মালিক আছগৰ হাছমী
হিন্দী সাহিত্যৰ বিশিষ্ট সাহিত্যিক ছৈয়দ আছগৰ ৱজাহাত মূলতঃ উত্তৰ প্ৰদেশৰ ফতেহপুৰৰ বাসিন্দা। যৌৱনৰ দুৱাৰদলিত ভৰি দিয়াৰ সময়ত তেওঁৰ সপোন আছিল ইলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়ত পঢ়িবলৈ যোৱাৰ। কিন্তু তেওঁৰ মাতৃৰ স্পষ্ট নিৰ্দেশ আছিল যে "বেটা, যদি পঢ়া-শুনা কৰিব বিচৰা, তেন্তে আলীগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় (AMU)তেই কৰা।" ইয়াৰ কাৰণো আছিল যথেষ্ট সহজ। তেওঁৰ মাতৃকুলৰ কেইবাজনো আত্মীয় সেই বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক হিচাপে কৰ্মৰত হৈ আছিল। ফলত মনত অলপ আক্ষেপ থাকিলেও শেষত আছগৰ ৱজাহাতৰ ঠিকনা হৈ পৰিছিল আলীগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ হোষ্টেল।
নিয়তিৰ খেলো যে আচৰিত। হোষ্টেলত ভৰি দিয়াৰ লগে লগেই তেওঁৰ পৰিচয় মুজাফ্ফৰ আলীৰ সৈতে হৈছিল, যিগৰাকী পিছলৈ ‘উমৰাও জান’ৰ দৰে জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰি দেশজুৰি খ্যাতি অৰ্জন কৰিছিল। মুজাফ্ফৰ আলীৰ সৈতে দুয়োগৰাকীয়ে কেমিষ্ট্ৰী বিভাগত নামভৰ্তি কৰিছিল যদিও, সঁচা কথা ক'বলৈ গ'লে বিজ্ঞানতকৈ শিল্প, সাহিত্য আৰু বন্ধু-বান্ধৱেৰে আড্ডা দিয়াতহে তেওঁলোকৰ মন বেছি জমিছিল। পঢ়া-শুনাৰ বাহিৰে পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলো ‘অপ্ৰয়োজনীয়’ কামেই যেন তেওঁলোকৰ বাবে অধিক আকৰ্ষণীয় আছিল। শিল্প, সাহিত্য আৰু আড্ডাবাজীয়ে আছিল তেওঁলোকৰ প্ৰকৃত পাঠ্যসূচী।
বিড়ীৰ বাণ্ডিল আৰু গাৰ্ড চাহাবৰ মহানুভৱতা
দিন-ৰাতি আড্ডা মাৰি ঘূৰি ফুৰা এই দুই বন্ধুৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সমস্যা আছিল হোষ্টেলৰ মূল গেট আৰু তাত বহি থকা কঠোৰ গাৰ্ডজন। নিশা দেৰি কৰি ঘূৰি অহা প্ৰতিজন ছাত্ৰৰ নাম ৰেজিষ্টাৰত লিখি ৰখা হৈছিল। তাৰ পিছত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰক্টৰৰ ওচৰত হাজিৰা দিবলগীয়া হ'লেই কঠোৰ তিৰস্কাৰৰ সন্মুখীন হ'ব লাগিছিল।
কিন্তু আছগৰ আৰু মুজাফ্ফৰো কম বুদ্ধিমান নাছিল। তেওঁলোকে অতি সোনকালে গাৰ্ডজনৰ দুৰ্বলতা বিচাৰি উলিয়াইছিল, সেইয়া হৈছে এটা বিড়ীৰ বাণ্ডিল। নিশা দেৰি কৰি উভতি আহোঁতে দুয়োৰে জেপত সদায় এটা নতুন বিড়ীৰ বাণ্ডিল সাজু হৈ আছিল। বিড়ীৰ বাণ্ডিলটো হাতত পৰাৰ লগে লগেই গাৰ্ড চাহাবৰ কঠোৰ মুখখন কোমল হৈ পৰিছিল। বিড়ীৰ বাণ্ডিলটো জেপত ভৰাই তেওঁ অলপ কৃত্ৰিম খং দেখুৱাই কৈছিল, “চোৱা ভাই, আজি এৰিলোঁ। কাইলৈৰ পৰা কিন্তু সময়মতে আহিবা।”
দুয়ো বন্ধুৱেও একেবাৰে নিৰীহ মুখেৰে কৈছিল, “হয় চাচা, নিশ্চয় সময়মতে আহিম।” কিন্তু পিছদিনাই আকৌ সেই একেই কাহিনী একেই বিড়ীৰ বাণ্ডিল, একেই ‘উৎকোচ’ আৰু একেই পুৰণি সময়ত অহা!
