ডাঃ জেবা শ্বাহীন
প্ৰতি বছৰে ১০ এপ্ৰিলত আমি এই চিকিৎসা পদ্ধতিৰ জনক ডাঃ ছেমুৱেল হানেমানৰ জন্মবাৰ্ষিকী উপলক্ষে 'বিশ্ব হোমিঅ'পেথী দিৱস' পালন কৰোঁ। হোমিঅ’পেথীৰ উৎপত্তি জাৰ্মানীত যদিও ১৯ শতিকাত হোমিঅ'পেথীয়ে ভাৰতবৰ্ষতেই নিজৰ প্ৰকৃত ঠিকনা বিচাৰি পাইছিল। সেয়া আছিল এক বৃহৎ সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ সময়। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনে এলোপেথিক একমাত্ৰ "যুক্তিসংগত" চিকিৎসা পদ্ধতি হিচাপে প্ৰচাৰ কৰিলেও, বেছিভাগ ভাৰতীয়ৰ বাবে ই আছিল অত্যন্ত ব্যয়বহুল আৰু সাংস্কৃতিকভাৱে অচিনাকি। কিন্তু হোমিঅ'পেথীৰ সহজ-সৰল আৰু সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগীয়ে (কেৱল ৰোগৰ পৰিৱৰ্তে ৰোগীৰ মন আৰু শৰীৰৰ একেলগে চিকিৎসা কৰা ব্যৱস্থা) অতি সোনকালেই ভাৰতীয় মূল্যবোধৰ সৈতে এক আত্মিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে।
১৮৩০-ৰ দশকত যেতিয়া ডাঃ জে এম হনিগবাৰ্গাৰে মহাৰাজ ৰঞ্জিত সিঙৰ সফলতাৰে চিকিৎসা কৰিছিল, তেতিয়াই এই পদ্ধতিটোৱে ৰাজকীয় মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে, ইয়াৰ প্ৰকৃত বিজয় আছিল ইয়াৰ "গণতান্ত্ৰিকীকৰণ" অৰ্থাৎ ইয়াক সকলোৰে বাবে উপলব্ধ কৰাটো। ডাঃ মহেন্দ্ৰলাল ছিৰকাৰ আৰু ৰাজেন্দ্ৰ লাল দত্তৰ দৰে দূৰদৰ্শী ব্যক্তিসকলে ইয়াক প্ৰাচীন আয়ুৰ্বেদ আৰু আধুনিক চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা এক মানৱীয় বিকল্প হিচাপে দেখিছিল।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
ভাৰতৰ মেৰুদণ্ডস্বৰূপ সাধাৰণ কৃষক, শিপিনী আৰু বনুৱাসকলৰ বাবে হোমিঅ'পেথী হৈ পৰিছিল "জনসাধাৰণৰ ঔষধ"। ই এক সন্মানজনক চিকিৎসাৰ বিকল্প প্ৰদান কৰিছিল, যিয়ে ৰোগীক আৰ্থিকভাৱে জুৰুলা কৰা নাছিল। চিকিৎসকৰ কোঠাত ৰোগীজন কেৱল এটা "কেছ নম্বৰ" নাছিল, বৰং তেওঁ আছিল এজন মানুহ; যাৰ আৱেগিক আৰু সামাজিক বাস্তৱতাক 'ব্যক্তিগতকৰণ' (প্ৰতিজন ৰোগীৰ অনন্য বৈশিষ্ট্য অনুসৰি চিকিৎসা প্ৰদান কৰা পদ্ধতি)ৰ জৰিয়তে শুনা আৰু গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল।
বৈজ্ঞানিক বিৱৰ্তন
