গ্ৰেছ মুবাশ্বিৰ
মুছলমান জীৱনধাৰাক সাংবিধানিক মূল্যবোধৰ সৈতে সুশৃংখলভাৱে আগবঢ়াই নিয়াটো কিয় ইমান গুৰুত্বপূৰ্ণ?
ৰাজনৈতিকভাৱে চাবলৈ গ'লে, মুছলমান সম্প্ৰদায়ে মূলতঃ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দলসমূহৰ লগতেই থিয় দি আহিছে। অৱশ্যে হায়দৰাবাদ, কেৰেলা আৰু অসমৰ দৰে ঠাইসমূহ ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম, য'ত পৰিচয়ৰ ৰাজনীতিয়ে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ সৈতে মুছলমানসকলৰ এক দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছে, যদিও পৰিৱৰ্তিত ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু নিৰ্বাচনী প্ৰয়োজনৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি তেওঁলোকে আঞ্চলিক দলসমূহলৈকো নিজৰ সমৰ্থন সলনি কৰা দেখা গৈছে।
হিলাল আহমেদৰ গ্ৰন্থ 'ছিয়াছি মুছলিমছ'-এ মুছলমান ৰাজনীতিৰ সৈতে জড়িত বহু অন্ধবিশ্বাস বা ভ্ৰান্ত ধাৰণা বুজিবলৈ আৰু প্ৰত্যাহ্বান জনাবলৈ আমাক সহায় কৰে। সাম্প্ৰতিক বছৰবোৰত, বিধানমণ্ডলসমূহত মুছলমান প্ৰতিনিধিত্ব ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস পাইছে। ইয়াৰ আংশিক কাৰণ হৈছে জাতিভিত্তিক ৰাজনীতিৰ পুনৰ্গঠন আৰু বিজেপিৰ নিৰ্বাচনী সফলতা।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
এই ৰাজনৈতিক বাস্তৱতাই সম্প্ৰদায়টোৰ বাবে প্ৰত্যাহ্বান আৰু সুযোগ দুয়োটাৰে সৃষ্টি কৰিছে। ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰত মুছলমানসকলে কেনেদৰে অংশগ্ৰহণ কৰে, সেই পদ্ধতিৰ বিষয়ে পুনৰ চিন্তা কৰিবলৈ ই সম্প্ৰদায়টোৰ নেতাসকলক উৎসাহিত কৰা উচিত।
ভৱিষ্যতৰ এক সম্ভাৱ্য পথ হিচাপে মই 'instrumental stakeholding’ বা কাৰ্যকৰী অংশগ্ৰহণৰ ধাৰণাটো আগবঢ়াব বিচাৰোঁ। প্ৰায়ে ৰাজনীতিক কেৱল নিৰ্বাচন আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ বাক্যবাণৰ মাজতেই আৱদ্ধ কৰি ৰখা হয়। কিন্তু আমি কিয় ৰাজনীতিৰ এই কেৱল প্ৰদৰ্শনমূলক গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটোক সম্প্ৰসাৰিত কৰি সমাজ গঠন, নাগৰিকৰ অংশগ্ৰহণ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে এক গঠনমূলক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ দিশলৈ আগুৱাই নিব নোৱাৰোঁ?
