এই পৰিপ্ৰেক্ষিতত, বৰ্তমান ‘আৱাজ-দ্য ভইচ’ৰ দৃশ্য-শ্ৰাব্য শিতানৰ সম্পাদক হিচাপে কৰ্মৰত ঠাকুৰে পশ্চিমবঙ্গ বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ ফলাফল বিশ্লেষণ কৰিবলৈ যথেষ্ট উপযুক্ত ব্যক্তি বুলি গণ্য কৰা হয়— যি ফলাফলে মমতা বেনাৰ্জীৰ শাসনৰ অৱসান ঘটাই বিজেপিৰ উত্থানৰ নতুন অধ্যায় সূচনা কৰিলে।
কথোপকথনৰ কিছু উল্লেখযোগ্য অংশ তলত দিয়া হ’লঃ
প্ৰশ্ন: আপোনাৰ গ্ৰন্থ যথেষ্ট দূৰদৰ্শী আছিল। পশ্চিমবঙ্গত বিজেপিৰ উত্থান আপুনি কেনেকৈ আগতেই অনুমান কৰিছিল?
উত্তৰ: পশ্চিমবঙ্গত বিজেপিৰ উত্থান আচলতে কোনো আকস্মিক ঘটনা নহয়। কে বি হেডগেৱাৰৰ কলকাতাত থকা সময়ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি এম এছ গোলৱালকাৰৰ সংক্ষিপ্ত অৱস্থান, আৰু তাৰ পিছত শ্যামাপ্ৰসাদ মুখাৰ্জীয়ে ১৯৫২ চনত ভাৰতীয় জনসংঘ গঠন কৰালৈকে — এই সকলো ঘটনাই প্ৰমাণ কৰে যে, বংগ বহুদিন ধৰি দক্ষিণপন্থী চিন্তাধাৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল।
এই কথাও মানি লব লাগিব যে, মহাত্মা গান্ধীৰ হত্যাৰ পিছত ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা লগতে শ্যামাপ্ৰসাদ মুখাৰ্জীৰ অকাল মৃত্যুয়ে এই বিকাশৰ গতি মন্থৰ কৰি তোলে। একে সময়তে ‘খাদ্য আন্দোলন’, ‘তেভাগা কৃষক সংগ্ৰাম’ৰ দৰে আন্দোলনে মতাদৰ্শৰ পৰা অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ দিশলৈ জনসাধাৰণৰ মনোযোগ স্থানান্তৰিত কৰিছিল। তথাপিও ৰাইটচ-উইংছ (right-wing) মতাদৰ্শৰ বীজ সমাজত ৰৈ গ’ল।
২০০৯ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনৰ সময়ত মই সমগ্ৰ পশ্চিমবঙ্গ ভ্ৰমণ কৰিছিলোঁ। প্ৰায় প্ৰতি তৃতীয়খন গাঁওলৈ গৈ ভ্ৰমণ কৰিছিলোঁ আৰু মানুহৰ মাজত এক গভীৰ অসন্তুষ্টি অনুভৱ কৰিছিলোঁ। সেই বছৰতে মই 'বংগ বিজেপিৰ বাবে উৰ্বৰ ভূমি' শীৰ্ষক এক প্ৰবন্ধ লিখিছিলোঁ। সেই সময়ত ইয়াক বহুতে অবাস্তৱ বুলি গণ্য কৰিছিল, আনকি বিতৰ্কিত বুলিও উল্লেখ কৰিছিল। কিন্তু মোৰ বিশ্বাস আছিল এই আৱেগ অৱশেষত এদিন ভোটলৈ ৰূপান্তৰিত হ’বই।
মনজিৎ ঠাকুৰৰ গ্ৰন্থ বংগত বিজেপিৰ বেটুপাত
প্ৰশ্ন: পশ্চিমবঙ্গই ঐতিহাসিকভাৱে দীৰ্ঘস্থায়ী কাৰ্যভাৰ প্ৰদান কৰি আহিছে। বিজেপিৰ প্ৰতি এই প্ৰৱণতা কেৱল এক পৰীক্ষা, নে ইয়াৰ আঁৰত গভীৰ কিবা আছে?
