ড° নাছিম আখতাৰ
ইছলামত নেতৃত্ব কেৱল ক্ষমতাৰ ওপৰত আধাৰিত নহয়; ই জ্ঞান, নম্ৰতা, কৰুণা আৰু দায়িত্ববোধৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। বৰ্তমান ভাৰতীয় প্ৰেক্ষাপটত এগৰাকী ইমামৰ ভূমিকা আগতকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে।
ভৱিষ্যতে সমাজক নেতৃত্ব দিবলগীয়া নতুন প্ৰজন্মৰ ইমামসকলক সুন্দৰকৈ গঢ়ি তোলাটো আৰু অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ। এগৰাকী ইমাম কেৱল নামাজ পঢ়োৱা ব্যক্তিয়েই নহয়। তেওঁ এগৰাকী মাৰ্গদৰ্শক, এগৰাকী শিক্ষক, এগৰাকী পৰামৰ্শদাতা, এগৰাকী মধ্যস্থতাকাৰী আৰু সৰ্বোপৰি সমাজত ইছলামিক মূল্যবোধৰ এগৰাকী প্ৰতিনিধি। তেওঁ দলীয় ৰাজনীতিৰ উৰ্ধত থকাটো, ধৰ্মতত্ত্বৰ ওপৰত স্পষ্ট ধাৰণা থকাটো আৰু ইছলামিক দৰ্শনৰ গভীৰ জ্ঞান থকাটো আশা কৰা হয়।
দেশত মুছলমানসকলৰ ৰাজনৈতিক প্ৰতিনিধিত্ব হ্ৰাস পাই অহাৰ সময়ত, স্থানীয় পৰ্যায়ত সমাজক পথ প্ৰদৰ্শন কৰাত ইমামগৰাকীয়ে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। মানুহক নিজৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসত অটল ৰখাৰ লগতে তেওঁলোকক ৰাষ্ট্ৰীয় চেতনাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰাৰ ক্ষমতা তেওঁৰ আছে।
ইমামৰ অন্যতম ডাঙৰ দায়িত্ব হৈছে সমাজত একতা বজাই ৰখা। সৰ্বশক্তিমান আল্লাহই কৈছে: "আৰু তোমালোক সকলোৱে একেলগে আল্লাহে দিয়া ধৰ্মক দৃঢ়ভাৱে ধৰি ৰাখা আৰু পৰস্পৰ মাজত বিচ্ছিন্ন নহ'বা।" (ছূৰা আল-ইমৰান ৩:১০৩)
ডঃ চৈয়দনা মুফাদ্দাল ছাইফুদ্দীন
ইমামৰ ভাষা বিভাজনকাৰী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে সকলোকে সামৰি লোৱা বিধৰ হ'ব লাগে। তেওঁ সাম্প্ৰদায়িক বিবাদ, ৰাজনৈতিক শত্ৰুতা বা ব্যক্তিগত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাক অকাৰণত উচটনি দিয়াৰ পৰা বিৰত থাকিব লাগে।
ইয়াৰ অৰ্থ সত্যৰ সৈতে আপোচ কৰা নহয়। বৰঞ্চ, ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে সমাজৰ সামগ্ৰিক স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰি জ্ঞান আৰু কৌশলেৰে সত্যক উপস্থাপন কৰা। আধুনিক পৃথিৱীত মানুহে ইতিমধ্যেই যথেষ্ট বিভাজনৰ সন্মুখীন হৈছে। মছজিদ এনে এখন ঠাই হৈ থাকিব লাগে য'ত মানুহৰ অন্তৰবোৰ একত্ৰিত হয়, মতভেদৰ সৃষ্টি নহয়।