একবিংশ শতিকাত প্ৰৱেশ কৰাৰ লগে লগে হোমিঅ'পেথীয়ে "এভোগেড্ৰ' পেৰাডক্স" (Avogadro Paradox) নামৰ এক বৃহৎ বৈজ্ঞানিক প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয় (ই এনে এক ৰাসায়নিক ধাৰণা, যিয়ে বুজায় যে এটা নিৰ্দিষ্ট পৰ্যায়ৰ তৰলীকৰণৰ পিছত ঔষধত মূল পদাৰ্থৰ কোনো অণুৱেই অৱশিষ্ট নাথাকে)। সমালোচকসকলে প্ৰায়ে যুক্তি দিছিল যে যিহেতু এই ঔষধবোৰ অতিমাত্ৰা তৰল কৰা হয়, সেয়েহে এইবোৰ নিশ্চয় "প্লাচিবো" বা প্ৰবোধক ঔষধ (যি ঔষধৰ কোনো শাৰীৰিক প্ৰভাৱ নাথাকে আৰু কেৱল ৰোগীৰ বিশ্বাসৰ বাবেই কাম কৰে বুলি ধৰা হয়)। অৱশ্যে, যি পদ্ধতিক এদিন কেৱল "বিশ্বাস" বুলি ভবা হৈছিল, সেয়া যে প্ৰকৃততে "উন্নত পদাৰ্থ বিজ্ঞান" (advanced physics) হে, সেয়া প্ৰমাণ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰতে ভাৰতে নেতৃত্ব দিছে।
IIT Bombay-ৰ দৰে আগশাৰীৰ প্ৰতিষ্ঠানৰ যুগান্তকাৰী গৱেষণাত উন্নত ইলেকট্ৰন মাইক্ৰ'স্কোপ ব্যৱহাৰ কৰি দেখুওৱা হৈছে যে অতি উচ্চ মাত্ৰাৰ তৰলীকৰণৰ পিছতো মূল ঔষধটোৰ 'নেনোপাৰ্টিকেল' বা অতি ক্ষুদ্ৰ কণা (অতি ক্ষুদ্ৰ কণা যিবোৰ খালী চকুৰে দেখা নাযায়) তাত উপস্থিত থাকে। এই গৱেষণাই সূচায় যে 'ছাকাছন' (Succussion - ঔষধ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত জোৰেৰে জোকাৰি দিয়া প্ৰক্ৰিয়া) প্ৰক্ৰিয়াই এনে কিছুমান ভৌতিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰে যিয়ে আমাৰ শৰীৰৰ সৈতে এনেদৰে ক্ৰিয়া কৰিব পাৰে, যিটো ডাঙৰ পদাৰ্থৰ দ্বাৰা সম্ভৱ নহয়।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
বিজ্ঞানৰ এই উত্তৰণক শক্তিশালী প্ৰাতিষ্ঠানিক বিকাশেও সহায় কৰিছে। ১৮৮১ চনত কলিকতা হোমিঅ'পেথিক মেডিকেল কলেজৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ জৰিয়তে আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল। বৰ্তমান আয়ুষ মন্ত্ৰ্যালয় (Ministry of AYUSH) আৰু চেণ্ট্ৰেল কাউন্সিল ফৰ ৰিছাৰ্চ ইন হোমিঅ'পেথী (CCRH)ৰ সহযোগত, আধুনিক ভাৰতীয় হোমিঅ'পেথ চিকিৎসকে আণুবীক্ষণিক বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসালয়ৰ স্বচ্ছতাৰ আধাৰত কাম কৰি আছে। দীৰ্ঘদিনীয়া অটোইমিউন ৰোগেই হওক বা শিশুৰ সমস্যাই হওক, আমি এতিয়া কেৱল কাহিনী বা শুনা কথাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰোঁ, বৰং জোখ-মাখ কৰিব পৰা আৰু প্ৰমাণিত তথ্যৰ ওপৰতহে নিৰ্ভৰ কৰোঁ।
স্বাস্থ্যসেৱাৰ ভৱিষ্যত
