৰেছ বিধায়িনী দলৰ (CLP) নেতা হিচাপে দায়িত্ব লয়।
১৯৫৯ চনৰ ২২ মে'ত জন্মগ্ৰহণ কৰা মেহবুবা মুফটিয়ে জম্মুৰ এখন মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ১৯৮০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে কাশ্মীৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আইনৰ ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে। ১৯৮৪ চনত তেওঁ জাভেদ ইকবাল মুফটিৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়, কিন্তু কেইবছৰমানৰ পাছতেই দুয়োৰে বিচ্ছেদ ঘটে। এই সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ দুটি কন্যা সন্তান— ইলতিজা মুফটি আৰু ইৰ্তিকা মুফটিৰ জন্ম হয়। ১৯৮৭ চনৰ শেষৰ ফালে মেহবুবা দিল্লীলৈ গুচি যায় আৰু তাত এটা চাকৰিত যোগদান কৰে। পাছলৈ ১৯৯৬ চনৰ আৰম্ভণিতে সন্ত্ৰাসবাদৰ মাজতেই ৰাজনৈতিক প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ পুনৰ ঘূৰি আহে। জম্মু-কাশ্মীৰৰ ৰাজনীতিত তেওঁ এক কেন্দ্ৰীয় স্থান দখল কৰি আহিছে। তেওঁ ৰাজনৈতিক গুণাৱলীসমূহ নিজৰ পিতৃৰ পৰাই উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছিল, যিয়ে মূলতঃ কংগ্ৰেছ দলৰ সৈতে জড়িত হৈ ৰাজনীতিত তিনি দশকতকৈও অধিক সময় পাৰ কৰিছিল।
মেহবুবাৰ ৰাজনৈতিক কেৰিয়াৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মোৰ আহে ১৯৯৯ চনত, যেতিয়া পিতৃ-কন্যা দুয়ো মিলি কংগ্ৰেছৰ পৰা পৃথক হৈ 'পিপলছ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি' (PDP) গঠন কৰে। নেচনেল কনফাৰেন্সৰ বিৰুদ্ধে এক বিকল্প আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক শক্তি হিচাপে এই দলটোৱে অতি সোনকালেই জম্মু-কাশ্মীৰৰ পৰম্পৰাগত দলটোৰ দুৰ্গসমূহত খোপনি পুতিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু ক্ৰমান্বয়ে কাশ্মীৰ, জম্মু আৰু লাডাখ— এই তিনিওটা অঞ্চলতে নিজৰ স্থান দখল কৰে।
মেহবুবা মুফতি আৰ শ্বেইখ জায়েদ গ্ৰেণ্ড মছজিদ, আবুধাবি
পিডিপি (PDP) গঠনৰ (৩১ জুলাই, ১৯৯৯) লগে লগেই দলটোৰ নেতা মুফটি মহম্মদ ছায়েদ, মেহবুবা মুফটি আৰু মুজফ্ফৰ হুছেইন বেইগে জনসমৰ্থন গোটাবৰ বাবে ৰাজ্যখনৰ দূৰ-দূৰণিৰ অঞ্চলসমূহ ভ্ৰমণ কৰে। সেই সময়ত ৰাজ্যখন সশস্ত্ৰ সন্ত্ৰাসবাদৰ কবলত আছিল আৰু বেছিভাগ অঞ্চলেই চৰকাৰী সুবিধাৰ পৰা বঞ্চিত তথা অৱহেলিত আছিল। সেই সময়ত ফাৰুক আব্দুল্লাৰ নেতৃত্বত নেচনেল কনফাৰেন্সৰ চৰকাৰ আছিল, যিয়ে ছবছৰীয়া (১৯৯৬-২০০২) প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ সম্পূৰ্ণ কাৰ্যকাল সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।
পিডিপিৰ নেত্ৰী হিচাপে নিজৰ প্ৰথমটো প্ৰয়াসত, মেহবুবা মুফটিয়ে ১৯৯৯ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনত শ্ৰীনগৰৰ পৰা নেচনেল কনফাৰেন্সৰ তদানীন্তন সাংসদ ওমৰ আব্দুল্লাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰি পৰাজয় বৰণ কৰে (ওমৰে ইতিমধ্যে ১৯৯৮ চনত শ্ৰীনগৰ আসনখন জয় কৰিছিল)। পৰৱৰ্তী তিনি বছৰৰ বাবে পিডিপি নেতৃত্বই জনসমৰ্থন বিচাৰি তেওঁলোকৰ প্ৰচাৰ অভিযান ৰাজ্যখনৰ প্ৰায়বোৰ অঞ্চল, আনকি অতি দুৰ্গম অঞ্চলসমূহলৈকো সম্প্ৰসাৰিত কৰে।