বিশ্বৰ বেছিভাগ ধৰ্মৰ পুৰোহিত প্ৰথাৰ দৰে, ইছলামতো ধৰ্মীয় নেতৃত্ব প্ৰধানকৈ এক পুৰুষকেন্দ্ৰিক ধাৰণা। ইমামৰ কথাত গুৰুত্ব থাকে, তেওঁৰ আচৰণে মানুহৰ হৃদয়ত প্ৰভাৱ পেলায়, আৰু তেওঁৰ মতবিনিময়ে প্ৰায়ে মানুহে ধৰ্মক কেনেদৰে উপলব্ধি কৰে সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰে। মানুহৰ বিশ্বদৰ্শন গঢ় দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ এক নিৰ্ণায়ক ভূমিকা ল'ব পাৰে।
সেয়েহে, ইমামৰ ভাষণে ইছলামৰ বাৰ্তাক ধুনীয়াকৈ তুলি ধৰা উচিত, অনাৱশ্যক কঠোৰতা বা ৰাজনীতিকৰণৰ জৰিয়তে ইয়াক বিকৃত কৰা উচিত নহয়। এগৰাকী নেতা হিচাপে, ইমামে মানুহক সঠিক ভাষা আৰু চিন্তাৰে শক্তিশালী কৰিব লাগে। সাম্প্ৰতিক বাস্তৱৰ সৈতে ধৰ্মক সংযোগ কৰিব পৰা এক ধাৰণা গঢ়ি তোলাত তেওঁ মানুহক সহায় কৰিব লাগে।
মানুহে কেতিয়াবা কোনো ধৰ্মীয় প্ৰৱচন পাহৰি যাব পাৰে, কিন্তু ইমামগৰাকীয়ে তেওঁলোকৰ সৈতে কেনে ব্যৱহাৰ বা কথা-বতৰা পাতিছিল সেয়া তেওঁলোকে সাধাৰণতে পাহৰি নাযায়। আৰবী শব্দ 'ইমাম'ৰ অৰ্থ হৈছে নেতৃত্ব। অৱশ্যে, ইছলামত নেতৃত্ব কেৱল ৰাজনৈতিক ক্ষমতাৰ ওপৰত আধাৰিত নহয়। সেয়েহে, ইমামৰ কথা—তেওঁৰ কালাম—কোনো সাধাৰণ যোগাযোগৰ মাধ্যম নহয়। ই হৈছে এক আমানত (বিশ্বাস বা দায়িত্ব) যিয়ে মানুহৰ মনত শান্তি দিব পাৰে বা মানুহক বিভ্ৰান্ত কৰি তুলিব পাৰে, সমাজক একত্ৰিত কৰিব পাৰে বা বিভাজনৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে, পৰিৱৰ্তনৰ অনুপ্ৰেৰণা যোগাব পাৰে বা নিৰাশা গভীৰ কৰিব পাৰে।
বৰ্তমানৰ সামাজিক মেৰুকৰণ, আদৰ্শগত সংঘাত আৰু ধৈৰ্য্য হ্ৰাস পোৱাৰ যুগত ইমামৰ ভূমিকা আৰু অধিক তাৎপৰ্যপূৰ্ণ হৈ পৰিছে। সমাজক কেৱল শাস্ত্ৰ পাঠ কৰিব পৰা পণ্ডিতৰ প্ৰয়োজন নাই; সমাজক এনে নেতাৰ প্ৰয়োজন যিয়ে সেই শিক্ষাবোৰক এনে জ্ঞানলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰে যিয়ে মানুহৰ জীৱনক স্পৰ্শ কৰে। পৱিত্ৰ কোৰআনত সৰ্বশক্তিমান আল্লাহই নিৰ্দেশ দিছে: "জ্ঞান আৰু সৎ উপদেশৰ জৰিয়তে তোমাৰ প্ৰতিপালকৰ পথলৈ আহ্বান কৰা, আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে উত্তম পদ্ধতিৰে আলোচনা কৰা।" (ছূৰা আন-নাহল ১৬:১২৫)
এই আয়াতটোৱে ইছলামিক যোগাযোগৰ মূল নীতি প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ইমামৰ লক্ষ্য তৰ্কত জিকাটো নহয়, বৰঞ্চ মানুহৰ হৃদয় জয় কৰাটোহে। প্ৰজ্ঞাৰ অৰ্থ হ'ল শ্ৰোতাসকলক, তেওঁলোকৰ পৰিস্থিতিক, তেওঁলোকৰ সংগ্ৰামক আৰু তেওঁলোকৰ বুজিব ক্ষমতাক বুজি পোৱা।
