আৱাজ - দ্য ভইচ ব্যুৰ’ / অসম
আমি প্ৰায়েই গৌৰৱেৰে জেপত কঢ়িয়াই ফুৰা আধাৰ কাৰ্ড, ভোটাৰ আইডি বা পাছপ'ৰ্টখনেই আমাৰ ভাৰতীয় নাগৰিকত্বৰ চূড়ান্ত প্ৰমাণ বুলি ভাবি লওঁ! কিন্তু বাস্তৱিকতে আইনী দৃষ্টিকোণৰ পৰা এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণ সঁচা নহয়।
শেহতীয়াকৈ ভাৰতৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ে কৰা এক স্পষ্টীকৰণে সমগ্ৰ দেশজুৰি এই বিষয়টোক লৈ নতুনকৈ চৰ্চাৰ পাতনি মেলিছে। মন্ত্ৰ্যালয়ে স্পষ্টকৈ জনাইছে যে 'পাছপ'ৰ্ট' কেতিয়াও নাগৰিকত্বৰ প্ৰমাণ নহয়। এই মন্তব্যই এতিয়া ভাৰতীয় নাগৰিকসকলক নিজৰ প্ৰকৃত আইনী পৰিচয় সাব্যস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এখন সুনিৰ্দিষ্ট নথিপত্ৰৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা পুনৰবাৰ সোঁৱৰাই দিছে।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
বৰ্তমান সময়লৈকে ভাৰতত আধাৰ কাৰ্ড, ভোটাৰ কাৰ্ড বা পাছপ'ৰ্ট- এনে কোনো এখন নিৰ্দিষ্ট আৰু একক কাৰ্ড নাই, যিয়ে আদালতত চূড়ান্ত আইনী নাগৰিকত্বৰ প্ৰমাণপত্ৰ হিচাপে কাম কৰিব পাৰে। বৃহস্পতিবাৰে চৰকাৰী সূত্ৰই প্ৰকাশ কৰা অনুসৰি, পাছপ'ৰ্ট কেতিয়াও নাগৰিকত্বৰ প্ৰমাণ নাছিল আৰু যোৱা ১২ বছৰত নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ চৰকাৰে এই নথিপত্ৰখনৰ আইনী মৰ্যাদা সন্দৰ্ভত নতুনকৈ কোনো সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা নাই। এইটো বহু আগৰে পৰাই চলি অহা এক আইনী ব্যৱস্থা।
১. নাগৰিকত্ব নো প্ৰকৃততে কি?
নাগৰিকত্ব কেৱল এখন কাৰ্ড নহয়; ই হৈছে এক সুদৃঢ় আইনী মৰ্যাদা। এজন ব্যক্তিৰ জন্মৰ স্থান আৰু সময়, পিতৃ-মাতৃৰ নাগৰিকত্বৰ অৱস্থা আৰু বছৰ বছৰ ধৰি চৰকাৰে প্ৰদান কৰা কেতবোৰ নিৰ্ভৰযোগ্য অসামৰিক ৰেকৰ্ড বা নথিপত্ৰৰ একত্ৰীকৰণৰ জৰিয়তেহে এই মৰ্যাদা প্ৰমাণিত হয় (যেনে— ১৯৫৫ চনৰ নাগৰিকত্ব আইনৰ অধীনত)।
২. সাধাৰণ চৰকাৰী পৰিচয় পত্ৰসমূহক কিয় চূড়ান্ত প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰা নহয়?
ন্যায়িক দৃষ্টিকোণৰ পৰা চালে দেখা যায় যে ভাৰতৰ সৰ্বাধিক প্ৰচলিত পৰিচয় পত্ৰসমূহক আইনীভাৱে নাগৰিকত্বৰ একমাত্ৰ বা স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰি। ইয়াৰ কাৰণসমূহ হ'ল:
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
ক) পাছপ'ৰ্টঃ সাধাৰণতে পাছপ'ৰ্ট এখন পাবলৈ আৰক্ষীৰ ভেৰিফিকেচনকে ধৰি বহুতো সূক্ষ্ম পৰীক্ষণৰ মাজেৰে যাবলগীয়া হয় আৰু ঘাইকৈ নাগৰিকসকলকহে ই প্ৰদান কৰা হয়। তথাপি ১৯৬৭ চনৰ পাছপ'ৰ্ট আইনৰ ২০ নং ধাৰাই চৰকাৰক কিছুমান বিশেষ ব্যতিক্ৰমী ক্ষেত্ৰত 'অনা-নাগৰিক'কো পাছপ'ৰ্ট প্ৰদান কৰাৰ ক্ষমতা দিয়ে।
সেয়েহে, পাছপ'ৰ্টক মূলতঃ এখন 'ভ্ৰমণৰ নথিপত্ৰ' হিচাপেহে গণ্য কৰা হয়। আদালতসমূহে ইয়াক নাগৰিকত্বৰ এক শক্তিশালী প্ৰমাণ হিচাপে ধৰি ল'লেও, কোনো আইনী বিবাদত ইয়াক চূড়ান্ত প্ৰমাণ হিচাপে মানি লোৱা নহয়।
