মহম্মদ ৰাজী-উল-ইছলাম নাদৱী
ইছলাম ধৰ্মই পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাক ইমানৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ হিচাপে গণ্য কৰি আহিছে। কিন্তু পৰিতাপৰ বিষয় এইয়ে যে, ভাৰতীয় মুছলমানসকলে এই মহান শিক্ষাক নিজৰ দৈনন্দিন জীৱনত যথাযথভাৱে প্ৰতিফলিত কৰিব পৰা নাই। যি ধৰ্মই পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাক ইমানৰ আধা অংশ বুলি ঘোষণা কৰি আহিছে, সেই ধৰ্মৰ অনুসাৰীসকলৰ একাংশই নিজৰ চৌপাশ পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত অৱহেলা কৰাটো সঁচাকৈয়ে এক চিন্তনীয় বিষয়।
বিশেষকৈ উত্তৰ ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ একাংশৰ বিষয়ে এনে এক নেতিবাচক ধাৰণা গঢ় লৈ উঠিছে যে, তেওঁলোকে নিজৰ চৌপাশৰ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ প্ৰতি বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান নকৰে। এই ধাৰণা মুছলমান সমাজৰ বাবে নিশ্চয়কৈ উদ্বেগৰ বিষয়। ইছলাম এনে এক পূৰ্ণাংগ জীৱন ব্যৱস্থা, যিয়ে মানুহৰ কেৱল আধ্যাত্মিক উন্নতিৰ ওপৰতেই গুৰুত্ব নিদিয়ে, বৰং ই শাৰীৰিক, সামাজিক আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিক পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ প্ৰতিও সমান গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। কিয়নো পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা ইছলামৰ অন্যতম মৌলিক শিক্ষা।
প্ৰতিনিধিত্বমুলক ফটো
এজন মুছলমানৰ পৰিচয় কেৱল নামাজ, ৰোজা, উপাসনা, নৈতিকতা বা আনৰ সৈতে কৰা ব্যৱহাৰৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ নহয়। তেওঁৰ জীৱন-যাপনৰ ধৰণ, শৰীৰ, কাপোৰ-কানি, ঘৰ-দুৱাৰ আৰু চৌপাশৰ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ মাজতো তেওঁৰ ধৰ্মীয় আদৰ্শ প্ৰতিফলিত হোৱা উচিত। এই কাৰণেই ইছলামে পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাক ইমানৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হিচাপে গণ্য কৰি আহিছে আৰু জীৱনৰ প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে পৱিত্ৰতা আৰু পৰিচ্ছন্নতা বজাই ৰাখিবলৈ নিৰ্দেশ দিছে।
এফালে ইছলামে নামাজ সম্পন্ন কৰাৰ পূৰ্বে অজু কৰাটো বাধ্যতামূলক কৰিছে, আনফালে বাস্তৱ জীৱনত দেখা যায় যে, মুছলমান সমাজৰ একাংশই নিজৰ চৌপাশ পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট উদাসীনতা প্ৰদৰ্শন কৰে। ইছলামৰ শিক্ষা আৰু আমাৰ দৈনন্দিন আচৰণৰ মাজত থকা এই ব্যৱধান দূৰ কৰাটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়।
ইছলামে মানুহক বাহ্যিক পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ লগতে অন্তৰৰ পৱিত্ৰতা অৰ্জন কৰিবলৈও উৎসাহিত কৰি আহিছে। মহানবী হজৰত মহম্মদ (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লাম)-এ কৈছে, "পৱিত্ৰতা ইমানৰ আধা অংশ।" (ছহীহ মুছলিম : ২২৩)
