পৱিত্ৰ ৰমজান মাহ: বিশ্বাস, ঐতিহ্য আৰু আত্মশুদ্ধিৰ আহ্বান

Story by  atv | Posted by  [email protected] • 17 h ago
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
 
ছাৰীক আদিব আনছাৰী
 
আকাশত জোন দেখাৰ লগে লগে পৃথিৱীৰ প্ৰায় ১৮০ কোটি মুছলমান লোকে পৱিত্ৰ 'ৰমজান-উল-মুবাৰক' মাহত প্ৰৱেশ কৰে। দক্ষিণ এছিয়াত ইয়াক 'ৰমজান' আৰু আৰব বিশ্বত 'ৰমাদান' বুলি জনা যায়; এই নামৰ পাৰ্থক্যই ভাষিক বৈচিত্ৰ্য প্ৰকাশ কৰিলেও ইয়াৰ আধ্যাত্মিক ভাৱধাৰা সাৰ্বজনীন। আৰবী মূল শব্দ 'ৰমিদা'ৰ (Ramida) পৰা এই শব্দটো আহিছে, যাৰ অৰ্থ হ’ল 'প্ৰবল তাপ' বা 'দহন'। ইয়াৰ প্ৰতীকী অৰ্থ হ’ল পাপ আৰু আধ্যাত্মিক অশুদ্ধিবোৰ পুৰি ছাঁয় কৰি পেলোৱা।
 
ৰমজানৰ এক গভীৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব আছে। ৬১০ খ্ৰীষ্টাব্দত এই পবিত্ৰ মাহতে মক্কাৰ ওচৰৰ 'হিৰা গুহাত' জিব্ৰাইল ফিৰিষ্টাৰ জৰিয়তে হজৰত মহম্মদৰ (ছাঃ) ওপৰত পবিত্ৰ কোৰআনৰ প্ৰথম বাণী অৱতীৰ্ণ হৈছিল। এই ঐশ্বৰিক ঘটনাই কেৱল আৰবীয়াই নহয়, সমগ্ৰ মানৱ সভ্যতাক এক নতুন ৰূপ দিছিল। কোৰআনত 'লাইলাতুল কদৰ' বা 'মহিমান্বিত ৰাতি'ৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে (যিটো ৰমজানৰ শেষ ১০ দিনৰ ভিতৰত পৰে), যাক হাজাৰ মাহতকৈও শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হয়। ই এই মাহত থকা অপৰিসীম আধ্যাত্মিক সুযোগৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
 
মদিনালৈ হিজৰত বা প্ৰব্ৰজন কৰাৰ দ্বিতীয় বছৰত অৰ্থাৎ ৬২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰমজানৰ উপবাস বা ৰোজা আনুষ্ঠানিকভাৱে পালন কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল। নামাজ, জাকাত (দান), হজ আৰু ইমানৰ সৈতে ই ইছলামৰ পাঁচটা স্তম্ভৰ ভিতৰত অন্যতম হৈ পৰিল। উল্লেখযোগ্য যে, উপবাস কেৱল ইছলাম ধৰ্মতে সীমাবদ্ধ নহয়; ইয়াৰ সাদৃশ্য ইহুদী ধৰ্মৰ 'য়ম কিপ্পুৰ' আৰু খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ 'লেণ্ট'ৰ সৈতেও দেখা যায়, যিয়ে আত্ম-সংযম আৰু আধ্যাত্মিক পবিত্ৰতাৰ এক উমৈহতীয়া পৰম্পৰাক প্ৰতিফলিত কৰে।
 
ৰমজানৰ ইফটাৰৰ সময়ৰ দৃশ্য
 
ৰমজান মাহত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। ৬২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সহনশীলতাৰ পৰিচয় দিয়া 'বদৰ যুদ্ধ' এই মাহতে হৈছিল। আকৌ ৬৩০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰমজান মাহতে শান্তিপূৰ্ণভাৱে মক্কা বিজয় হৈছিল, যিয়ে মিলামিছা, ন্যায় আৰু নৈতিক সাহসৰ জয়ক সূচাইছিল। এই ঘটনাবোৰে প্ৰমাণ কৰে যে ৰমজান সদায় ব্যক্তিগত অনুশাসন আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে জড়িত।
 