এই 'ফলপ্ৰসূ অংশীদাৰিত্ব'ক কেৱল ধৰ্মীয় ভিত্তিত ভোট দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে এক আনুষ্ঠানিক, অধিকাৰ-ভিত্তিক অংশগ্ৰহণ বুলি বুজিব পাৰি। ইয়াৰ দ্বাৰা সম্প্ৰদায়সমূহে ৰাষ্ট্ৰক জবাবদিহি কৰিব পাৰে আৰু কল্যাণমূলক আঁচনিৰ লাভালাভসমূহ সুনিশ্চিত কৰিব পাৰে। এই দৃষ্টিভংগীয়ে গণতন্ত্ৰক সাংবিধানিক অধিকাৰসমূহ সাব্যস্ত কৰাৰ এক শান্তিপূৰ্ণ আৰু নিৰন্তৰ প্ৰয়াস বুলি গণ্য কৰে।
শেহতীয়া কিছুমান পৰিঘটনাই সূচায় যে মুছলমান সমাজৰ একাংশ এনে এক গণতান্ত্ৰিক দিশৰ ফালে অগ্ৰসৰ হৈছে। বংগত একাংশ মুছলমানে গোহত্যাৰ বিৰোধিতা কৰিছে; কৃষক আন্দোলনৰ দৰে গণ আন্দোলনত মুছলমানসকলে অংশগ্ৰহণ কৰিছে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, 'CAA’-ৰ জৰিয়তে হোৱা বুলি ভবা অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে এক বৃহৎ সংখ্যক মুছলমানে শান্তিপূৰ্ণ, সাংবিধানিক প্ৰতিবাদত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। এই পৰিঘটনাবোৰে সমগ্ৰ সম্প্ৰদায়টোক প্ৰতিনিধিত্ব নকৰিবও পাৰে, কিন্তু ই গণতান্ত্ৰিক অংশগ্ৰহণৰ বাবে উপলব্ধ বিভিন্ন পথ প্ৰদৰ্শন কৰে।
যদিও মোৰ এই যুক্তিক প্ৰমাণিত কৰিবলৈ কোনো চৰকাৰী তথ্য নাই, তথাপি মই ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু ইতিবাচক মানসিক পৰিৱৰ্তন লক্ষ্য কৰিছোঁ: সেয়া হ'ল শিক্ষাত বৰ্ধিত বিনিয়োগ আৰু মাদ্ৰাছা শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ আনুষ্ঠানিকীকৰণ।
হাৰিয়ানাৰ নুহ জিলাৰ মাদ্ৰাছাসমূহৰ পৰা মই নিয়মীয়াকৈ অনুৰোধ পাওঁ, য'ত তেওঁলোকে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক মূলসুঁতিৰ বিদ্যালয়লৈ স্থানান্তৰ কৰাত সহায় বিচাৰে। আনহাতে, দিল্লীৰ জামিয়া নগৰত চলোৱা এক স্থানীয় সমীক্ষাতো মুছলমানসকলৰ মাজত শিক্ষাক্ষেত্ৰত অধিক ধন ব্যয় কৰাৰ এক প্ৰৱণতাৰ কথা দেখা গৈছে। ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ বাবে এই উন্নয়নমূলক পৰিৱৰ্তনসমূহ অতিশয় তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কিয়নো সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ মাজত এক সুস্থ প্ৰতিযোগিতা আৰু অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তেহে গণতন্ত্ৰ স্থায়ী হৈ ৰয়।
ই এক সুপ্ৰতিষ্ঠিত সত্য যে, আধুনিক জাতি-ৰাষ্ট্ৰ (nation-states)ৰ আৱিৰ্ভাৱৰ বহু আগতেই ইছলামিক ন্যায়শাস্ত্ৰৰ বিকাশ আৰু প্ৰয়োগ ঘটিছিল। ধ্ৰুপদী ফিকহ (Classical fiqh) গ্ৰন্থসমূহ মুছলমান পণ্ডিতসকলে প্ৰায়ে শাসকসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতাত লিখিছিল, আৰু সেই সময়ৰ সামাজিক তথা ৰাজনৈতিক প্ৰেক্ষাপট বৰ্তমানৰ তুলনাত সম্পূৰ্ণ বেলেগ আছিল।
এতিয়া প্ৰশ্নটো হ'ল - ইয়াৰ অৰ্থ এইটোৱেই নেকি যে এই ন্যায়শাস্ত্ৰ অপৰিৱৰ্তিত হৈ থাকিব লাগিব আৰু নতুন পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি ই উদাসীন হ'ব? নে পৰিৱৰ্তিত বাস্তৱতাই সময়োচিত সালসলনি আৰু পুনৰ্ব্যাখ্যাৰ দাবী কৰে?