মৌলানা খালিদ ৰাছিদ ফিৰাং মাহলী
বহু মানুহে নানাধৰণৰ বোজা লৈ মছজিদলৈ আহে—পাৰিবাৰিক সমস্যা, আৰ্থিক অনাটন, মানসিক কষ্ট আৰু আধ্যাত্মিক বিভ্ৰান্তি। যদি এগৰাকী ইমামে তেওঁলোকৰ সৈতে কঠোৰতা বা অহংকাৰেৰে কথা কয়, তেন্তে তেওঁ মানুহবোৰক আৰু অধিক দূৰলৈ ঠেলি দিয়াৰ দৰে হয়। কিন্তু তেওঁ যদি জ্ঞান আৰু কৰুণাৰে কথা পাতে, তেন্তে তেওঁলোকে শান্তি লাভ কৰে আৰু পথ প্ৰদৰ্শনৰ এক উৎস হৈ পৰে।
ইছলামত কথা বা ভাষণৰ উদ্দেশ্য কাৰোবাক অপমান কৰা নহয়, বৰঞ্চ পৰিৱৰ্তন অনাটোহে। আল্লাহৰ ৰাছুল (ছ:) আছিল ফলপ্ৰসূ যোগাযোগৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ। শত্ৰুতা, উপহাস আৰু নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পিছতো তেওঁ কথাত সদায় নম্ৰ আছিল।
আল্লাহই কৈছে: "আল্লাহৰ ৰহমততেই আপুনি তেওঁলোকৰ প্ৰতি কোমল-হৃদয়ৰ হৈছিল। যদি আপুনি কঠোৰ আৰু পাষাণ-হৃদয়ৰ হ’লহেঁতেন, তেন্তে তেওঁলোক আপোনাৰ কাষৰ পৰা আঁতৰি গ’লহেঁতেন।" (ছূৰা আল-ইমৰান ৩:১৫৯)
এই আয়াতটোৱে প্ৰতিগৰাকী ইমামৰ বাবে এক চিৰন্তন শিক্ষা বহন কৰে। মানুহ স্বাভাৱিকতেই দয়া-মৰমৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হয় আৰু কঠোৰতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। যিগৰাকী ইমামে অহৰহ মানুহক সমালোচনা কৰে, নিন্দা কৰে আৰু লাজ দিয়ে, তেওঁ সাময়িকভাৱে মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে, কিন্তু তেওঁলোকৰ মৰম আৰু বিশ্বাস অৰ্জন কৰিবলৈ তেওঁ যথেষ্ট সংগ্ৰাম কৰিবলগীয়া হ'ব।
নম্ৰতা দুৰ্বলতা নহয়। বৰঞ্চ ই শক্তি আৰু পৰিপক্কতাৰ লক্ষণ। নবীগৰাকীয়ে কৈছিল: "যিকোনো কামতেই নম্ৰতা থাকিলে ই সেই কামটোক ধুনীয়া কৰি তোলে, আৰু যিকোনো কামৰ পৰা নম্ৰতা আঁতৰাই দিলে ই সেইটোক ত্ৰুটিপূৰ্ণ কৰি তোলে।" (ছহীহ মুছলিম)
সফল ধৰ্মীয় নেতৃত্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ গুণ হৈছে মানুহক সম্বোধন কৰাৰ আগতে তেওঁলোকক বুজি পোৱা। নবীগৰাকীৰ ছাহাবীসকলৰ (সংগীসকলৰ) মাজত বয়স, সংস্কৃতি, পটভূমি আৰু স্বভাৱৰ পাৰ্থক্য আছিল। তথাপিও নবীগৰাকীয়ে প্ৰতিগৰাকীৰ সৈতে তেওঁলোকৰ বুজাৰ স্তৰ অনুসৰি কথা পাতিছিল। হজৰত আলী (ৰাঃ)-এ অতি সুন্দৰকৈ কৈছিল: "মানুহৰ সৈতে তেওঁলোকৰ বুজাৰ ক্ষমতা অনুসৰি কথা কোৱা। তোমালোকে আল্লাহ আৰু তেওঁৰ ৰাছুলক অস্বীকাৰ কৰাটো বিচৰা নেকি?"