আধুনিক বিশ্বই বৰ্তমান জীৱনশৈলীৰ সৈতে জড়িত দীৰ্ঘদিনীয়া ৰোগ আৰু 'এণ্টিবায়টিক ৰেজিষ্টেনছ'ৰ (যেতিয়া বেক্টেৰিয়াবোৰ এনেদৰে সলনি হয় যে সংক্ৰমণৰ চিকিৎসাত এণ্টিবায়টিকে আৰু কাম নকৰে) দৰে সংকটৰ সন্মুখীন হৈছে। এনে পৰিস্থিতিত, ভৱিষ্যত হ'ব সমন্বিত বিৱৰ্তনৰ (Integrative Evolution)- অৰ্থাৎ এনে এক আৰ্হি য'ত বিভিন্ন চিকিৎসা পদ্ধতিয়ে প্ৰতিযোগিতা কৰাৰ পৰিৱৰ্তে একেলগে কাম কৰিব। যদিও আধুনিক অস্ত্ৰোপচাৰ আৰু জৰুৰীকালীন সেৱা অপৰিহাৰ্য, তথাপি দীৰ্ঘদিনীয়া ৰোগ, চাইক'ছ'মেটিক সমস্যা (মানসিক চাপৰ দৰে কাৰকৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা বা বৃদ্ধি পোৱা শাৰীৰিক ৰোগ) আৰু এলাৰ্জী নিৰাময়ৰ ক্ষেত্ৰত এক পৰিপূৰক (ফলাফল উন্নত কৰিবলৈ একেলগে কাম কৰা) সহযোগী হিচাপে হোমিঅ'পেথীয়ে এক উৎকৃষ্ট ভূমিকা পালন কৰে।
পশু চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত হোমিঅ'পেথীৰ ব্যৱহাৰে এই যুক্তিক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তোলে। যিহেতু জীৱ-জন্তুৰ ৰোগ নিৰাময়ৰ প্ৰতি কোনো মানসিক প্ৰত্যাশা নাথাকে, সেয়েহে তেওঁলোকৰ আৰোগ্য লাভেই প্ৰমাণ কৰে যে এই ঔষধৰ এক সুনিৰ্দিষ্ট জৈৱিক প্ৰভাৱ আছে। যি সময়ত বিশ্বই "একেটা উপায়েৰেই সকলোৰে সমাধান" আৰ্হিৰ পৰা আঁতৰি আহি 'ব্যক্তিগতকৃত চিকিৎসা'ৰ দিশে অগ্ৰসৰ হৈছে, তেনে সময়ত কেৱল ৰোগৰ পৰিৱৰ্তে ৰোগীৰ চিকিৎসা কৰাৰ ২০০ বছৰ পুৰণি হোমিঅ'পেথিক নীতিক এক দূৰদৰ্শী পদক্ষেপ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
ভাৰতত হোমিঅ'পেথীৰ যাত্ৰা হৈছে সহনশীলতা আৰু বৈজ্ঞানিক বিকাশৰ এক কাহিনী। ই এক পৰম্পৰাগত অনুশীলনৰ পৰা বিকশিত হৈ এক সুশৃংখল, প্ৰমাণ-ভিত্তিক বিজ্ঞানত পৰিণত হৈছে; যিয়ে সমাজৰ আটাইতকৈ পিছপৰা শ্ৰেণীক সেৱা আগবঢ়োৱাৰ লগতে উচ্চ পৰ্যায়ৰ নেন'প্ৰযুক্তিৰ গৱেষণালৈকো অৱদান আগবঢ়াইছে। এই বিশ্ব হোমিঅ'পেথী দিৱসত, আমি পুনৰ দৃঢ়তাৰে ক'ব বিচাৰোঁ যে হোমিঅ'পেথী অতীতৰ কোনো অৱশিষ্ট নহয়, বৰং ই বিশ্ব স্বাস্থ্যসেৱাৰ ভৱিষ্যতৰ এক সক্ৰিয় অংশীদাৰ, যিয়ে এনে এক ব্যৱস্থা সুনিশ্চিত কৰে যি বৈজ্ঞানিকভাৱে উন্নত হোৱাৰ লগতে গভীৰভাৱে মানৱীয়।
ডাঃ জেবা শ্বাহীন,
পিজিটি-২০২৩ (অৰ্গেনন অৱ মেডিচিন),
আৰ বি টি এছ চৰকাৰী হোমিঅ'পেথিক মেডিকেল কলেজ আৰু হাস্পতাল, মুজাফৰপুৰ
(আজি হোমিঅ'পেথি চিকিৎসা পদ্ধতিৰ জনক ডাঃ ছেমুৱেল হানেমানৰ জন্মবাৰ্ষিকী উপলক্ষে পালন লৰা 'বিশ্ব হোমিঅ'পেথী দিৱস' উপলক্ষে এই প্ৰতিবেদনটি প্ৰকাশ কৰা হৈছে)
