গুৱাহাটী
অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰে ভৰপূৰ লোহিত নদীৰ পাৰত শেহতীয়াকৈ বিশ্বৰ অন্যতম বিৰল তথা বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতিৰ চৰাই ‘হোৱাইট-বেলিড হেৰন’ৰ উপস্থিতি ধৰা পৰিছে। ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী প্ৰতিষ্ঠানৰ এদল গৱেষকে চৰাইবিধৰ এই বিৰল সন্ধান লাভ কৰিছে। সমগ্ৰ বিশ্বজুৰি এই প্ৰজাতিটোৰ সংখ্যা অতি উদ্বেগজনকভাৱে হ্ৰাস পাই অহাৰ এই জটিল সন্ধিক্ষণত অৰুণাচল প্ৰদেশত ইয়াৰ উপস্থিতি ধৰা পৰাটো প্ৰকৃতিপ্ৰেমী আৰু বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণবিদসকলৰ বাবে এক অতি তাৎপৰ্যপূৰ্ণ খবৰ হিচাপে বিবেচিত হৈছে।
পৰিসংখ্যা অনুসৰি, বৰ্তমান সমগ্ৰ বিশ্বতে বন্য অৱস্থাত এই প্ৰজাতিৰ চৰাইৰ সংখ্যা মাত্ৰ প্ৰায় ৫০টা বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰে আধাতকৈও অধিক, অৰ্থাৎ ২৭টা চৰাইৰ বাসস্থান হৈছে চুবুৰীয়া ৰাষ্ট্ৰ ভূটানত। আনহাতে, ভাৰতবৰ্ষত এই চৰাইবিধৰ অৱস্থা অতি সংকটজনক; সমগ্ৰ দেশতে বন্য অৱস্থাত বৰ্তমান মাত্ৰ প্ৰায় ১০টা হোৱাইট-বেলিড হেৰনহে জীয়াই থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। আটাইতকৈ লক্ষণীয় কথাটো হ’ল যে ভাৰতত থকা এই আটাইকেইটা বিৰল চৰাইৰ একমাত্ৰ আশ্ৰয়স্থল হৈছে অৰুণাচল প্ৰদেশ। ইয়াৰ পূৰ্বেও ৰাজ্যখনৰ নামদাফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, কামলাং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু আঞ্জাও জিলাত এই চৰাইবিধৰ উপস্থিতিৰ তথ্য পোৱা গৈছিল।
শেহতীয়া এই সন্ধানৰ বিষয়ে সামাজিক মাধ্যমত ৰাজহুৱা কৰি ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী প্ৰতিষ্ঠানে উল্লেখ কৰিছে যে বৰ্তমানৰ প্ৰেক্ষাপটত এই বিৰল চৰাইবিধৰ প্ৰতিটো উপস্থিতিয়েই অমূল্য। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ মতে, পূব হিমালয়ৰ নিৰ্মল নদীসমূহ আৰু ইয়াৰ পাৰৰ অক্ষত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশেই এই বিপন্ন প্ৰজাতিটোৰ জীয়াই থকাৰ অন্যতম মূল আধাৰ। গতিকে হোৱাইট-বেলিড হেৰনৰ ভৱিষ্যৎ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ হ’লে এনে নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশ-তন্ত্ৰসমূহক যিকোনো প্ৰকাৰে ৰক্ষা কৰাটো অত্যন্ত জৰুৰী হৈ পৰিছে।
উল্লেখযোগ্য যে ২০২৪ চনত অৰুণাচলৰ নামদাফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱাইট-বেলিড হেৰনৰ সফল প্ৰজননৰ তথ্য নথিভুক্ত হৈছিল, যিটো সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত এক আশাব্যঞ্জক খবৰ আছিল। ঠিক তেনেদৰে আঞ্জাও জিলাৰ লোহিত নদীৰ অৱবাহিকাও এই বিপন্ন চৰাইবিধৰ বাবে এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে।
এফালে লোহিত নদীৰ পাৰত এই বিৰল চৰাইবিধৰ সন্ধানে আশাৰ সঞ্চাৰ কৰিছে যদিও আনফালে ইয়াৰ ভৱিষ্যতক লৈ গভীৰ উদ্বেগৰ সৃষ্টি হৈছে। কাৰণ, এই একেখন লোহিত নদীৰ বুকুতেই নিৰ্মাণৰ বাবে প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে ১,২০০ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন বৃহৎ ‘কালাই-২ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প’। চলিত বৰ্ষৰ এপ্ৰিল মাহতে কেন্দ্ৰীয় কেবিনেটৰ অৰ্থনৈতিক পৰিক্ৰমা সমিতিয়ে এই প্ৰকল্পটোত আনুষ্ঠানিক অনুমোদন জনাইছিল। আনুমানিক ১৪,১০৫.৮৩ কোটি টকা বিনিয়োগেৰে নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া এই প্ৰকল্পটো সম্পূৰ্ণ কৰাৰ বাবে ৭৮ মাহৰ সময়সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।
উদ্বেগৰ বিষয় কেৱল কালাই-২ প্ৰকল্পতেই সীমাবদ্ধ নহয়; এই একেখন লোহিত নদীতে আন এটা বৃহৎ প্ৰকল্প— ১,৭৫০ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন ‘ডেমৱে ল’ৱাৰ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প’ নিৰ্মাণৰো প্ৰস্তাৱ আছে।
এই সামগ্ৰিক পৰিস্থিতিয়ে এতিয়া উন্নয়নমূলক বৃহৎ প্ৰকল্প আৰু বিলুপ্তপ্ৰায় বন্যপ্ৰাণীৰ সংৰক্ষণৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰশ্নটোক পুনৰবাৰ চৰ্চাৰ মাজলৈ আনিছে। হোৱাইট-বেলিড হেৰনৰ দৰে অস্তিত্বৰ সংকটত ভোগা এক অতি বিৰল প্ৰজাতিৰ বাবে লোহিত নদীৰ মুক্ত আৰু নিৰ্মল প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ কিমান অপৰিহাৰ্য, সেয়া গৱেষকৰ দলটোৱে লাভ কৰা শেহতীয়া এই সন্ধানে পুনৰ এবাৰ স্পষ্টকৈ সোঁৱৰাই দিছে।