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
ভাৰতত আইনী ক্ষেত্ৰখন বিতৰ্কৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰবিন্দু হৈয়েই আছে। সমগ্ৰ বিশ্বতে বৰ্তমান ইছলামিক ন্যায়শাস্ত্ৰৰ এক নতুন ধাৰা গঢ় লৈ উঠিছে, যাক প্ৰায়ে 'ফিকহ আল-আক্বালিয়াত' (Fiqh al-Aqalliyyat) বা সংখ্যালঘু মুছলমানৰ ন্যায়শাস্ত্ৰ বুলি কোৱা হয়। ত্বাহা জাবিৰ আল-আলোৱানীৰ দৰে পণ্ডিতসকল এই দৃষ্টিভংগীৰ অন্যতম প্ৰবক্তা আছিল।
সহজ কথাত ক'বলৈ গ'লে, এই পদ্ধতিয়ে ইছলামিক নীতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইছলামিক আইনক আধুনিক বাস্তৱতাৰ সৈতে প্ৰাসংগিক কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰে। কেৱল ধ্ৰুপদী ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে, ই সমসাময়িক পৰিস্থিতি আৰু প্ৰশ্নবোৰৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিব বিচাৰে।
উদাহৰণস্বৰূপে, এখন আধুনিক ৰাষ্ট্ৰত মুছলমানসকলে অমুছলমানসকলৰ সৈতে কেনে সম্পৰ্ক ৰাখিব লাগে? কিছুমান ধ্ৰুপদী ব্যাখ্যাই অমুছলমানসকলক আইনীভাৱে এক তলতীয়া বা নিম্ন স্থান দিয়া বুলি গণ্য কৰিছিল। সমসাময়িক দৃষ্টিভংগীয়ে এনে পাৰ্থক্যক প্ৰত্যাহ্বান জনায়। যিহেতু আধুনিক ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাসমূহ সমান নাগৰিকত্বৰ নীতিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত, সেয়েহে ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ ওপৰত আধাৰিত বৈষম্যমূলক আইনী কাঠামোসমূহ ক্ৰমান্বয়ে পুনৰ বিবেচনা কৰা হৈছে।
বহুপত্নী প্ৰথাৰ (polygamy) কথাটোৱেই ধৰক। 'ফিকহ আল-আক্বালিয়াত'ৰ সমৰ্থকসকলে যুক্তি দৰ্শায় যে মুছলমানসকলে যিখন দেশত বাস কৰে, ইছলামিক ন্যায়শাস্ত্ৰই সেই দেশখনৰ আইনী আৰু সামাজিক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ বিবেচনা কৰিব পাৰে।
সেই অনুসৰিয়েই, কেইবাখনো মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশে বহুপত্নী প্ৰথা নিষিদ্ধ বা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছে, আনহাতে আন কিছুমান দেশে দ্বিতীয় বিবাহৰ বাবে ন্যায়িক বা প্ৰশাসনিক সন্মতি বাধ্যতামূলক কৰিছে।গতিকে মোৰ প্ৰশ্নটো একেবাৰেই সাধাৰণঃ মুছলমান হিচাপে আমিও কিয় সময়োপযোগী সালসলনি, আত্ম-বিশ্লেষণ আৰু প্ৰাসংগিকতাক আকোঁৱালি ল'ব নোৱাৰোঁ?
