যেতিয়া বেকাৰে পদত্যাগ কৰিছিল তেতিয়া তেওঁ দীন মহম্মদক নিজৰ লগত আয়াৰলেণ্ডলৈ লৈ গৈছিল। ১৮ শতিকাৰ ইউৰোপলৈ যোৱাটো এজন বিহাৰী ল'ৰাৰ বাবে আন এখন পৃথিৱীলৈ যাত্ৰা কৰাৰ দৰে আছিল। তাত ভাষা আৰু পৰিৱেশ সম্পূৰ্ণ বেলেগ আছিল। কিন্তু দীন মহম্মদৰ শিক্ষাৰ প্ৰতি এক গভীৰ আবেগ আছিল। তেওঁ তাত এখন বিদ্যালয়ত পঢ়িছিল আৰু ইংৰাজী বিষয়ত ইমান ভাল জ্ঞান লাভ কৰিছিল যে, তেওঁ ইতিহাস ৰচনা কৰিলে।
আয়াৰলেণ্ডত থাকোতে তেওঁ জেন ডেলি নামৰ এগৰাকী স্থানীয় ছোৱালীৰ প্ৰেমত পৰিছিল। সেই সময়ত এজন ভাৰতীয় আৰু এজনী শ্বেতাঙ্গ ছোৱালীৰ সম্পৰ্ক আছিল সমাজৰ মুখত এক প্ৰচণ্ড চৰ সোধোৱাৰ দৰে। ধৰ্মীয় দেৱালসমূহ অতি উচ্চ আছিল। কিন্তু দীন মহম্মদ হতাশ হৈ পৰা নাছিল। তেওঁ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰি নিজৰ নাম 'সাকে দীন মহোমেদ' কৰি লৈছিল আৰু জেনৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছিল।
ইয়াৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল তেওঁৰ লেখক হোৱাৰ যাত্ৰা। ১৭৯৪ চনত তেওঁ ‘The Travels of Dean Mahomet’ নামৰ এখন গ্ৰন্থ লিখিছিল। যিখন ভাৰতীয় এজনে ইংৰাজী ভাষাত লিখা প্ৰথমখন গ্ৰন্থ আছিল। এইটো আছিল তেওঁৰ এক উল্লেখযোগ্য কৃতিত্ব, কিয়নো তেতিয়ালৈকে ইংৰাজে ভাৰতীয়সকলে ইংৰাজী লিখিব নাজানে বুলিয়ে ভাবি আছিল।
শ্বেইখ দীন মহম্মদে মুকলি কৰা ব্ৰিটেইনৰ প্ৰথম ভাৰতীয় ৰেষ্টুৰেণ্ট
১৮১০ চনৰ আশে-পাশে দীন মহম্মদ লণ্ডনলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। তেওঁ দেখিছিল যে, ব্ৰিটিছসকলে ভাৰতীয় খাদ্য আৰু বাসস্থানৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈছে। তেওঁ লণ্ডনৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ চুবুৰীত 'হিন্দুস্তানী কফি হাউছ' মুকলি কৰিছিল। এইয়া আছিল ব্ৰিটেইনৰ প্ৰথম ভাৰতীয় ৰেষ্টুৰেণ্ট। তাত তেওঁ চিলিম আৰু হুক্কাৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। ৰুটি আৰু মচলাযুক্ত তৰকাৰিৰ সোৱাদ লণ্ডনবাসীৰ প্ৰিয় হৈ পৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁৰ এই ব্যৱসায়টো বেছি দিন ভালদৰে চলা নাছিল আৰু তেওঁ দেউলীয়া হৈ পৰিছিল। কিন্তু এই বিফলতাই তেওঁৰ জীৱনলৈ আন এক বৃহৎ অগ্ৰগতি কঢ়িয়াই আনিলে।
দীন মহম্মদে লক্ষ্য কৰিলে যে, ব্ৰিটিছসকল পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট পিছপৰা আছিল। তেওঁলোকে কেৱল চাবোনৰে শৰীৰ ঘঁহি গা ধুইছিল। দীন মহম্মদে তেওঁলোকক ভাৰতীয় 'চাম্পি'ৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল। তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ব্ৰাইটনত এটা সুন্দৰ বাথ হাউচ মুকলি কৰিছিল। তাত তেওঁ বনৌষধি তেলৰে মূৰৰ মালিচ আৰু বাষ্প স্নানৰ আৰম্ভণি কৰিছিল।
