এনেধৰণৰ যুক্তিয়ে মহিলাসকলক কেৱল এটা সামগ্ৰী বা বস্তুলৈ অৱনমিত কৰে, যাৰ মূল্য, মৰ্যাদা আৰু নিৰাপত্তা কেৱল ঘৰৰ চাৰিবেৰৰ মাজত আবদ্ধ হৈ থকাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল বুলি ধৰি লোৱা হয়। "সন্মান" আৰু "সুৰক্ষা"ৰ দৰে পিতৃতান্ত্ৰিক শব্দবোৰৰ আঁৰ লৈ, ই প্ৰকৃততে মহিলাসকলৰ ৰাজহুৱা পৰিচয়, পেচাদাৰী আকাংক্ষা আৰু ব্যক্তিগত স্বাধীনতাক অস্বীকাৰ কৰে।
সন্মানৰ নামত মহিলাসকলক চিৰদিনৰ বাবে ঘৰৰ ভিতৰত আবদ্ধ কৰি ৰখাৰ এনে প্ৰচেষ্টাক গভীৰভাৱে পৰ্যালোচনা কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে।
ইছলাম আৰু মহিলাৰ ৰাজহুৱা স্বাধীনতা
কোৰান আৰু প্ৰাৰম্ভিক ইছলামৰ ঐতিহাসিক সমলসমূহৰ মাজেৰে চালে, মহিলাসকলক ৰাজহুৱা জীৱনৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিব লাগে বুলি কৰা দাবীটো মানি লোৱাটো বৰ কঠিন। কোৰানে কেতিয়াও মহিলাক আৱদ্ধ কৰি ৰখাৰ কথা বা মহিলাৰ ওপৰত পুৰুষৰ নিৰঙ্কুশ কৰ্তৃত্ব প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। ইয়াৰ মূল নীতি 'তৌহিদ'- অৰ্থাৎ আল্লাহৰ পৰম একত্ববাদে- লিংগৰ ভিত্তিত এজন মানুহে আন এজনৰ ওপৰত জন্মগতভাৱে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰাৰ ধাৰণাকো অস্বীকাৰ কৰে।
ইছলামৰ প্ৰাৰম্ভিক কালছোৱাত মহিলাসকলে সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় ভূমিকা পালন কৰাৰ বহু উদাহৰণ পোৱা যায়। বিবি খাদিজা এগৰাকী সফল ব্যৱসায়ী আছিল; আনহাতে উম্মা ছালামাহ আৰু নুচাইবা বিন্ত কা'ব প্ৰাৰম্ভিক মুছলমান সমাজৰ বৌদ্ধিক, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁলোকৰ জীৱনীয়ে প্ৰমাণ কৰে যে সমাজত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ ইছলামিক পৰিচয়ৰ পৰিপন্থী কেতিয়াও নাছিল।
তদুপৰি, কোৰানে শালীনতাৰ ওপৰত দিয়া গুৰুত্ব পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়ৰে বাবে সমানে প্ৰযোজ্য। ছূৰা আন-নূৰ (২৪:৩০)-এ প্ৰথমে ঈমানদাৰ পুৰুষসকলক তেওঁলোকৰ দৃষ্টি সংযত কৰিবলৈ আৰু চৰিত্ৰ ৰক্ষা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছে। ইয়াৰ পিছতেই ২৪:৩১ আয়াতত ঈমানদাৰ মহিলাসকলক একেখিনি কথাকে সম্বোধন কৰা হৈছে। সেয়েহে, শালীনতাক কেৱল মহিলাৰ ওপৰত জাপি দিয়া এক বাধা-নিষেধ বুলি ধৰি লোৱাটো কোনো কাৰণতেই যুক্তিসংগত নহয়।
এই আয়াতসমূহে মহিলাসকলৰ ৰাজহুৱা জীৱনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো কোনো সাধাৰণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ নকৰে। বহল অৰ্থত চাবলৈ গ'লে, ইছলামিক পৰম্পৰাত মহিলাৰ অধিকাৰ, দায়িত্ব, শিক্ষা, ব্যৱসায়-বাণিজ্য আৰু সমাজত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণৰ বিষয়ে বিশদ আলোচনা কৰা হৈছে।
সাম্প্ৰতিক মুছলমান বিশ্বয়ো মহিলাসকলে ৰাজহুৱা আৰু ৰাজনৈতিক পদবী দখল কৰাৰ বহু উৎকৃষ্ট উদাহৰণ দাঙি ধৰে। পাকিস্তানে বেনজীৰ ভুট্টোক প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰিছিল, আনহাতে বাংলাদেশে দশকৰ পিছত দশক ধৰি বিশিষ্ট মহিলা ৰাজনৈতিক নেতৃত্ব লাভ কৰিছে। ইণ্ডোনেছিয়াই মেগাৱতী সুকৰ্ণপুত্ৰীক ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰিছিল আৰু ছিংগাপুৰক ছবছৰ ধৰি এগৰাকী মুছলমান মহিলা হালিমা য়াকোবে নেতৃত্ব দিছিল। মালয়েছিয়াত ৱান আজিজাহ ৱান ইছমাইলে উপ-প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।