উত্তৰ: কিছুমান ৰাজ্যত মানুহে পাঁচ বছৰৰ মূৰে মূৰে চৰকাৰ সলনি কৰে। কিন্তু পশ্চিমবঙ্গত চৰকাৰ পৰিৱৰ্তন হয় তেতিয়াহে, যেতিয়া জনসাধাৰন অতিষ্ঠ হৈ পৰে। ১৯৭৭ চনত লেফ্ট ফ্ৰণ্ট ক্ষমতালৈ অহাৰ পুৰ্বে বহু দশক ধৰি কংগ্ৰেছে ৰাজ্যখন শাসন কৰিছিল।
বাওঁপন্থীসকলক কেৱল "টা সুযোগ দিয়া হৈছিল" বুলি কোৱাটো এক অত্যন্ত সৰলীকৃত ব্যাখ্যা হ’ব। ই নিজকে স্থানীয় ক্লাব, প্ৰতিষ্ঠান, আনকি ঘৰুৱা জীৱনতো গভীৰভাৱে শিপা গঢ়ি তুলিছিল। কৰ্মসংস্থাপন আৰু খেতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিবাদ নিষ্পত্তি কৰালৈকে সকলোতে দলীয় কৰ্মী উপস্থিত আছিল। ২০১১ চনত বাওঁপন্থী দলটোক ক্ষমতাৰ পৰা উৎখাত কৰাৰ পূৰ্বে মমতা বেনাৰ্জীয়েও দীৰ্ঘদিনীয়া সংগ্ৰাম চলাইছিল।
তেওঁৰ ৰাজনৈতিক যাত্ৰা—কংগ্ৰেছৰ দিনৰ পৰা নিজাকৈ দল প্ৰতিষ্ঠা কৰালৈকে— সফলতা লাভ কৰাৰ আগতে এদশকৰো অধিক সময় ধৰি চলিছিল। ইয়াৰ তুলনাত বিজেপিৰ উত্থান দ্ৰুতগতিত হৈছে: ২০১৬ চনত মাত্ৰ তিনিজন বিধায়কৰ পৰা আজি ২০০ৰো অধিক বিধায়ক হৈছে।
প্ৰশ্ন: এই আদেশৰ জৰিয়তে বঙালী ভোটাৰে কি সংকেত দিছে?
উত্তৰ: এইটো কেৱল ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তন নহয়; ই এক আদৰ্শগত পৰিৱৰ্তনৰো প্ৰতিফলন। মতুৱা, ৰাজবংশী, গোৰ্খা আৰু নমশুদ্ৰাৰ দৰে জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিজেপিৰ সামাজিক সমীকৰণ গঢ়ি তোলা, লগতে দলিত, অবিচি আৰু জনজাতীয় গোটৰ মাজত বিজেপিৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰাটো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক আছিল।
ইয়াৰ উপৰিও প্ৰতীকী ৰাজনীতিয়েও ডাঙৰ ভূমিকা লৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে দ্ৰৌপদী মূৰ্মূক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা আৱেগ আৰু তেওঁৰ প্ৰতি “অপমান"ৰ বৰ্ণনাই ভোটাৰৰ মনত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। একে সময়তে হিন্দু আৰু মুছলমান উভয় পক্ষৰ প্ৰতিমেৰুকৰণেও নিৰ্বাচনৰ ফলাফলত ফলাফল নিৰ্ণয় কৰাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।
প্ৰশ্ন: এইবাৰ ভোটাৰে মমতা বেনাৰ্জীক কিয় নাকচ কৰিলে? ইয়াৰ কাৰণ বিকাশ আছিল নেকি?