এই নীতি আজিৰ দিনত বিশেষভাৱে প্ৰাসংগিক। মছজিদৰ শ্ৰোতাসকলৰ মাজত পণ্ডিত, বনুৱা, ছাত্ৰ, ব্যৱসায়ী, বৃদ্ধ, মহিলা আৰু যুৱক-যুৱতী থাকিব পাৰে। তেওঁলোকৰ সমস্যা আৰু চিন্তাবোৰ একেবাৰেই বেলেগ বেলেগ হয়। সেয়েহে এগৰাকী ইমামে নিজকে প্ৰশ্ন কৰিব লাগে:
* মানুহে কি কি প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হৈছে?
* তেওঁলোকৰ মনত কি প্ৰশ্নই আউল লগাই আছে?
* কি কি সামাজিক বিষয়ত পথ প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰয়োজন?
* ইছলামিক শিক্ষাক তেওঁলোকৰ বাস্তৱ জীৱনৰ সৈতে কেনেকৈ সংযোগ কৰিব পাৰি?
মানুহৰ জীৱনৰ লগত সম্পৰ্ক নথকা প্ৰৱচনে প্ৰায়ে পৰিৱৰ্তন আনিবলৈ ব্যৰ্থ হয়। বহুতেই ভাৱে যে ইমামৰ দায়িত্ব কেৱল কথা কোৱাহে। প্ৰকৃততে, ফলপ্ৰসূ নেতৃত্ব আৰম্ভ হয় আনৰ কথা শুনাৰ পৰাহে। মানুহে ইমামগৰাকীৰ ওচৰলৈ কেৱল ধৰ্মীয় নিয়ম জানিবলৈকে নাযায়, বৰঞ্চ মানসিক সমৰ্থনৰ বাবেও যায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকক তাৎক্ষণিক পৰামৰ্শৰ প্ৰয়োজন নাথাকে; তেওঁলোকক কেৱল এনে এজন মানুহৰ প্ৰয়োজন হয় যিয়ে আন্তৰিকতাৰে তেওঁলোকৰ কথা শুনে। নবীয়ে তেওঁৰ সৈতে কথা পতা লোকসকলক সম্পূৰ্ণ মনোযোগ দিয়াৰ বাবে পৰিচিত আছিল। তেওঁ কেতিয়াও মানুহক গুৰুত্বহীন বুলি অনুভৱ কৰিবলৈ দিয়া নাছিল।
যিগৰাকী ইমামে মনোযোগেৰে কথা শুনে তেওঁ বিশ্বাস অৰ্জন কৰে। শুনাৰ জৰিয়তে তেওঁ সমাজৰ প্ৰকৃত প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ বুজি উঠে। তেওঁৰ প্ৰৱচনবোৰ অধিক প্ৰাসংগিক হৈ পৰে, তেওঁৰ পথ প্ৰদৰ্শন অধিক ব্যৱহাৰিক হয় আৰু মানুহৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্ক অধিক অৰ্থপূৰ্ণ হৈ পৰে। জ্ঞান হৈছে এক আশীৰ্বাদ, কিন্তু যদি ই অহংকাৰৰ জন্ম দিয়ে তেন্তে ই ধ্বংসৰ কাৰণো হ'ব পাৰে। ইমামে কেতিয়াও এনে মনোভাৱ দেখুৱাব নালাগে যে তেওঁ আন সকলোতকৈ নৈতিকভাৱে শ্ৰেষ্ঠ। যিসকল পণ্ডিত নম্ৰ আৰু সহজলভ্য, মানুহে তেওঁলোকক সন্মান কৰে। নবীয়ে (ছ:)কৈছিল: "যাৰ হৃদয়ত অণু পৰিমাণৰো অহংকাৰ আছে, তেওঁ জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰিব নোৱাৰিব।" (ছহীহ মুছলিম)