ভাৰতীয় মুছলমান মহিলাসকলেও দীৰ্ঘদিন ধৰি ৰাজহুৱা জীৱনত অংশগ্ৰহণ কৰি আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে মইমুনা চুলতান আৰু মফিদা আহমেদৰ দৰে সাংসদ, জম্মু-কাশ্মীৰৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী মেহবুবা মুফতি, লোকসভাৰ সাংসদ ইক্ৰা হাছান, জ্যেষ্ঠ ৰাজনৈতিক নেত্ৰী মহছিনা কিদৱাই, ওড়িশাৰ বিধায়িকা ছফিয়া ফিৰদৌচ, দিল্লী হজ কমিটীৰ অধ্যক্ষা কৌছৰ জাহান আৰু ৰাজনৈতিক নেত্ৰী ড০ ছামিনা বেগমৰ দৰে ব্যক্তিসকল।
মুছলমান সমাজত মহিলাসকলে ধৰ্মীয় শিক্ষা আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক জীৱনতো অংশগ্ৰহণ কৰি আহিছে। তেওঁলোকে শিক্ষয়িত্ৰী, পণ্ডিত, ন্যায়াধীশ আৰু জনপ্ৰতিনিধি হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছে। সেয়েহে, তালিবানৰ দৰে উগ্ৰপন্থী গোটসমূহে আৰোপ কৰা নিষেধাজ্ঞাসমূহ (যিবোৰৰ ভিতৰত ছোৱালীৰ মাধ্যমিক শিক্ষাৰ ওপৰত থকা নিষেধাজ্ঞা আৰু মহিলাৰ ৰাজহুৱা অংশগ্ৰহণৰ ওপৰত কঠোৰ বাধা নিষেধ অন্তৰ্ভুক্ত), সেইবোৰক ইছলামিক পৰম্পৰাৰ একমাত্ৰ ৰূপ বুলি ভবাৰ পৰিৱৰ্তে সেই গোটসমূহৰ নিজা আদৰ্শগত আৰু ৰাজনৈতিক ব্যাখ্যাৰ প্ৰেক্ষাপটতহে বুজি পোৱা উচিত।
সামাজিক আন্তঃছেদ আৰু দৈনন্দিন জীৱন সংগ্ৰাম
প্ৰান্তীয় বা পিছপৰা সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতাৰ মাজেৰে চালে এই প্ৰতিবন্ধক সামাজিক মনোভাৱৰ পৰিণামসমূহ বিশেষভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ হৈ পৰে। ভাৰতৰ পাছমাণ্ডা (পিছপৰা) মুছলমান মহিলাসকলৰ বাবে, সৱলীকৰণৰ সংগ্ৰামখন লিংগ, অৰ্থনৈতিক অনগ্ৰসৰতা আৰু সামাজিক শ্ৰেণীবিভাজনৰ সৈতে সাঙোৰ খাই আছে।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
এনে বহু মহিলাৰ বাবে সৱলীকৰণ কোনো তাত্ত্বিক বিতৰ্কৰ বিষয় নহয়, বৰং ই শিক্ষা, জীৱিকা, মৰ্যাদা আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে বাচি থকাৰ এক নিৰ্মম বাস্তৱ প্ৰশ্ন। শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ আৰু পাছমান্দা মহিলাসকলে ঐতিহাসিকভাৱেই ঘৰৰ বাহিৰলৈ গৈ কৃষি, নিৰ্মাণকাৰ্য, হস্ততাঁত আৰু অসংগঠিত শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰি আহিছে, কিয়নো প্ৰায়ে তেওঁলোকৰ পৰিয়াল তেওঁলোকৰ উপাৰ্জনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ থাকে। সেয়েহে, তেওঁলোকে পৰিয়াল আৰু সমাজৰ ভিতৰত যথেষ্ট দায়িত্ব পালন কৰাৰ লগতে কেইবাপ্ৰকাৰৰো অসুবিধাৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হয়।
ফলস্বৰূপে, মুছলমান মহিলাৰ সৱলীকৰণৰ যিকোনো সৰ্বগ্ৰহণযোগ্য আন্দোলনে বিতৰ্কটোক কেৱল সামাজিক সন্মানৰ প্ৰশ্নতে আৱদ্ধ নাৰাখি এই শ্ৰমজীৱী মহিলাসকলৰ অভিজ্ঞতাক কেন্দ্ৰবিন্দুত ৰাখিব লাগিব। পৰিয়াল আৰু সমাজ উভয়তে নিজৰ স্থান নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ মহিলাসকলক সক্ষম কৰি তুলিবলৈ তৃণমূল পৰ্যায়ৰ নেতৃত্ব, শিক্ষা আৰু অৰ্থনৈতিক স্বাধীনতা একেবাৰেই অপৰিহাৰ্য।
