উত্তৰ প্ৰদেশৰ আজমগড়ত মুছলমান শিল্পীৰ হাতৰ পৰশত উজলি উঠে দীপাৱলী

Story by atv | Posted by Munni Begum • 1 h ago

বিদুশী গৌৰ / আজমগড়

দীপাৱলী ওচৰ চাপি অহাৰ লগে লগে উত্তৰ প্ৰদেশৰ ব্যস্ত চহৰ আজমগড়ৰ সৰু সৰু গলিবিলাকত এক উৎসৱমুখৰ পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হয়। সৰু সৰু কৰ্মশালাবোৰৰ ভিতৰত শিল্পীসকলে ঘৰ সজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আলংকাৰিক চাকি, মূৰ্তি আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীসমূহক চূড়ান্ত ৰূপ দিয়াত ব্যস্ত হৈ পৰে। উল্লেখ্য যে এই শিল্পীসকলৰ সৰহভাগেই মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ। দীপাৱলীত এই সামগ্ৰীসমূহৰ উপহাৰ হিচাপেও যথেষ্ট সমাদৰ আছে। এই অঞ্চলৰ 'ক'লা মাটিৰ শিল্প'ৰ চাহিদা বহুত বেছি আৰু শিল্পীসকলে পাইকাৰী বিক্ৰীৰ জৰিয়তে উৎসৱৰ বতৰত সৰ্বাধিক লাভৱান হোৱাৰ চেষ্টা কৰে।

শিল্পী আৰু ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে দীপাৱলী হৈছে ব্যৱসায়ৰ সৰ্বোচ্চ সময়, কিন্তু তাতোকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল, ই তেওঁলোকৰ জীৱিকা, পৰম্পৰাগত বৃত্তি আৰু এক অনন্য শিল্পক জীয়াই ৰাখে।

আজমগড়ৰ শিল্পীসকল আৰু ইয়াৰ উৎসৱমুখৰ বজাৰখন এক অতি প্ৰাচীন মৃৎশিল্পৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে গভীৰভাৱে সংযুক্ত হৈ আছে। এই জিলাখন বিশেষকৈ নিজামবাদৰ ক'লা মাটিৰ শিল্পৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ গাঢ় ক'লা উপৰিভাগ আৰু ৰূপালী ৰঙৰ সুক্ষ্ম আৰ্হিৰ বাবে এই শিল্পকৰ্মই বিশেষ স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। অঞ্চলটোৰ সৈতে থকা ইয়াৰ সম্পৰ্ক আৰু পৰম্পৰাগত শিল্পকৰ্মৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ২০১৫ চনত এই মৃৎশিল্পই 'ভৌগোলিক সূচক' (GI) টেগ লাভ কৰিছিল।

ক'লা মৃৎশিল্প হৈছে এক অনন্য পৰম্পৰাগত শিল্প, যি ইয়াৰ বিশেষ ক'লা ৰং আৰু ৰূপালী ৰঙৰ সুক্ষ্ম অলংকাৰিক আৰ্হিৰ বাবে বিখ্যাত। স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ মাটি আৰু জুইত পোৰাৰ পৰম্পৰাগত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মাণ কৰা এই মৃৎশিল্পই শিল্পীৰ অসাধাৰণ দক্ষতা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক প্ৰতিফলিত কৰে।

এই ক'লা মৃৎশিল্প আজমগড় জিলাৰ 'এক জিলা এক সামগ্ৰী' (ODOP) প্ৰকল্পৰো অন্তৰ্ভুক্ত। ODOP-ৰ অধীনত চৰকাৰী মৰ্যাদা আৰু পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰাৰ পিছৰে পৰা ই অধিক জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে।

সাংস্কৃতিক বিনিময়ৰ মাজেৰে এই পৰম্পৰাৰ বিকাশ ঘটিছে। নিজামবাদৰ মৃৎশিল্পৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণীত পোৱা যায় যে কেনেদৰে বিভিন্ন অঞ্চল আৰু সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰভাৱে এই শিল্পৰ বিকাশত অৰিহণা যোগাইছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, ৰূপালী ৰঙৰ অলংকৰণৰ সৈতে 'বিদ্ৰি' ধাতুশিল্পৰ প্ৰভাৱৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি স্থানীয় শিল্পীসকলে এই কৌশলসমূহ আয়ত্ত কৰি নিজৰ এক সুকীয়া শৈলী গঢ়ি তুলিছে।

আজমগড়ৰ শিল্পীসকলে আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ এক এনেকুৱা আভাস দিয়ে, যিটোৰ প্ৰতি প্ৰায়ে আমাৰ মনোযোগ নাযায়। চাকি কিনিবলৈ যোৱা এটা পৰিয়ালে হয়তো নাজানে সেইখন কোনে বনাইছে বা মাটিখিনি ক'ৰ পৰা অনা হৈছে। একেদৰে, গণেশ-লক্ষ্মীৰ মূৰ্তি বনোৱা শিল্পীজনে হয়তো কেতিয়াও সেই মূৰ্তিৰ সন্মুখত কৰা প্ৰাৰ্থনা দেখা নাপায়।

