একে সময়তে, বাতৰিকাকতসমূহৰ ওপৰত কঠোৰ বাধা-নিষেধ আৰোপ কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত আন্দোলনৰ বাতৰি প্ৰকাশ কৰাত বাধাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এনে অৱস্থাত যোগাযোগৰ এক স্বাধীন মাধ্যমৰ প্ৰয়োজনীয়তা ক্ৰমান্বয়ে জৰুৰী হৈ পৰিছিল।
এনে এক পৰিৱেশতেই ঊষা মেহতা আৰু তেওঁৰ সতীৰ্থসকলে চেঞ্চৰশ্বিপক আওকাণ কৰি এটা গোপন ৰেডিঅ' ষ্টেচন স্থাপনৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সেই সময়ত তিনিটা বেলেগ বেলেগ গোটে এনে ৰেডিঅ' চেনেল স্থাপনৰ চেষ্টা চলাই আছিল। অৱশেষত মেহতাই এজন ৰেডিঅ' মেকানিকক এটা পৰ্টেবল ট্ৰেন্সমিটাৰ সাজি উলিয়াবলৈ সৈমান কৰাবলৈ সক্ষম হৈছিল।
যুৱতী অৱস্থাত ঊষা মেহতা
কোন আছিল ঊষা মেহতা?
গুজৰাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ঊষা মেহতা সৰুৰে পৰাই মহাত্মা গান্ধীৰ দ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত হৈছিল। তেওঁ বোম্বেত অনুষ্ঠিত ১৯৪২ চনৰ নিখিল ভাৰত কংগ্ৰেছ কমিটীৰ অধিৱেশনত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, য'ত তেওঁ গান্ধী, নেহৰু আৰু চৰ্দাৰ পেটেলৰ ভাষণ শুনিছিল। তেওঁ উপলব্ধি কৰিছিল যে স্বাধীনতা আন্দোলনটোক চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণৰ পৰা মুক্ত এটা ৰেডিঅ' ষ্টেচনৰ অত্যন্ত প্ৰয়োজন।
মেহতাই বিভিন্ন দেশৰ বৈপ্লৱিক আন্দোলনসমূহ অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু বুজি উঠিছিল যে বৃহৎ সংখ্যক মানুহৰ কাষ চাপিবলৈ ৰেডিঅ' এক অতি ফলপ্ৰসূ মাধ্যম হ'ব পাৰে। কংগ্ৰেছৰ শীৰ্ষ নেতাসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ পিছত যুৱ কৰ্মীসকলে এখন বৈঠক অনুষ্ঠিত কৰে, য'ত তেওঁ চেঞ্চৰশ্বিপ এৰাই চলিবলৈ এটা গোপন ৰেডিঅ' ষ্টেচন স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। এই প্ৰস্তাৱটোৱে প্ৰবল সমৰ্থন লাভ কৰে।
১৯৪২ চনৰ ১৪ আগষ্টত কংগ্ৰেছ ৰেডিঅ'ই ইয়াৰ প্ৰথমটো সম্প্ৰচাৰ কৰে, য'ত মেহতাই আৰম্ভণিতে ঘোষণা কৰিছিলঃ "এয়া কংগ্ৰেছ ৰেডিঅ', ৪২.৩৪ মিটাৰত ভাৰতৰ কোনোবা এক অৱস্থানৰ পৰা সম্প্ৰচাৰ কৰি থকা হৈছে।"
এই বাক্যশাৰীয়ে স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ মনলৈ এক নতুন আশা কঢ়িয়াই আনিছিল। প্ৰথমবাৰৰ বাবে, চৰকাৰী সম্প্ৰচাৰৰ বিপৰীতে এটা গোপন সম্প্ৰচাৰ কেন্দ্ৰই জনসাধাৰণৰ আগত স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এক বিকল্প বিৱৰণ দাঙি ধৰিছিল। এই ঘোষণাটো পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰতিটো কাৰ্যসূচীৰ এক নিয়মীয়া অংশ হৈ পৰিছিল।