আন এটা হাদীছত মহানবী (ছাঃ)-এ কৈছে, "নিশ্চয় আল্লাহ পৱিত্ৰ, তেওঁ পৱিত্ৰতাক ভাল পায়। তেওঁ পৰিষ্কাৰ আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাক ভাল পায়।" (জামে আত-তিৰমিজী : ২৭৯৯)
এই শিক্ষাসমূহৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা কেৱল সামাজিক প্ৰয়োজনীয়তাই নহয়, ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় দায়িত্ব আৰু ইছলামী সভ্যতা-সংস্কৃতিৰ এক অপৰিহাৰ্য বৈশিষ্ট্য।
পৱিত্ৰ কোৰাণত মহান আল্লাহে কৈছে, “নিশ্চয় আল্লাহে তাওবা কৰাসকলক ভাল পায় আৰু পৱিত্ৰতা অৱলম্বন কৰাসকলকো ভাল পায়।” (ছুৰা আল-বাকাৰাহ : ২২২)
আন এঠাইত আল্লাহে নিৰ্দেশ দিছে, “আৰু তোমাৰ পোছাক-পৰিচ্ছদ পৱিত্ৰ কৰি ৰাখা।” (ছুৰা আল-মুদ্দাচ্ছিৰ : ৪)
প্ৰতিনিধিত্বমুলক ফটো
ইছলামৰ উপাসনাসমূহতো পৱিত্ৰতা আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ বিশেষ স্থান আছে। নামাজৰ পূৰ্বেই অজু কৰা, নিৰ্দিষ্ট পৰিস্থিতিত গোছল কৰা, কাপোৰ-কানি আৰু ইবাদতৰ স্থান পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখা আদি এই সকলোবোৰ বিধানে প্ৰমাণ কৰে যে, ইছলামে পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাক মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ এক স্বাভাৱিক অভ্যাস হিচাপে গঢ়ি তুলিব বিচাৰে।
আনকি মানুহ চলাচল কৰা বাট-পথৰ পৰা ক্ষতিকাৰক বস্তু আঁতৰাই দিয়াকো ইছলামে এক পুণ্যৰ কাম হিচাপে গণ্য কৰিছে। মহানবী (ছাঃ)-এ কৈছে, “বাটৰ পৰা কষ্টদায়ক বস্তু আঁতৰাই দিয়াটোও এক ছাদাকাহ।” (ছহীহ বুখাৰী : ২৪৭২, ছহীহ মুছলিম : ১০০৯)
এফালে পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা সম্পৰ্কে ইছলামৰ এনে সুন্দৰ আৰু মহান শিক্ষা আছে, আনফালে অত্যন্ত দুখৰ বিষয় যে, বৰ্তমান বহু মুছলমানে এই শিক্ষাসমূহ বাস্তৱ জীৱনত পালন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত অৱহেলা প্ৰদৰ্শন কৰি আহিছে। আমি উপাসনাৰ সময়ত পৱিত্ৰতা ৰক্ষা কৰিবলৈ যত্ন লওঁ, কিন্তু বহু ক্ষেত্ৰত নিজৰ ঘৰ-দুৱাৰৰ বাহিৰৰ পৰিৱেশ, বাট-পথ আৰু ৰাজহুৱা স্থানৰ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ প্ৰতি সমান মনোযোগ নিদিওঁ।
বহুতে নিজৰ ঘৰৰ ভিতৰখন পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্ন কৰি ৰাখে, অথচ ঘৰৰ বাহিৰৰ ৰাস্তা, নলা-নৰ্দমা, গলি আৰু চুবুৰীৰ পৰিৱেশ পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখাটো নিজৰ দায়িত্ব বুলি নাভাবে। এনে আচৰণ কেৱল ইছলামৰ শিক্ষাৰ পৰিপন্থীয়েই নহয়, ইয়াৰ ফলত সমগ্ৰ মুছলমান সমাজৰ ভাবমূৰ্তিও ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।
প্ৰকৃততে এজন মুছলমান য'তেই নাথাকক কিয়, তেওঁৰ উপস্থিতিয়ে সেই ঠাইখনক পৰিষ্কাৰ, শৃংখলাবদ্ধ আৰু সুন্দৰ কৰি তোলাত সহায় কৰা উচিত। তেওঁৰ আচৰণ আৰু জীৱনশৈলী আনৰ বাবে আদৰ্শস্বৰূপ হোৱা উচিত। বিশেষকৈ ঈদ-উল-আজহাৰ সময়ত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ বিষয়টো অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে।