‘মৌলানা ঘোঁড়ী’ আৰু পানৰ অজুহাত
আলীগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ত তেওঁলোকৰ এটা বিষয় আছিল 'ছিয়া থিয়'লজি'। এই বিষয়টো পঢ়োৱা মৌলানা চাহাবৰ প্ৰকৃত নাম সময়ৰ সোঁতত যেন হেৰাই গৈছিল। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সকলোৰে ওচৰত তেওঁ ‘মৌলানা ঘোঁড়ী’ নামেই অধিক পৰিচিত আছিল।
মৌলানা চাহাব পান খোৱাৰ প্ৰতি অতি অনুৰাগী আছিল আৰু তেওঁ সদায় নিজৰ লগত এটি ৰূপৰ পান ৰখা বাকচ ৰাখিছিল। এই অভ্যাসটোৱেই আছগৰ ৱজাহাতৰ বাবে ক্লাছ এৰাৰ এক নিখুঁত সুযোগ হৈ পৰিছিল। মৌলানাৰ পান শেষ হ'বলৈ ধৰিলেই তেওঁ সন্মানসহ কৈছিল, “মৌলানা চাহাব, আপোনাৰ বাবে পান লৈ আহোঁ নেকি?” অনুমতি পোৱাৰ লগে লগেই তেওঁ পান আনিবলৈ ওলাই যেতিয়া ক্লাছ এৰিছিল, তেতিয়া বহু সময়ৰ বাবে তেওঁক পুনৰ দেখা পোৱা নগৈছিল, একেবাৰে পিছদিনাহে তেওঁৰ দৰ্শন হৈছিল!
ব্যৱহাৰিক পৰীক্ষা, অনুৰোধ আৰু আধা দামত কিতাপ বিক্ৰী
সময় বাগৰি পৰীক্ষা ওচৰ চাপিছিল। কেমিষ্ট্ৰীৰ ব্যৱহাৰিক পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা দুয়ো বন্ধুৰ প্ৰায়ে নাছিল। সেয়ে দুয়ো বন্ধুৱে ভাবিলে, যদি অলপ অনুৰোধ কৰোৱা যায়! তেওঁলোকে হিন্দী বিভাগৰ এজন সৰল-স্বভাৱৰ অধ্যাপকক লগত লৈ কেমিষ্ট্ৰীৰ অধ্যাপকৰ ওচৰলৈ গৈ অনুৰোধ জনালে। অধ্যাপকজনে চশমাৰ ওপৰেৰে দুয়োজনলৈ এবাৰ ভালদৰে চাই মিচিকিয়া হাঁহি মাৰি ক'লে, "এই দুজন কোন? মইতো আজিলৈকে মোৰ ক্লাছত ইহঁতক দেখা মনত নপৰে!" এই কথা শুনাৰ লগে লগেই সকলো আশা নিমিষতে শেষ হৈ গ'ল। দুয়ো হতাশ হৈ ওলাই আহিল। ফেইল হোৱাটো যেন নিশ্চিত হৈ পৰিল।
কিন্তু এই দুই বন্ধুৰ স্বভাৱেই আছিল বেলেগ। মন মাৰি বহি নাথাকি তেওঁলোকে কেমিষ্ট্ৰীৰ সকলো নতুন কিতাপ আধা দামত বিক্ৰী কৰি দিলে। যি টকা হাতত আহিল, সেই টকাৰে পোনে পোনে পেকাৰ হোটেললৈ গৈ সুস্বাদু মুৰ্গ-মুছাল্লম খালে। তাৰ পিছত চিনেমা হলত গৈ এখন ভাল ছবি উপভোগ কৰিলে আৰু শেষত দুয়োজনে নিজৰ ঘৰলৈ যোৱাৰ ট্ৰেইন ধৰিলে।
অৱশ্য, ঘৰ পোৱাৰ পিছত দুয়োগৰাকীয়ে নিজৰ নিজৰ পৰিয়ালৰ পৰা ভালেমান গালি শুনিবলগীয়া হৈছিল। কিন্তু আলীগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ত কটোৱা সেই দিনবোৰৰ এই মিঠা স্মৃতিবোৰেই পিছলৈ আছগৰ ৱজাহাত আৰু মুজাফ্ফৰ আলীৰ জীৱনৰ এক অনন্য আৰু আমোদজনক অধ্যায় হৈ ৰ'ল।