গণতন্ত্ৰই প্ৰতিটো স্তৰতে অংশগ্ৰহণৰ দাবী কৰে। পৰিৱৰ্তনক সন্দেহৰ চকুৰে চোৱাৰ পৰিৱৰ্তে, আমি আমাৰ ব্যক্তিগত আইনসমূহক সময়ৰ লগত খাপ খুৱাবলৈ আন্তৰিক প্ৰয়াস কৰা উচিত, ঠিক যিদৰে সমগ্ৰ ইতিহাস জুৰি ইছলামিক পণ্ডিতসকলে পৰিৱৰ্তিত পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ন্যায়শাস্ত্ৰৰ পুনৰ ব্যাখ্যা কৰিছিল।
গণতন্ত্ৰ ঘৰৰ পৰাই আৰম্ভ হয়, সমাজলৈ সম্প্ৰসাৰিত হয় আৰু শেষত গৈ সমগ্ৰ জাতিক সামৰি লয়। মুছলমান সমাজৰ মাজত দেখা দিয়া আত্মবিশ্বাসৰ অভাৱৰ মূল কাৰণ আমাৰ নিজৰ মনোভাৱো হ'ব পাৰে। কেৱল এখন পৰিৱৰ্তনশীল সমাজেহে এখন পৰিৱৰ্তনশীল বিশ্বৰ সৈতে খোজ মিলাব পাৰে।তেনেহ'লে মুছলমান হিচাপে আমি আমাৰ গণতান্ত্ৰিক অংশগ্ৰহণ কেনেদৰে সম্প্ৰসাৰিত আৰু গভীৰ কৰিব পাৰোঁ?
ইয়াৰ এটা সম্ভাৱ্য উত্তৰ নিহিত হৈ আছে 'মাছলাহা মুৰছালাহ' অৰ্থাৎ জনকল্যাণৰ ধৰ্মতাত্ত্বিক নীতিত। সমসাময়িক প্ৰেক্ষাপটত ইয়াক সাংবিধানিক নাগৰিক ভাতৃত্ববোধৰ এক ৰূপ হিচাপেও বুজিব পাৰি। এই নীতিৰ অৰ্থ হৈছে মৌলিক মানৱ অধিকাৰ ৰক্ষা আৰু সামাজিক ন্যায় আগবঢ়াই নিয়াৰ বাবে প্ৰান্তীয় বা পিছপৰা সম্প্ৰদায়সমূহৰ সৈতে তৃণমূল পৰ্যায়ৰ, সৰ্বজনীন মিত্ৰতা গঢ়ি তোলা। হানাফী পৰম্পৰাকে ধৰি ধ্ৰুপদী ইছলামিক ন্যায়শাস্ত্ৰত এই নীতিৰ শিপা বিচাৰি পোৱা যায়। গণতান্ত্ৰিক আৰু বহুল-অংশগ্ৰহণৰ নতুন ৰূপ বিকশিত কৰিবলৈ বিভিন্ন মুছলমান সমাজত অনুৰূপ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।
বহুত্ববাদী সমাজৰ বাবে এই ধাৰণাটো বিশেষভাৱে প্ৰাসংগিক, য'ত ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক পৰিচয়ৰ ঊৰ্ধ্বত গৈ গঠনমূলক অংশগ্ৰহণ অপৰিহাৰ্য। ৰাজনৈতিক অংশগ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াক 'ইছান' আৰ্হিতো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
ইয়াৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত 'ইছান'ক ধৰ্মীয় বা জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় নিৰ্বিশেষে সকলোৰে কল্যাণৰ প্ৰতি থকা দায়বদ্ধতা হিচাপে বুজিব পাৰি। ভাৰতীয় প্ৰেক্ষাপটত ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল কেৱল মুছলমানৰ দৃষ্টিভংগীৰ পৰা আঁতৰি আহি প্ৰেম, ন্যায় আৰু ভাতৃত্ববোধৰ সৰ্বজনীন মূল্যবোধৰ ওপৰত আধাৰিত হৈ সমগ্ৰ সমাজ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ উন্নয়নৰ বাবে প্ৰয়াস কৰা।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