কোৰবাণী ইছলামৰ এক মহান উপাসনা আৰু হজৰত ইব্ৰাহীম (আঃ)-ৰ এক মহৎ আদৰ্শৰ স্মাৰক। মুছলমানসকলে গভীৰ ধৰ্মীয় নিষ্ঠা আৰু উৎসাহেৰে এই উপাসনা পালন কৰে। কিন্তু পৰিতাপৰ বিষয় যে, কেতিয়াবা কোৰবাণীৰ সময়ত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ প্ৰতি প্ৰয়োজনীয় গুৰুত্ব দিয়া নহয়।
কিছুমান মুছলমান বসতিপ্ৰধান অঞ্চলত কোৰবাণীৰ পিছত পশুৰ তেজ, বৰ্জ্য পদাৰ্থ আৰু অৱশিষ্ট অংশ বাট-পথত পেলাই থোৱা দেখা যায়। কেতিয়াবা এইবোৰ কেইবাদিনো সেইদৰে পৰি থাকে। ফলত চৌপাশ লেতেৰা হয়, দুৰ্গন্ধ বিয়পি পৰে আৰু বিভিন্ন ৰোগৰ আশংকা বৃদ্ধি পায়। এনে দৃশ্য ইছলামৰ পৱিত্ৰ আৰু সুন্দৰ শিক্ষাৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত। ইয়াৰ ফলত আন ধৰ্মাৱলম্বী লোকসকলেও অসুবিধা অনুভৱ কৰে আৰু মুছলমান সমাজৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ মনত এক নেতিবাচক ধাৰণাৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে।
সেয়েহে কোৰবাণীৰ সময়ত মুছলমানসকলে নিজৰ ধৰ্মীয় দায়িত্ব পালনৰ লগতে আন নাগৰিকসকলৰ অনুভূতি আৰু সুবিধা-অসুবিধাৰ প্ৰতিও সচেতন হোৱা উচিত। কোৰবাণীৰ পিছত পশুৰ অৱশিষ্ট অংশ আৰু বৰ্জ্য পদাৰ্থ উপযুক্ত পদ্ধতিৰে নিষ্কাশন কৰিব লাগে। প্ৰয়োজন অনুসৰি নিৰাপদভাৱে মাটিত পুতি থোৱা অথবা পৌৰসভা আৰু সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ হাতত সেইবোৰ গতাই দিয়া উচিত। তেজ আৰু লেতেৰা ঠাইসমূহ তৎক্ষণাত পৰিষ্কাৰ কৰিব লাগে, যাতে পৰিৱেশ প্ৰদূষিত নহয় আৰু জনস্বাস্থ্যৰ কোনো ক্ষতি নহয়।
প্ৰতিনিধিত্বমুলক ফটো
মনত ৰখা উচিত যে, কোৰবাণী যেনেদৰে এক উপাসনা, তেনেদৰে ইয়াৰ পিছত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা বজাই ৰখাটোও এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নৈতিক আৰু সামাজিক দায়িত্ব। বৰ্তমান সময়ত মুছলমান সমাজৰ মাজত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা সম্পৰ্কে ব্যাপক সজাগতা সৃষ্টি কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছে। সমাজৰ প্ৰতি গঢ় লৈ উঠা নেতিবাচক ধাৰণা সলনি কৰিবলৈ হ'লে এই ক্ষেত্ৰত আমাৰ আচৰণৰ পৰিৱৰ্তন ঘটাব লাগিব।
আমি বুজিব লাগিব যে, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা কেৱল নিজৰ ঘৰৰ চাৰিবেৰৰ ভিতৰত সীমাবদ্ধ নহয়। আমাৰ ঘৰৰ সন্মুখৰ ৰাস্তা, চুবুৰী, বজাৰ, মছজিদৰ চৌহদ আৰু আন সকলো ৰাজহুৱা স্থান পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখাটোও আমাৰ দায়িত্ব। ভাৰতৰ দক্ষিণাঞ্চল আৰু দেশৰ আন কিছুমান অঞ্চলত পৰিৱেশৰ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা সম্পৰ্কে তুলনামূলকভাৱে অধিক সচেতনতা দেখা যায়। কিন্তু উত্তৰ ভাৰতৰ বহু অঞ্চলত এই ক্ষেত্ৰত এতিয়াও যথেষ্ট উন্নতিৰ প্ৰয়োজন আছে।