আচলতে ৰমজান মানে কেৱল খোৱা-বোৱাৰ পৰা বিৰত থকাই নহয়। 'চেহৰী'ৰ পৰা 'ইফতাৰ'লৈকে বিশ্বাসীসকলে আল্লাহৰ প্ৰতি সচেতনতা (তাকৱা) বৃদ্ধি কৰিবলৈ শাৰীৰিক সুখ-ভোগ ত্যাগ কৰে। উপবাসে মানুহৰ ইচ্ছা শক্তিক প্ৰশিক্ষণ দিয়ে, বাসনা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে আৰু দৰিদ্ৰৰ প্ৰতি সহানুভূতি গঢ়ি তোলে। হজৰত মহম্মদে (ছাঃ) জোৰ দি কৈছিল যে নৈতিক আচৰণ অবিহনে উপবাস মূল্যহীন। সত্যবাদিতা, নম্ৰতা আৰু দয়া হ’ল ভক্তিৰ প্ৰকৃত পৰিচায়ক।
 
ইছলামিক কেলেণ্ডাৰ চন্দ্ৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তৈয়াৰ কৰা বাবে প্ৰতি বছৰে ৰমজান মাহ ইংৰাজী কেলেণ্ডাৰৰ তুলনাত প্ৰায় ১১ দিন আগুৱাই আহে। ফলস্বৰূপে, মুছলমানসকলে বিভিন্ন ঋতুত ৰোজা পালন কৰাৰ সুযোগ পায়—কেতিয়াবা গৰমৰ দিনত ১৬ ঘণ্টাতকৈও অধিক সময় আৰু কেতিয়াবা শীতকালৰ চুটি দিনত। এই চক্ৰীয় গতিয়ে বিভিন্ন জলবায়ু আৰু সংস্কৃতিক আঁকোৱালি লোৱাৰ ইছলামৰ সৰ্বজনীনতাক প্ৰমাণ কৰে।
 
জাকাত (প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি)
 
সমগ্ৰ বিশ্বতে ৰমজানক চহকী সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ মাজেৰে পালন কৰা হয়। দক্ষিণ এছিয়াত সামূহিক ইফতাৰৰ জৰিয়তে ওচৰ-চুবুৰীয়া আৰু পৰিয়াল একত্ৰিত হয়। তুৰস্কত অটোমান যুগৰ দৰে ঢোল বজাই মানুহক জগোৱা হয়। মিচৰত ৰাজপথবোৰ চাকি-বন্তিৰে আলোকিত কৰা হয়। এই মাহত দান-দক্ষিণা সৰ্বাধিক হয়, বিশেষকৈ 'জাকাত' আৰু 'ফিতৰা'ৰ জৰিয়তে, যাতে দুখীয়া লোকেও সন্মানৰ সৈতে ঈদ পালন কৰিব পাৰে। মছজিদবোৰত 'তৰাৱীহ' নামাজ পঢ়া মুছল্লিৰ ভিৰ হয়, য’ত গোটেই মাহটোত সম্পূৰ্ণ কোৰআন আবৃত্তি কৰা হয়।
 
অৱশ্যে এই মহৎ চৰ্চাসমূহৰ লগতে বৰ্তমানৰ কিছুমান ধাৰাৰ ওপৰত সততাৰে চিন্তা কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে। সমাজৰ কিছুমান অংশত ৰমজানৰ আধ্যাত্মিকতাক বাণিজ্যিকীকৰণ আৰু সামাজিক প্ৰদৰ্শনে চেৰ পেলাইছে। জাকজমকীয়া ইফতাৰ পাৰ্টি, খৰচী সাজ-সজ্জা আৰু বাচনি কৰা লোকক নিমন্ত্ৰণ জনোৱা প্ৰথাই কেতিয়াবা এই মাহৰ সৰলতা আৰু সকলোকে সামৰি লোৱাৰ ভাৱধাৰাক দুৰ্বল কৰি পেলায়। বজাৰত বিলাসিতা বৃদ্ধি পায় আৰু আনকি ধৰ্মীয় যাত্ৰাবোৰতো কেতিয়াবা সামাজিক মৰ্যাদা প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়।
 