এই ধৰ্মতাত্ত্বিক আৰু নৈতিক দৃষ্টিভংগীয়ে মুছলমান জীৱনক সমসাময়িক বিশ্বৰ বাস্তৱতাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিব বিচাৰে। ই সামাজিক সমস্যানিবৰাণৰ বাবে এক উমৈহতীয়া আৰু সৰ্বগ্ৰহণযোগ্য পথ অৱলম্বন কৰাত উৎসাহিত কৰে। যি পথ কোনো নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক নীতিৰ কঠোৰ অনুকৰণৰ পৰিৱৰ্তে ন্যায়ৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত আৰু ইছলামিক আইন বা 'মাক্বাছিদ আল-শ্বৰিয়াহ'ৰ বহল উদ্দেশ্যৰ দ্বাৰা পৰিচালিত।
এনে দৃষ্টিভংগীয়ে ধৰ্মীয় অংশগ্ৰহণ, পৰিৱেশ সুৰক্ষা, সমাজ কল্যাণ আৰু জাতি নিৰ্মাণৰ বাবে এক গঠনমূলক পৰিকাঠামো প্ৰদান কৰিব পাৰে। ইয়াৰ বহল উদ্দেশ্য হৈছে মুছলমানসকলৰ সামাজিক জীৱনক সাংবিধানিক নৈতিকতাৰ নীতিৰ সৈতে একাকাৰ কৰা।
মুছলমানসকল চিৰস্থায়ী প্ৰান্তীয়কৰণৰ বলি হ'বলৈ অভিশপ্ত নহয়, বা কিছুমান সমালোচকে কোৱাৰ দৰে গণতান্ত্ৰিক শ্বাসৰুদ্ধকৰ অৱস্থাতো আৱদ্ধ হৈ থকা নাই। প্ৰতিখন গণতন্ত্ৰৰ দৰে ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰও নিৰন্তৰ বিৱৰ্তিত হৈ আছে।
গণতন্ত্ৰ হৈছে আমাৰ এক উমৈহতীয়া ভৱিষ্যতৰ বাবে কৰা সামূহিক প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতিমূৰ্তিস্বৰূপ। এক সম্প্ৰদায় হিচাপে আমি সেই প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰা উচিত। সমাজৰ ভিতৰত থকা প্ৰত্যাহ্বান, বিতৰ্ক আৰু আভ্যন্তৰীণ মন্থনবোৰ নিজেই উন্নতিৰ আকাংক্ষাৰ একো একোটা চিহ্ন।
যদি এটা সম্প্ৰদায় হিচাপে আমি আমাৰ বৰ্তমানৰ পৰিস্থিতিক লৈ অসন্তুষ্ট, তেন্তে সেই অসন্তুষ্টিয়েই এক উন্নত ভৱিষ্যতৰ দিশে যাত্ৰা কৰাৰ অনুপ্ৰেৰণা হৈ পৰিব লাগে। কিন্তু সেই যাত্ৰা সম্প্ৰদায়টোৰ ভিতৰত আত্ম-বিশ্লেষণৰ জৰিয়তেহে আৰম্ভ হ'ব লাগিব।
যদি আমি কেৱল নিৰ্বাচনৰ নামমাত্ৰ অংশগ্ৰহণ আৰু সংসদীয় প্ৰতিনিধিত্বৰ প্ৰত্যশাৰ বাহিৰলৈ গৈ প্ৰকৃত অৰ্থত গণতন্ত্ৰত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰোঁ, তেন্তে ই ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ বিৱৰ্তনত এক নিৰ্ণায়ক মুহূৰ্ত হিচাপে পৰিগণিত হ'ব পাৰে। আমি সমগ্ৰ বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ আদৰ্শসমূহৰ পৰা শিকা উচিত আৰু নতুন উদ্ভাৱনৰ প্ৰতি মুকলি মনৰ হোৱা উচিত। গঠনমূলক গণতান্ত্ৰিক অংশগ্ৰহণৰ পৰিসৰ বাস্তৱিকতেই অসীম- চৰ্ত মাথোঁ এটাই, আমি ইয়াক অন্বেষণ কৰিবলৈ আন্তৰিকতাৰে ইচ্ছুক হ'ব লাগিব।
.webp "নৱৰাত্ৰি উপলক্ষে দেৱী শৈলপুত্ৰীক প্ৰণাম জনাই দেশবাসীক শুভেচ্ছা প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ")
.webp)