যদিও মেহতাই কংগ্ৰেছ ৰেডিঅ'ৰ নেতৃত্ব দিছিল, তথাপি আন বহুতেই ইয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। সমাজবাদী নেতা ড০ ৰাম মনোহৰ লোহিয়াই ভাষণ আৰু বাৰ্তাসমূহ যোগান ধৰিছিল, আনহাতে অচ্যুতৰাও পটৱৰ্ধন আৰু অন্যান্য কংগ্ৰেছ নেতাসকল এই প্ৰকল্পটোৰ সৈতে জড়িত আছিল।
ড০ ঊষা মেহতা
ষ্টেচনটো স্থাপন কৰাটো যথেষ্ট ব্যয়বহুল আছিল। আৰম্ভণিতে মেহতাৰ এগৰাকী আত্মীয়ই খৰচ বহন কৰিবলৈ তেওঁৰ অলংকাৰ বিক্ৰী কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, কিন্তু পিছলৈ বাবুভাই খাখৰে প্ৰয়োজনীয় পুঁজিৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। সম্প্ৰচাৰৰ সঁজুলি সংগ্ৰহ কৰাত বিঠালদাস ঝাভেৰীয়ে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল আৰু ৰেডিঅ' ইঞ্জিনীয়াৰ নৰিমান অবৰবাদ প্ৰিণ্টাৰৰ দ্বাৰা ট্ৰেন্সমিটাৰটো সজাই উলিয়াইছিল। বোম্বেৰ এজন প্ৰখ্যাত ৰেডিঅ' ব্যৱসায়ী নানক মতৱানীয়ে গোপনে অত্যাৱশ্যকীয় সঁজুলিসমূহ যোগান ধৰিছিল।
এই সম্প্ৰচাৰসমূহৰ এক উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য আছিল যুৱপ্ৰজন্ম আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক স্বাধীনতা সংগ্ৰামত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ জনোৱা প্ৰত্যক্ষ আহ্বান। এটা ঐতিহাসিক বাৰ্তাত তেওঁলোকক উদ্দেশ্যি কোৱা হৈছিলঃ "শিক্ষা স্থগিত ৰাখিব পাৰি কিন্তু স্বাধীনতাক নোৱাৰি।" এই বাক্যশাৰীয়ে হাজাৰ হাজাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক আন্দোলনত যোগদান কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল, যাৰ ফলত বহুতেই স্কুল-কলেজ বৰ্জন কৰি প্ৰতিবাদত অংশ লৈছিল।
গোপন নেটৱৰ্কটো সক্ৰিয় কৰি ৰখাত মহিলা আৰু শিশুসকলেও এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। যিহেতু আৰক্ষীয়ে যুৱ কৰ্মীসকলৰ ওপৰত তীক্ষ্ণ নজৰ ৰাখিছিল, সেয়েহে মহিলা আৰু শিশুসকলক প্ৰায়েই এখন ঠাইৰ পৰা আন এখন ঠাইলৈ গোপন বাৰ্তা, নথি-পত্ৰ আৰু অত্যাৱশ্যকীয় সামগ্ৰী কঢ়িয়াই নিয়াৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰা হৈছিল। এই কৌশলে নেটৱৰ্কটোক মাহৰ পিছত মাহ ধৰি আৰক্ষীৰ চকুত ধূলি দিয়াত সহায় কৰিছিল।
কংগ্ৰেছ ৰেডিঅ'ৰ প্ৰভাৱ