উত্তৰ: মমতা বেনাৰ্জীৰ প্ৰশাসনিক দখল কিছু দুৰ্বল হোৱা যেন অনুভৱ হৈছিল, আনহাতে তেওঁৰ ভাতিজা অভিষেক বেনাৰ্জীৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পাইছিল— যাৰ ফলত দলৰ ভিতৰতে অসন্তুষ্টিৰ সৃষ্টি হৈছিল। লগতে স্বাভাৱিকভাৱেই শাসনবিৰোধী মনোভাৱো গঢ় লৈ উঠিছিল।
পশ্চিমবঙ্গ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ পশ্চিমীয়া ৰাজ্যসমূহৰ তুলনাত পিছপৰি থাকিলেও, ভাৰতত কেৱল উন্নয়নেই নিৰ্বাচন নিৰ্ধাৰণ নকৰে। অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো আছিল যে, মানুহে অনুভৱ কৰিছিল যে মমতাৰ “মা, মাটি, মানুহ”ৰ আৱেগিক প্ৰতিশ্ৰুতি সম্পূৰ্ণভাৱে বাস্তৱায়িত হোৱা নাছিল।
অনুপ্ৰৱেশৰ দৰে বিষয়ত তেওঁৰ পৰিৱৰ্তিত স্থিতিয়েও বিশ্বাসযোগ্যতাত আঘাত হানে। সন্দেশখালি দৰে কাণ্ড আৰু আৰ জি কাৰ মেডিকেল কলেজ এণ্ড হস্পিতালক লৈ হোৱা বিতৰ্কৰ লগতে ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱা আইন-শৃংখলা অৱনতিৰ অভিযোগে বিশেষকৈ মহিলা ভোটাৰৰ মাজত তেওঁৰ ভাবমূৰ্তি ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছিল।
অতি পৰিতাপৰ কথা হ'ল যে, যি “ক্যাডাৰ ৰাজনীতি”ৰ বিৰুদ্ধে তেওঁ এসময়ত সংগ্ৰাম কৰিছিল, একেই অভিযোগ পিছত তেওঁৰ নিজৰ দলৰ ক্ষেত্ৰত উত্থাপিত হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে।
অতি পৰিতাপৰ কথা হ'ল যে, এসময়ত বাওঁ মৰ্চাৰ শাসনৰ সময়ত তেওঁ বিৰোধিতা কৰা দলীয় কৰ্মীৰ আধিপত্যই এতিয়া নিজৰ দলৰ লগত সংলগ্ন হ’বলৈ আৰম্ভ কৰিছে।
মঞ্জিত ঠাকুৰে পাটনাত দ্য গংগাৰ ওপৰত তেওঁৰ আন এখন গ্ৰন্থ মুকলি অনুষ্ঠানত
প্ৰশ্ন: এই নিৰ্বাচনত বিজেপিৰ মূল শক্তি কি আছিল?
উত্তৰ: ৰাজনৈতিক হিংসা বহুদিনৰ পৰাই বংগৰ ইতিহাসৰ এটা অংশ হৈ আহিছে। বিজেপি অৱশ্যে এই পৰিসৰত তুলনামূলকভাৱে নতুন খেলুৱৈ হিচাপে প্ৰৱেশ কৰিছিল।
দলটোৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শক্তি আছিল মহিলা ভোটাৰসকলক সক্ৰিয়ভাৱে সংগঠিত কৰা আৰু সংখ্যালঘু মেৰুকৰণৰ ধাৰণাৰ বিপৰীতে হিন্দু ভোট একত্ৰিত কৰা। সামাজিক মাধ্যমেও ইয়াত এক বিশাল ভূমিকা পালন কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, তৃণমূল কংগ্ৰেছ নেতাসকলৰ ভাষণ আৰু গানক কেন্দ্ৰ কৰি ভাইৰেল হোৱা বিষয়বস্তুয়ে জনমত গঢ়ি তুলিছিল।
তদুপৰি পশ্চিমবঙ্গ পৰম্পৰাগতভাৱে জাতিভিত্তিক ৰাজনীতিৰ বিৰোধিতা কৰি আহিছে যদিও স্থানীয় পৰ্যায়ত জাতি আৰু জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ৰ একত্ৰীকৰণ এই নিৰ্বাচনত নিৰ্ণায়ক কাৰক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিলে।
বংগৰ চৰকাৰবোৰ সহজে সলনি নহয়—কিন্তু ইতিহাস ব্যতিক্ৰমেৰে ভৰপূৰ। এতিয়া এই মুহূৰ্ত যে সেই ব্যতিক্ৰমৰ ভিতৰত অন্যতম সেই কথা প্ৰমাণ কৰাটো বিজেপিৰ দায়িত্ব।
পশ্চিমবঙ্গত চৰকাৰ সহজে সলনি নহয়— কিন্তু ইতিহাসে কেতিয়াবা ব্যতিক্ৰমো সৃষ্টি কৰে। এতিয়া বিজেপিৰ ওপৰত দায়িত্ব অৰ্পন কৰা হৈছে আৰু এই মুহূৰ্তটো ঠিক তেনেকুৱাই হয়, যাক এক ঐতিহাসিক ব্যতিক্ৰম বুলি প্ৰমাণ কৰা।