খ) আধাৰ কাৰ্ডঃ উচ্চতম ন্যায়ালয় আৰু ভাৰতীয় বিশিষ্ট পৰিচয় প্ৰাধিকাৰী (UIDAI)-এ বাৰে বাৰে স্পষ্ট কৰি দিছে যে আধাৰ হৈছে কেৱল ভাৰতত বসবাস কৰাৰ আৰু পৰিচয়ৰ প্ৰমাণহে। ভাৰতত নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে (১৮২ দিন) বাস কৰা অনা-নাগৰিক বা বিদেশী ব্যক্তিসকলেও আইনী প্ৰক্ৰিয়াৰে আধাৰ কাৰ্ড লাভ কৰিব পাৰে। গতিকে, আধাৰ কাৰ্ড কেতিয়াও নাগৰিকত্বৰ প্ৰমাণ হ'ব নোৱাৰে।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
গ) ভোটাৰ কাৰ্ড আৰু পান কাৰ্ডঃ পান কাৰ্ড সম্পূৰ্ণৰূপে কেৱল বিত্তীয় লেনদেন আৰু কৰ চিনাক্তকৰণৰ বাবেহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আনহাতে, এখন ভোটাৰ কাৰ্ডে কেৱল এয়াহে প্ৰমাণ কৰে যে আপোনাৰ নাম ভোটাৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। যিহেতু ভোটাৰ তালিকা নিয়মীয়াভাৱে পুনৰীক্ষণ আৰু সংশোধন কৰা হয়, সেয়ে ইয়াত ভুল থকাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
নিৰ্বাচন আয়োগৰ এগৰাকী বিষয়াই শেহতীয়াকৈ উল্লেখ কৰিছিল যে ভোটাৰ তালিকাৰ 'বিশেষ নিবিড় সংশোধনী'ৰ পিছত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা লোকসকলক "নিশ্চিতভাৱে" ভাৰতৰ নাগৰিক হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি। তথাপি, প্ৰচলিত আইন অনুসৰি কেৱল ভোটাৰ কাৰ্ডখন হাতত থকাটোৱেই স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে কোনো আইনী নাগৰিকত্বৰ বিবাদ নিস্পত্তি কৰিব নোৱাৰে।
৩. তেন্তে নাগৰিকত্ব প্ৰকৃততে কিহে প্ৰমাণ কৰে?
ভাৰতত বৰ্তমানলৈকে এখন নিৰ্দিষ্ট, সৰ্বজনীন 'ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকত্ব কাৰ্ড' নাই (যিদৰে আমেৰিকাত ছ'চিয়েল ছিকিউৰিটি নম্বৰ থাকে)। আইনীভাৱে আপুনি কেনেকৈ নাগৰিকত্ব দাবী কৰিছে, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কেতবোৰ নিৰ্দিষ্ট নথিপত্ৰৰ গোটৰ (যেনে- লিগেচি ডাটা, জন্মৰ প্ৰমাণপত্ৰ, ভূমিৰ নথিপত্ৰ আদি) জৰিয়তেহে নাগৰিকত্ব সাব্যস্ত কৰা হয়। শেহতীয়া NRC প্ৰক্ৰিয়াটো এনে প্ৰমাণীকৰণৰেই এক বৃহৎ উদাহৰণ আছিল।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব আইন অনুসৰি, যিকোনো ব্যক্তি ভাৰতৰ নাগৰিক হোৱাৰ প্ৰধানকৈ পাঁচটা উপায় আছে:
১. জন্মসূত্ৰে নাগৰিকত্বঃ নিৰ্দিষ্ট সময়সীমাৰ ভিতৰত ভাৰতত জন্মগ্ৰহণ কৰিলে।
২. বংশানুক্ৰমিক নাগৰিকত্বঃ পিতৃ-মাতৃ ভাৰতীয় নাগৰিক হ'লে।
৩. পঞ্জীয়নৰ জৰিয়তে নাগৰিকত্বঃ আইনী প্ৰক্ৰিয়াৰে চৰকাৰৰ ওচৰত আবেদন কৰি পঞ্জীয়ন কৰিলে।
৪. দেশীয়কৰণৰ জৰিয়তে নাগৰিকত্বঃ দীৰ্ঘদিন ভাৰতত বসবাস কৰা বিদেশী ব্যক্তিয়ে নিৰ্দিষ্ট চৰ্ত পূৰণ সাপেক্ষে।
৫. ভূখণ্ড চামিলকৰণৰ জৰিয়তে নাগৰিকত্বঃ ভাৰতে যদি কোনো নতুন ভূখণ্ড নিজৰ লগত চামিল কৰে, তেন্তে সেই ভূখণ্ডৰ লোকসকল ভাৰতীয় নাগৰিক হৈ পৰে।
আমি দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহাৰ কৰা পৰিচয় পত্ৰসমূহে আমাৰ সাধাৰণ পৰিচয় আৰু ঠিকনাহে দাঙি ধৰে, কিন্তু প্ৰকৃত আইনী নাগৰিকত্বৰ ধাৰণাটো ইয়াতকৈ বহুত বেছি বিস্তৃত আৰু গভীৰ। এখন সক্ৰিয় গণতান্ত্ৰিক দেশৰ সচেতন নাগৰিক হিচাপে এনেধৰণৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়সমূহৰ সঠিক জ্ঞান ৰখাটো আমাৰ সকলোৰে বাবে অতিকৈ প্ৰয়োজনীয়।