কংগ্ৰেছ ৰেডিঅ'ই মাত্ৰ আঢ়ৈ মাহ মানহে কাম কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰ প্ৰভাৱ আছিল সুদূৰপ্ৰসাৰী। এই গোপন সম্প্ৰচাৰ শুনিবলৈ মানুহে নিৰ্ধাৰিত সময়ত নিজৰ ৰেডিঅ' চেটৰ ওচৰত ভিৰ কৰিছিল। যিটো সময়ত চৰকাৰী সূত্ৰসমূহে মূলতঃ চৰকাৰৰ স্থিতিহে প্ৰতিফলিত কৰিছিল, সেই সময়ত কংগ্ৰেছ ৰেডিঅ'ই ঘটনাসমূহৰ এক বিকল্প বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। ই আৰক্ষীৰ অভিযান, প্ৰদৰ্শন, গ্ৰেপ্তাৰ, গুলীচালনাৰ ঘটনা আৰু জাতীয় নেতাসকলৰ বাৰ্তাসমূহ প্ৰচাৰ কৰি জনসাধাৰণৰ মনোবল বৃদ্ধি কৰিছিল আৰু ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ গতি সক্ৰিয় কৰি ৰখাত সহায় কৰিছিল।
ইয়াৰ ক্ৰমৱৰ্ধমান জনপ্ৰিয়তাই ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনক শংকিত কৰি তুলিছিল। চোৰাংচোৱা সংস্থা আৰু আৰক্ষীৰ দলে ট্ৰেন্সমিটাৰটো বিচাৰি উলিয়াবলৈ বাৰে বাৰে চেষ্টা চলাইছিল, তালাচী চলাইছিল আৰু সংকেত অনুসৰণ কৰিছিল। কিন্তু ষ্টেচনটোৰ অহৰহ স্থানান্তৰণৰ বাবে মেহতা আৰু তেওঁৰ সতীৰ্থসকলে গ্ৰেপ্তাৰৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।
অৱশেষত এই সম্প্ৰচাৰসমূহে ব্ৰিটিছ কৰ্তৃপক্ষক পতিয়ন নিয়াইছিল যে কংগ্ৰেছ ৰেডিঅ' কেৱল এটা গোপন ৰেডিঅ' ষ্টেচনেই নাছিল, ই সামগ্ৰিক স্বাধীনতা আন্দোলনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ পৰিছিল।
কংগ্ৰেছ ৰেডিঅ' কেনেদৰে ধৰা পৰিল?
অৱশেষত ব্ৰিটিছে কাৰিকৰী পদ্ধতিৰ জৰিয়তে ষ্টেচনটো বিচাৰি উলিয়ালে। কিছুমান ঐতিহাসিক সমলৰ মতে, এজন ৰেডিঅ' টেকনিচিয়ানক জেৰা কৰাৰ সময়ত লাভ কৰা তথ্যই আৰক্ষীক ইয়াৰ অৱস্থান নিৰ্ণয় কৰাত সহায় কৰিছিল।
১৯৪২ চনৰ ১২ নৱেম্বৰত, যেতিয়া মেহতাই গুৰগাঁৱৰ এক গোপন স্থানৰ পৰা সম্প্ৰচাৰ কৰি আছিল, তেতিয়া আৰক্ষীয়ে সেই ঠাইত অতৰ্কিতে অভিযান চলায়। তেওঁক আৰু তেওঁৰ সতীৰ্থসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয় আৰু ট্ৰেন্সমিটাৰ, সম্প্ৰচাৰ সঁজুলি, লিখিত নথিপত্ৰ লগতে অন্যান্য সামগ্ৰীসমূহ জব্দ কৰা হয়। এইদৰে, প্ৰায় আঢ়ৈ মাহৰ পাছত কংগ্ৰেছ ৰেডিঅ'ৰ সেই প্ৰতিবাদী কণ্ঠ স্তব্ধ কৰি দিয়া হয়।
বিচাৰ আৰু কাৰাবাস
গ্ৰেপ্তাৰৰ পিছত মেহতা আৰু তেওঁৰ সতীৰ্থসকলৰ এখন বিশেষ আদালতত বিচাৰ কৰা হয়। বিচাৰ প্ৰক্ৰিয়া কেইবা সপ্তাহ ধৰি চলিছিল আৰু তেওঁক চাৰি বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহি পুনেৰ য়েৰৱাদা কাৰাগাৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়।
.webp)
_(1).webp "ত্ৰিবেণী-সপ্তগ্ৰামৰ খানকাহত চুফীসকলৰ কবৰ")