যেতিয়া এগৰাকী ইমামে এনেদৰে কথা কয় যেন কেৱল তেওঁৰ ওচৰতেই সত্য আছে আৰু বাকী সকলো পথভ্ৰষ্ট, তেতিয়া তেওঁ নিজৰ আৰু সমাজৰ মাজত দূৰত্বৰ সৃষ্টি কৰে। নম্ৰতাই মানুহক নিৰ্ভয়ে তেওঁৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ সুবিধা দিয়ে। ই গঠনমূলক আলোচনাৰ বাট মুকলি কৰে আৰু পাৰস্পৰিক শ্ৰদ্ধা বৃদ্ধি কৰে। বহুতো মানুহে অপৰাধবোধত ভোগে আৰু নিজকে আল্লাহৰ পৰা আঁতৰত থকা যেন অনুভৱ কৰে। এগৰাকী ইমামৰ কথা-বতৰাই আশাৰ দুৱাৰ বন্ধ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে মুকলি কৰিব লাগে। কোৰআনত ঘোষণা কৰা হৈছে: "তোমালোকে আল্লাহৰ ৰহমতৰ পৰা নিৰাশ নহ’বা। নিশ্চয় আল্লাহই সকলো পাপ ক্ষমা কৰি দিয়ে।" (ছূৰা আজ-ঝুমাৰ ৩৯:৫৩)
নবী হজৰত মহম্মদ ধৰ্মক সহজ আৰু গ্ৰহণযোগ্য কৰি তোলাৰ বাবে পৰিচিত আছিল। তেওঁ কৈছিল: "সুখবৰ দিয়া আৰু মানুহক আঁতৰাই নপঠিয়াবা; বস্তুবোৰ সহজ কৰি তোলা আৰু কঠিন নকৰিবা।" (ছহীহ আল-বুখাৰী আৰু ছহীহ মুছলিম)
ইমামে মানুহক জবাবদিহিতাৰ কথা সোঁৱৰাই দিয়া উচিত, লগতে তেওঁ আল্লাহৰ দয়াৰ কথাও মনত পেলাই দিব লাগে। আধ্যাত্মিক বিকাশৰ বাবে ভয় আৰু আশাৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাটো অপৰিহাৰ্য। এগৰাকী ইমামৰ বিশ্বাসযোগ্যতা কেৱল তেওঁৰ কথাৰ পৰাই নাহে; ই তেওঁৰ চৰিত্ৰৰ পৰাও আহে। আল্লাহে সকীয়াই দিছে: "তোমালোকে মানুহক সৎ কাম কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া আৰু নিজকে পাহৰি যোৱা, অথচ তোমালোকে কোৰান পাঠ কৰা" (ছূৰা আল-বাকাৰাহ ২:৪৪)
মুফটি চৈয়দ আবু বক্কৰ
যেতিয়া কাম আৰু কথাৰ মিল নাথাকে, তেতিয়া মানুহে বিশ্বাস নকৰে। মানুহে মছজিদৰ ভিতৰত আৰু বাহিৰত দুয়োঠাইতে ইমামৰ আচৰণ পৰ্যবেক্ষণ কৰে। তেওঁৰ সততা, নম্ৰতা, সময়ানুৱৰ্তিতা, ধৈৰ্য্য আৰু আনৰ সৈতে কৰা আচাৰ-ব্যৱহাৰে তেওঁৰ ভাষণক প্ৰভাৱশালী কৰাত অৱদান যোগায়। কেতিয়াবা এটা ভাল চৰিত্ৰৰ কামে মানুহক এটা সম্পূৰ্ণ প্ৰৱচনতকৈয়ো বেছি গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে।