তথাপি, দুয়োপক্ষই দক্ষতা, শ্ৰম আৰু বিশ্বাসৰ বিনিময়ৰ জৰিয়তে ইটোৱে সিটোৰ সৈতে সংযুক্ত। মুছলমান শিল্পীসকলে দীপাৱলীৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰা কাহিনীটোৱে এই উমৈহতীয়া সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যলৈ এক নতুন মাত্ৰা কঢ়িয়াই আনিছে। ই আমাক সোঁৱৰাই দিয়ে যে ভাৰতৰ শৈল্পিক পৰম্পৰা কেতিয়াও কঠোৰ ধৰ্মীয় সীমাৰ মাজত আৱদ্ধ হৈ থকা নাই। শিল্পকৰ্মবোৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰ পৰা আন এটা সম্প্ৰদায়লৈ গৈছে, কৌশলৰ বিনিময় ঘটিছে আৰু জীৱিকা প্ৰায়ে পাৰস্পৰিক বিশ্বাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ আহিছে।

আৰু সেয়েহে, দীপাৱলী কাষ চাপি অহাৰ লগে লগে, শিল্পীৰ কৰ্মশালাখন এনে এখন ঠাই হৈ পৰে য'ত ধৰ্মীয় পৰিচয়ে কৰ্মৰ উমৈহতীয়া ভাষাৰ ওচৰত হাৰ মানে।

প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি

উৎসৱৰ ৰং আৰু উজলি থকা চাকিবোৰৰ আঁৰত পৰম্পৰাগত শিল্পকৰ্মৰ এক কঠিন বাস্তৱ লুকাই আছে। মাটিৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰাটো অত্যন্ত পৰিশ্ৰমৰ কাম। ইয়াৰ বাবে দীৰ্ঘ সময়ৰ প্ৰস্তুতি, সাৱধানে মাটিৰ ব্যৱহাৰ, শুকুওৱা, জুইত পোৰা আৰু ফিনিশ্বিং কৰাৰ প্ৰয়োজন হয়। এটা মাত্ৰ ভুলেই গোটেই সামগ্ৰীখিনি নষ্ট কৰিব পাৰে।

মৃৎশিল্পৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল পৰিয়ালবোৰৰ বাবে দীপাৱলীৰ আগৰ কেইটামান সপ্তাহ বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। মাটিৰ চাকি, আলংকাৰিক চাকি আৰু ধৰ্মীয় মূৰ্তিৰ চাহিদাই তেওঁলোকৰ নিয়মীয়া উপাৰ্জন বৃদ্ধি কৰাৰ এক সুযোগ প্ৰদান কৰে। যদিও উপাৰ্জন প্ৰায়ে সামান্য হয়, তথাপি ই ঘৰখন চলোৱাত সহায় কৰে আৰু উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে পোৱা শিল্পক জীয়াই ৰাখে।

আজমগড়ৰ মৃৎশিল্প খণ্ডই সন্মুখীন হোৱা প্ৰত্যাহ্বানসমূহ যথেষ্ট গুৰুতৰ। ২০২২ চনৰ এক সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশিত প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হৈছিল যে নিজামবাদৰ শিল্পীসকলে কেঁচামালৰ বৰ্ধিত মূল্য আৰু পৰম্পৰাগত ক'লা মৃৎশিল্পৰ সংকুচিত হৈ অহা বজাৰখনৰ বাবে কিদৰে সংগ্ৰাম কৰিবলগীয়া হৈছে। জীৱিকা নিৰ্বাহৰ বাবে বহুতৰে মাজত এতিয়া সাধাৰণ ৰঙা মাটিৰ সামগ্ৰী, বিশেষকৈ সাধাৰণ মাটিৰ চাকি বনোৱাৰ প্ৰৱণতা বৃদ্ধি পাইছে।

জিলাখনৰ চৰকাৰী ৰপ্তানি কাৰ্যপৰিকল্পনাতো পৰম্পৰাগত মৃৎশিল্পৰ গুৰুত্ব চিনাক্ত কৰা হৈছে। তাত উল্লেখ কৰা হৈছে যে শিল্পীসকলে বিশেষকৈ মেলা আৰু উৎসৱৰ বাবে লক্ষ্মী, গণেশ, শিৱ, দুৰ্গা আৰু সৰস্বতীৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰে।

এই পৰম্পৰাৰ আটাইতকৈ ধুনীয়া দিশটোৱেই হ'ল ইয়াৰ সৰলতা। চাকি ক্ৰয় কৰা পৰিয়াল এটাই চাকিটো নিৰ্মাণ কৰা লোকজনৰ পৰিচয় নাজানিবও পাৰে। মূৰ্তি গঢ় দিয়া শিল্পীজনৰ ধৰ্মই হয়তো কেতিয়াও সেই মূৰ্তিৰ সন্মুখত কৰা প্ৰাৰ্থনা দেখা নাপায়। তথাপি, কৰ্মশালা আৰু ঘৰখনৰ মাজৰ কোনোবাখিনিত তেওঁলোকৰ জীৱন একাকাৰ হৈ পৰে।

এয়াই হ'ল ভাৰতৰ সমন্বয়ৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰকৃত অৰ্থ। এই শিল্পীসকলৰ গুৰুত্ব কেৱল এই কথাটোত আৱদ্ধ নহয় যে তেওঁলোকে এটা ধৰ্মৰ হৈ আন এটা ধৰ্মৰ লগত জড়িত সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰে। আজমগড়ত মাটিখিনিয়ে হয়তো এটা চাকি বা মূৰ্তিৰ ৰূপ ল'ব পাৰে, কিন্তু ই কঢ়িয়াই নিয়া কাহিনীটো বহুত বিশাল। ই হৈছে উমৈহতীয়া ঐতিহ্য আৰু পাৰস্পৰিক শ্ৰদ্ধাৰ কাহিনী আৰু এখন এনে দেশৰ কাহিনী য'ত এজন ব্যক্তিৰ উৎসৱৰ পোহৰ আন এজনৰ হাতৰ পৰশত জিলিকি উঠে।