ইছলামে উৎসৱ পালন বা সমৃদ্ধিক বাধা নিদিয়ে; বৰঞ্চ আশীৰ্বাদৰ বাবে কৃতজ্ঞ হ’বলৈহে উৎসাহিত কৰে। কিন্তু কোৰআনৰ নীতি হ’ল 'মধ্যম পন্থা' (Wasatiyyah), যিয়ে যিকোনো অতিৰিক্ত খৰচ বা বিলাসিতাৰ বিৰুদ্ধে সকীয়াই দিয়ে। ৰমজান আছিল নম্ৰতা, সমতা আৰু সামাজিক একতাৰ মাহ, বিলাসিতা বা কাৰোবাক বাদ দি চলাৰ বাবে নহয়। উপবাসে আমাক ভোকৰ যন্ত্ৰণা বুজিবলৈ শিকাব লাগে, কিন্তু ইফতাৰৰ পিছত অত্যাধিক খোৱা-বোৱাই ইয়াৰ নৈতিক উদ্দেশ্যক ব্যৰ্থ কৰে।
 
ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ বাবে ৰমজানৰ এক নাগৰিক গুৰুত্বও আছে। আধ্যাত্মিক উন্নতি নৈতিক নাগৰিকত্বলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব লাগে, যিটো ব্যৱসায়ত সততা, ৰাজহুৱা জীৱনত দয়া আৰু ধৰ্মীয় তথা সামাজিক সীমা অতিক্ৰম কৰি একতাৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পাব লাগে। এই মাহে বিভাজন দূৰ কৰিবলৈ, পিছপৰা শ্ৰেণীক সহায় কৰিবলৈ আৰু ধৰ্মীয় ভক্তিৰ লগতে সাংবিধানিক মূল্যবোধক শক্তিশালী কৰিবলৈ সুযোগ দিয়ে।

সেয়েহে, মূল প্ৰশ্নটো হ’ল আত্ম-উপলব্ধিৰ। ৰমজানে আমাক পৰিৱৰ্তন কৰিছে নে আমি ৰমজানক আমাৰ নিজৰ সুবিধা অনুসৰি সলাই পেলাইছোঁ? আমাৰ ইফতাৰৰ মেজখন দুখীয়া আৰু অৱহেলিত লোকৰ বাবে মুকলি নে? আমাৰ মছজিদবোৰ এনে এক সমতাৰ ঠাই নে য’ত জাতি, বৰ্ণ আৰু বংশৰ পাৰ্থক্য একেলগে নামাজ পঢ়িলে নাইকিয়া হৈ যায়?
 
'ৰমজান-উল-মুবাৰক' আমাৰ অগ্ৰাধিকাৰসমূহ পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ এক ঐশ্বৰিক আহ্বান। ই আমাক অহংকাৰ পুৰি পেলাবলৈ, ইচ্ছাক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰু নৈতিক দিশটো নতুনকৈ গঢ়িবলৈ আহ্বান জনায়। এই পবিত্ৰ মাহটো কেৱল প্ৰদৰ্শনৰ ঋতু নহৈ চৰিত্ৰ গঠনৰ পাঠশালা হওক।
 
এই ৰমজানে আমাক ইয়াৰ প্ৰকৃত সৰলতা, ন্যায়, দয়া আৰু দায়বদ্ধতাৰ ভাৱধাৰাক ঘূৰাই আনিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰক। আমি যাতে কেৱল ৰীতি-নীতি পালন কৰাই নহয়, বৰঞ্চ এক নৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে অধিক উন্নত মানুহ, উন্নত মুছলমান আৰু উন্নত ভাৰতীয় হিচাপে গঢ়ি উঠিব পাৰোঁ।