ভাৰতীয় সংবিধানে এই সংগ্ৰামৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কাঠামো প্ৰদান কৰে। ১৪, ১৫ আৰু ২১ নং অনুচ্ছেদে আইনৰ চকুত সমতাৰ নিশ্চয়তা দিয়ে, নিৰ্দিষ্ট ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰে আৰু জীৱন তথা ব্যক্তিগত স্বাধীনতা ৰক্ষা কৰে। ধৰ্মীয় স্বাধীনতা এই সাংবিধানিক নিশ্চয়তাসমূহৰ সৈতে সহাৱস্থান কৰিব লাগিব; ইয়াৰ বিপৰীতে ধৰ্ম কেতিয়াও মহিলাসকলক তেওঁলোকৰ মৌলিক অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰাৰ ভিত্তি হ'ব নোৱাৰে।
সংস্কাৰ আৰু আভ্যন্তৰীণ বিতৰ্ক
এই বিতৰ্কই পৰম্পৰাগত চুন্নী পাণ্ডিত্যৰ মাজত থকা বৈচিত্ৰ্যকো দাঙি ধৰে। একাংশ ৰক্ষণশীল ব্যাখ্যাই সামাজিক বিভাজন আৰু কঠোৰ লিংগ সমতাৰ নীতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াৰ বিপৰীতে আন বহু মুছলমান পণ্ডিতে কোৰআন, হাদিছ আৰু মুছলমান সমাজৰ ঐতিহাসিক অভিজ্ঞতাৰ সহায় লৈ এনে দৃষ্টিভংগীক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছে।
এই বিতৰ্কবোৰক ধৰ্ম আৰু আধুনিকতাৰ মাজৰ সংঘাত হিচাপে গঢ় দিয়াৰ প্ৰয়োজন নাই। এখন গণতান্ত্ৰিক সমাজৰ ভিতৰত, ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহে আলোচনা আৰু পুনৰ্ব্যাখ্যাৰ জৰিয়তে সাংবিধানিক নীতি, সামাজিক পৰিৱৰ্তন আৰু লিংগ ন্যায়ৰ প্ৰশ্নৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিব পাৰে।
কেৰালাৰ বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু ৰাজনৈতিক ব্যক্তিয়ে শেহতীয়াকৈ কৰা এই বিতৰ্কিত মন্তব্যক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ পালায়ম জুমা মছজিদৰ মুখ্য পুৰোহিত ড০ ভি পি সুহাইব মৌলৱীয়ে তেওঁৰ শুকুৰবাৰৰ ভাষণত এই স্থিতিৰ সমালোচনা কৰিছিল আৰু কোৰানৰ আয়াত তথা হাদিছৰ উদ্ধৃতি দি যুক্তি দিছিল যে ইছলামে মহিলাসকলক ৰাজহুৱা কাম-কাজৰ পৰা কেতিয়াও বাৰণ নকৰে। সেয়েহে, এই বিতৰ্কই ভাৰতীয় মুছলমান সমাজৰ মাজত ধৰ্মীয় ব্যাখ্যা, মহিলাৰ অধিকাৰ আৰু সাংবিধানিক নাগৰিকত্বৰ মাজৰ সম্পৰ্কক লৈ চলা এক বহল বিতৰ্কক প্ৰতিফলিত কৰে।
মুছলমান মহিলাসকলৰ বাবে, বিশেষকৈ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিকভাৱে প্ৰান্তীয় সম্প্ৰদায়ৰ পৰা অহা মহিলাসকলৰ বাবে, প্ৰকৃত সৱলীকৰণ কেতিয়াও সুৰক্ষাৰ নামত ঘৰৰ ভিতৰত আবদ্ধ হৈ থকাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ'ব নোৱাৰে। ইয়াৰ বাবে শিক্ষা, জীৱিকা, ৰাজহুৱা অংশগ্ৰহণ আৰু সমান নাগৰিকত্বৰ অধিকাৰ লাভ কৰাটো অপৰিহাৰ্য।
গতিকে, প্ৰত্যাহ্বানটো ধৰ্মীয় মৰ্যাদাৰ নামত মহিলাসকলক ৰাজহুৱা জীৱনৰ পৰা আঁতৰাই ৰখাটো নহয়, বৰং এনে এক সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰাটোহে মূল লক্ষ্য হোৱা উচিত, য'ত তেওঁলোকৰ মৰ্যাদা, স্বাধীনতা আৰু অধিকাৰক স্বীকৃতি দিয়া হয়।
(ড০ উজমা খাতুন নতুন দিল্লীৰ জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়াৰ ইছলামিক ষ্টাডিজ বিভাগৰ এগৰাকী পষ্ট-ডক্টৰেল ফেল'।)