নতুন প্ৰজন্মই এনে কিছুমান প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হৈছে যিটো আগৰ প্ৰজন্মৰ বাবে অজ্ঞাত আছিল। ছচিয়েল মিডিয়া, পৰিচয়ৰ সংকট, মানসিক স্বাস্থ্যৰ সংগ্ৰাম আৰু পৰস্পৰ বিৰোধী চিন্তাধাৰাৰ অহৰহ সংস্পৰ্শই সামাজিক পৰিৱেশ সলনি কৰি পেলাইছে। ইমামে যুৱপ্ৰজন্মৰ প্ৰতি বিচাৰকৰ দৃষ্টিকোণ লোৱাৰ পৰিৱৰ্তে সহানুভূতিৰে তেওঁলোকৰ সৈতে জড়িত হ'ব লাগে। সমালোচনাৰে কথা আৰম্ভ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ বুজাবুজিৰে আৰম্ভ কৰা উচিত। তেওঁ এনে পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিব লাগে য'ত যুৱক-যুৱতীসকলে যাতে অপমানৰ ভয় নোহোৱাকৈ মুকলিকৈ প্ৰশ্ন সুধিব পাৰে।
নবীগৰাকীয়ে সদায় যুৱপ্ৰজন্মক আদৰণি জনাইছিল, তেওঁলোকক ধৈৰ্য্যৰে পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ বিকাশত গুৰুত্ব দিছিল। যদি মছজিদে যুৱপ্ৰজন্মৰ সৈতে নিজৰ সম্পৰ্ক হেৰুৱাই পেলায়, তেন্তে সমাজে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ সৈতে সম্পৰ্ক হেৰুৱাৰ আশংকা থাকে। ইমামৰ প্ৰভাৱ কেৱল প্ৰাৰ্থনা গৃহতে আৱদ্ধ থাকিব নালাগে। তেওঁ সমাজ কল্যাণ, শিক্ষামূলক পদক্ষেপ, সামাজিক সম্প্ৰীতি প্ৰসাৰৰ প্ৰচেষ্টা আৰু মানৱীয় কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰিব লাগে। মানুহে তেওঁক সমাজৰ মংগলৰ বাবে অৱদান আগবঢ়োৱা এজন ব্যক্তি হিচাপে চোৱা উচিত।
নবীয়ে এজন প্ৰকৃত বিশ্বাসীক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰিছে যিয়ে আনৰ উপকাৰ কৰে। যেতিয়া এগৰাকী ইমামে সক্ৰিয়ভাৱে সমাজৰ সেৱা কৰে, তেতিয়া তেওঁৰ কথাই বিশ্বাসযোগ্যতা লাভ কৰে। তেওঁৰ প্ৰৱচনবোৰ কেৱল তাত্ত্বিক হৈ নাথাকি বাস্তৱ জীৱনৰ মূল্যবোধৰ প্ৰতিফলন হৈ পৰে।
ইমামৰ কালাম কেৱল এটা ভাষণতকৈ বহুত বেছি; ই আল্লাহ আৰু সমাজৰ আগত এক দায়িত্ব। প্ৰতিটো প্ৰৱচন, প্ৰতিটো কথা-বতৰা আৰু প্ৰতিটো পৰামৰ্শই মানুহৰ হৃদয় গঢ় দিয়াৰ আৰু জীৱন সলনি কৰাৰ সম্ভাৱনা বহন কৰে।
(লেখক এগৰাকী ইছলামিক পণ্ডিত আৰু ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰখ্যাত ইছলামিক শিক্ষানুষ্ঠান 'নাদৱাতুল উলোম'ৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ। তেওঁ বৰ্তমান 'বিহাৰ ৰাজ্যিক মাদ্ৰাছা শিক্ষা পৰিষদ'ত এটা নিৰ্দিষ্ট পদবীত কৰ্মৰত।)