২০০২ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনত পিডিপিয়ে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৬ খন আসনত জয়লাভ কৰাৰ বিপৰীতে, নেচনেল কনফাৰেন্সে ২৮ খন আৰু কংগ্ৰেছে ২০ খন আসন লাভ কৰি এখন খণ্ডিত জনাদেশ (fractured mandate) লাভ কৰে। মেহবুবা অনন্তনাগ জিলাৰ পহলগাম সমষ্টিৰ পৰা নিৰ্বাচিত হয়। পাছত তেওঁ পিতৃৰ বাবে এই আসনখন খালী কৰি দিয়ে, যিয়ে ৰাজ্যিক বিধানমণ্ডলৰ দুয়োখন সদনৰ যিকোনো এখনৰ নিৰ্বাচিত সদস্য হ'বলৈ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে দায়িত্ব লৈছিল। চৰকাৰ গঠনৰ বাবে ৪৪ খন আসনৰ প্ৰয়োজন আছিল, যাৰ বাবে মিত্ৰজোঁটৰ প্ৰয়োজন হৈ পৰিছিল। অৱশেষত, প্ৰায় দুমাহৰ স্থবিৰতাৰ পাছত মুফটি মহম্মদ ছায়েদে নিজৰ মাতৃ-দল কংগ্ৰেছৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰি এখন কংগ্ৰেছ-পিডিপি মিত্ৰজোঁটৰ চৰকাৰ গঠন কৰে, য'ত নিৰ্দলীয় আৰু অন্যান্য সদস্যসকলৰ বাহিৰা সমৰ্থনো আছিল। মিত্ৰজোঁটৰ চুক্তি অনুসৰি, পিডিপি আৰু কংগ্ৰেছ দুয়োটা দলেই তিনি বছৰৰ বাবে নিজা নিজা মুখ্যমন্ত্ৰী ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ২০০২ চনৰ ২ নৱেম্বৰত মুফটিয়ে মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে আৰু ২০০৫ চনৰ ২ নৱেম্বৰত কংগ্ৰেছ দলৰ গুলাম নবী আজাদ তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে দায়িত্ব লয়। অৱশ্যে, অমৰনাথ ভূমি আন্দোলনৰ বিতৰ্কৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত আজাদৰ চৰকাৰ ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত, অৰ্থাৎ কাৰ্যকাল শেষ হোৱাৰ তিনি মাহ আগতেই ভংগ হয়।
মেহবুবা আৰু ৰুবিয়া চৈয়দক সন্ত্ৰাসবাদীয়ে মুকলি কৰি দিয়াৰ পিছত মুফতি চৈয়দে সাৱটি ধৰাৰ এক মূহুৰ্ত
সেই সময়তে চৰকাৰত যোগদান নকৰা মেহবুবা ২০০৪ চনত দক্ষিণ কাশ্মীৰৰ অনন্তনাগ সমষ্টিৰ পৰা লোকসভালৈ নিৰ্বাচিত হয়। ২০০৮ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনত মেহবুবা পুনৰ দক্ষিণ কাশ্মীৰৰ শ্বপিয়ান জিলাৰ ৱাচি (Wachi) সমষ্টিৰ পৰা ৰাজ্যিক বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হয় আৰু ২০১৪ চনলৈকে ছবছৰৰ পূৰ্ণ কাৰ্যকালৰ বাবে সেই আসনখন নিজৰ দখলত ৰাখে। ২০১৪ চনত তেওঁ নিজৰ ঘৰুৱা সমষ্টি অনন্তনাগৰ পৰা দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে লোকসভালৈ নিৰ্বাচিত হয়।
২০১৪ চনৰ আৰম্ভণিতে মেহবুবা লোকসভালৈ নিৰ্বাচিত হোৱাৰ সময়তে, পিতৃ মুফটি মহম্মদ ছায়েদ ২০১৪ চনৰ নৱেম্বৰ-ডিচেম্বৰৰ নিৰ্বাচনত অনন্তনাগ সমষ্টিৰ পৰা ৰাজ্যিক বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হয়। ফলাফলত আকৌ এবাৰ খণ্ডিত জনাদেশ দেখা গৈছিল, কিন্তু এইবাৰ ২৮ খন আসনেৰে পিডিপি আৰু ২৫ খন আসনেৰে বিজেপি আগবাঢ়ি আছিল। অৱশেষত মুফটি ছায়েদে দুমাহতকৈও অধিক সময়ৰ বিৰতিৰ পাছত বিজেপিৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰি চৰকাৰ গঠনৰ এক ঐতিহাসিক সিদ্ধান্ত লয়, যিটো ২০১৫ চনৰ ১ মাৰ্চত বাস্তৱায়িত হয়।