এজন আদৰ্শ মুছলমান এনে হোৱা উচিত, যাৰদ্বাৰা আন কোনো মানুহে কষ্ট নাপায়; বৰং তেওঁৰ আচৰণ, ব্যৱহাৰ আৰু চৌপাশৰ পৰিৱেশে আনক শান্তি, স্বস্তি আৰু আনন্দ প্ৰদান কৰে। এই ক্ষেত্ৰত মছজিদৰ ইমাম, আলিম-উলামা, ধৰ্মীয় নেতা, সামাজিক সংগঠন আৰু শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে বিশেষ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
মছজিদৰ খুতবা, ধৰ্মীয় আলোচনা, সামাজিক সভা আৰু বিভিন্ন সজাগতামূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ গুৰুত্ব মানুহৰ আগত দাঙি ধৰা উচিত। বিশেষকৈ শিশু-কিশোৰসকলক সৰুৰে পৰাই পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ অভ্যাস গঢ়ি তুলিবলৈ শিক্ষা দিব লাগিব। নিজৰ ঘৰ, বিদ্যালয়, ৰাস্তা আৰু চৌপাশ পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখাৰ প্ৰয়োজনীয়তা তেওঁলোকক বুজাব লাগিব।
সমাজৰ প্ৰতিজন সচেতন নাগৰিকে স্বেচ্ছাই নিজৰ অঞ্চল পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখাৰ বাবে আগবাঢ়ি অহা উচিত। সকলোৱে মিলি চেষ্টা কৰিলে আমাৰ গাঁও, চুবুৰী আৰু অঞ্চলসমূহক আনৰ বাবে আদৰ্শ হিচাপে গঢ়ি তুলিব পৰা যাব। বিশেষকৈ ঈদ-উল-আজহাৰ আগতে কোৰবাণীৰ নীতি-নিয়ম, স্বাস্থ্যবিধি, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু বৰ্জ্য পদাৰ্থৰ সঠিক নিষ্কাশন সম্পৰ্কে সজাগতা অভিযান চলোৱা উচিত।
এই ক্ষেত্ৰত মছজিদ পৰিচালনা সমিতি, স্থানীয় সমাজকৰ্মী, যুৱ সংগঠন আৰু পৌৰ কৰ্তৃপক্ষই পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰে কাম কৰিব পাৰে। পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ অভ্যাস শিশুসকলৰ মাজত সৰুৰে পৰা গঢ়ি তুলিব পাৰিলে ভৱিষ্যতে এক সুস্থ, সুন্দৰ, শৃংখলাবদ্ধ আৰু সভ্য সমাজ গঢ়ি তোলাটো সহজ হ'ব।
পৱিত্ৰ কোৰাণ আৰু হাদীছে আমাক পৱিত্ৰতা, শৃংখলা, সুন্দৰ আচৰণ আৰু পৰিষ্কাৰ পৰিৱেশৰ শিক্ষা দিয়ে। এতিয়া আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰয়োজন হ'ল এই মহান শিক্ষাসমূহক কেৱল কিতাপৰ পাতত বা ধৰ্মীয় আলোচনাৰ মাজত সীমাবদ্ধ নাৰাখি নিজৰ দৈনন্দিন জীৱনত বাস্তৱ ৰূপ দিয়া। বিশেষকৈ যিবোৰ অনুষ্ঠানত বহু মানুহ একেলগে অংশগ্ৰহণ কৰে, তেনে অনুষ্ঠানত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু আনৰ সুবিধা-অসুবিধাৰ প্ৰতি অধিক মনোযোগ দিয়া উচিত।
আমি যদি ইছলামৰ শিক্ষা অনুসৰি নিজৰ ঘৰ-দুৱাৰ, বাট-পথ, চুবুৰী আৰু সমগ্ৰ পৰিৱেশ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্ন কৰি ৰাখোঁ, তেন্তে এফালে আমাৰ সমাজ সুস্থ আৰু ৰোগমুক্ত হৈ থাকিব, আনফালে আমাৰ উত্তম আচৰণৰ জৰিয়তে ইছলামৰ মহান নৈতিক আদৰ্শও আন মানুহৰ আগত সুন্দৰভাৱে প্ৰতিফলিত হ'ব।
মনত ৰখা উচিত, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা কেৱল ভাল অভ্যাস নহয়; ই আমাৰ ইমান, নৈতিকতা আৰু সামাজিক দায়বদ্ধতাৰো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিচয়। মহান আল্লাহে আমাক সকলোকে ইছলামৰ এই সুন্দৰ শিক্ষাসমূহ নিজৰ জীৱনত পালন কৰাৰ তৌফিক দান কৰক।
(লেখক হৈছে জামাত-ই-ইছলামী হিন্দৰ শ্বৰীয়ত পৰিষদৰ সম্পাদক)