হিন্দী ভাষাৰ শব্দ আছিল 'চেম্পো' বা 'চাম্পি'। তেওঁ ইয়াক ইংৰাজীত 'চেম্পু' (Shampooing) বুলি অভিহিত কৰিছিল। আৰম্ভণিতে স্থানীয় চিকিৎসকসকলে তেওঁক "প্ৰৱঞ্চক" বুলি উপহাস কৰিছিল। কিন্তু যেতিয়া গাঁঠিৰ বিষ আৰু শৰীৰৰ বিষত কষ্ট পোৱা লোকসকল তেওঁৰ ওচৰলৈ আহি সুস্থ হ'বলৈ ধৰিলে, তেতিয়া বিৰোধীসকল নিমাত হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ খ্যাতি ইমানেই বৃদ্ধি পাইছিল যে, ব্ৰিটেইনৰ ৰজা জৰ্জ চতুৰ্থ নিজেই তেওঁৰ পৰা মালিচ ল’বলৈ আহিছিল।
ৰজাই তেওঁৰ মালিচৰ প্ৰতি ইমানেই আকৰ্ষিত হৈছিল যে, তেওঁ দীন মহম্মদক তেওঁৰ 'ৰয়েল চেম্পু চাৰ্জন' হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। এয়া কোনো ভাৰতীয়ৰ বাবে সেই সময়ৰ সৰ্ববৃহৎ সন্মান আছিল। তেওঁ দুজন-দুজন ব্রিটিছ ৰজাৰ ব্যক্তিগত চাৰ্জন আছিল। তেওঁ ব্ৰাইটনক এখন চিকিৎসা কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিলে। দূৰ-দূৰণিৰ পৰা নিজৰ স্বাস্থ্যৰ উন্নতিৰ বাবে মানুহ বাথ হাউছলৈ আহিব ধৰিলে। তেওঁ চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় আয়ুৰ্বেদ আৰু মালিচক এক নতুন পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে।
১৮৫১ চনত ব্ৰাইটনত এই মহান ব্যক্তিগৰাকীৰ মৃত্যু হয়। আজি সমগ্ৰ বিশ্বতে কোটি কোটি ডলাৰৰ চেম্পু উদ্যোগে সমৃদ্ধি লাভ কৰিছে। গুগলে তেওঁৰ বাবে এটা ডুডল প্ৰস্তুত কৰিছে। কিন্তু দুখৰ বিষয় যে, যি বিহাৰৰ ভূমিয়ে তেওঁক জন্ম দিছিল, সেই বিহাৰৰ মানুহৰ মাজত তেওঁৰ বিষয়ে খুব কম লোকেহে জানে। দীন মহম্মদৰ কাহিনী কেৱল এজন ব্যৱসায়ীৰ কাহিনী নহয়। এয়া এজন বিহাৰীৰ দৃঢ়তাৰ কাহিনী, যিয়ে বিশ্বক স্বচ্ছতাৰ নতুন পদ্ধতি শিকাইছিল।
তেওঁ আছিল পূবৰ সৰলতা আৰু পশ্চিমৰ আধুনিকতাৰ সৈতে সংযোগ স্থাপনকাৰী এখন সেতু। তেওঁ প্ৰমাণ কৰিলে যে, যদি আপোনাৰ দক্ষতা আছে তেন্তে আপুনি সাত সাগৰ পাৰ হৈ নিজৰ পৰিচয় গঢ়ি তুলিব পাৰিব। আজি যেতিয়া আমি বিহাৰৰ গৌৰৱৰ কথা কওঁ, তেতিয়া আমি শ্বেইখ দীন মহম্মদৰ দৰে নায়কসকলক স্মৰণ কৰিব লাগে। তেওঁ কোনো ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰতে নহয়, নিজৰ বুদ্ধি আৰু কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ দ্বাৰা বিশ্ব জয় কৰিছিল।
তেওঁ এজন লেখক আছিল, এজন উদ্যমী আছিল আৰু সকলোতকৈ ডাঙৰ কথা তেওঁ এজন এনে মানুহ আছিল যিজনে সীমাবদ্ধতাৰ বশ্যতা স্বীকাৰ কৰা নাছিল। আজি প্ৰতিজন ভাৰতীয়ৰ বাথৰুমত থকা শ্বেম্পুৰ বটলটোৱে সেই বিহাৰী মানুহজনৰ কথা মনত পেলাই দিয়ে, যিয়ে বিশ্বক স্নান কৰিবলৈ শিকাইছিল। ৰাজনীতি আৰু বিবাদৰ ঊধর্বত আমি আমাৰ শিপাক চিনিব লাগিব আৰু তাৰ বাবে গৌৰৱ কৰিব লাগিব।