অৱশ্যে, ২০১৬ চনৰ ৭ জানুৱাৰীত মুফটিৰ মৃত্যুৰ লগে লগে মিত্ৰজোঁটৰ চৰকাৰখন ভংগ হয় আৰু ৰাজ্যখন ৰাজ্যপালৰ শাসনৰ অধীনলৈ আহে। দীঘলীয়া আলোচনাৰ অন্তত ২০১৬ চনৰ ৪ এপ্ৰিলত মেহবুবা মুফটিয়ে পিডিপি-বিজেপি মিত্ৰজোঁটৰ চৰকাৰৰ গুৰি ধৰে। ২০১৮ চনৰ ১৯ জুনত বিজেপিয়ে সমৰ্থন প্ৰত্যাহাৰ কৰাত চৰকাৰখন পুনৰ ভংগ হয়, যাৰ ফলত ৰাজ্যপাল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি শাসন বলৱৎ হয়। ২০১৯ চনৰ ৫ আগষ্টত যেতিয়া ৩৭০ আৰু ৩৫(ক) অনুচ্ছেদ বাতিল কৰি ৰাজ্যখনক জম্মু-কাশ্মীৰ আৰু লাডাখ নামৰ দুখন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হ'ল, তেতিয়া পৰিস্থিতি দ্ৰুতগতিত সলনি হৈ পৰিল।
ৰাজহুৱা সভাত ভাষণ দি থকা অৱস্থাত মেহবুবা মুফতি
মেহবুবা মুফটিয়ে লোকসভা নিৰ্বাচনত অনন্তনাগ সমষ্টিৰ পৰা প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰি ২০১৯ চনত নেচনেল কনফাৰেন্সৰ প্ৰাৰ্থী হাছনেইন মাছুদীৰ (Hasnain Masoodi) হাতত আৰু ২০২৪ চনত (অনন্তনাগ-ৰাজৌৰী সমষ্টিৰ পৰা) মিয়া আলতাফৰ হাতত পৰাজয় বৰণ কৰে। পূৰ্বৰ তিনিটা নিৰ্বাচনত (২০০২, ২০০৮, ২০১৪) ক্ৰমান্বয়ে জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধি পোৱা তেওঁৰ দলটোৱে ২০২৪ চনৰ নিৰ্বাচনত ৯০ খন আসনযুক্ত পুনৰ্গঠিত জম্মু-কাশ্মীৰ (কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল) বিধানসভাত মাত্ৰ তিনিখন আসনহে লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।
মেহবুবাক গ্ৰেপ্তাৰ
জম্মু-কাশ্মীৰৰ বিশেষ মৰ্যাদা বাতিল হোৱাৰ লগে লগে, তেওঁৰ দল পিডিপিৰ বেছিভাগ ৰাজনৈতিক নেতা আৰু নেচনেল কনফাৰেন্সৰ ফাৰুক আব্দুল্লা আৰু ওমৰ আব্দুল্লাকে ধৰি আন বহুতো নেতাৰ লগতে মেহবুবা মুফটিয়েও ২০১৯ চনৰ ৫ আগষ্টৰ পূৰ্বেই আটক হ'বলগীয়া হয়। প্ৰায় ডেৰ মাহৰ পাছত তেওঁৰ কন্যা ইলতিজা মুফটিয়ে তেওঁৰ টুইটাৰ (Twitter) একাউণ্টটোৰ দায়িত্ব লয়। ইলতিজাই কাশ্মীৰৰ শীতকালৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি মাতৃক উন্নত সুবিধাযুক্ত স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰিবলৈ শ্ৰীনগৰৰ উপায়ুক্তলৈ পত্ৰ লিখিছিল। এবছৰতকৈও অধিক সময়ৰ পাছত ৰাজনৈতিক নেতাসকলক লাহে লাহে মুকলি কৰি দিয়া হয়, আনহাতে ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত জন সুৰক্ষা আইনৰ (Public Safety Act) অধীনত আটক হোৱা মেহবুবাক ২০২০ চনৰ ১৩ অক্টোবৰত মুকলি কৰি দিয়া হয়।
গুপকাৰ ঘোষণা
২০২০ চনৰ ২০ অক্টোবৰত মেহবুবা নেচনেল কনফাৰেন্সৰ জ্যেষ্ঠ নেতা ড০ ফাৰুক আব্দুল্লাহৰ সৈতে 'পিপলছ এলায়েন্স ফৰ গুপকাৰ ডিক্লেৰেচন' (PAGD) ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই মিত্ৰজোঁটত চাৰিটা দল আছিল— নেচনেল কনফাৰেন্স (NC), পিডিপি (PDP), চিপিআই(এম) (CPI-M) আৰু বেগম খালিদা শ্বাহৰ আৱামী নেচনেল কনফাৰেন্স। পাছলৈ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী ছাজ্জাদ গনি লোনৰ দল আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ পিপলছ মুভমেণ্ট এই মিত্ৰজোঁটৰ পৰা আঁতৰি থাকে। PAGD-ৰ মূল দাবী আছিল ৩৭০ আৰু ৩৫(ক) পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা। অৱশ্যে ২০২৪ চনত ইয়াক ভংগ কৰা হয়, য'ত জম্মু-কাশ্মীৰৰ বেছিভাগ দলেই জম্মু-কাশ্মীৰক পুনৰ ৰাজ্যৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ দাবী জনায়।
