পল্লৱ ভট্টাচাৰ্য্য
২০২৬ চনৰ ৬ জুনৰ পৰা ১২ জুনলৈ মই কৰা কাজাখস্তান ভ্ৰমণ কেৱল এক সাধাৰণ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভ্ৰমণ নাছিল; ই আছিল এনে এখন ৰাষ্ট্ৰৰ ইতিহাসৰ বুকুত এক গভীৰ অৱগাহন, যিখন দেশে পৰাধীনতাৰ পৰা স্বাধীনতালৈ, দুৰ্যোগৰ পৰা নৱজাগৰণলৈ আৰু ৰাজনৈতিক অৱদমনৰ পৰা নিজৰ জাতীয় পৰিচয়ৰ এক আত্মবিশ্বাসী প্ৰতিষ্ঠালৈ দীঘলীয়া পথ অতিক্ৰম কৰিছে। ইউৰেছিয়াৰ বিশাল ষ্টেপ জুৰি বিস্তৃত হৈ থকা কাজাখস্তান বৰ্তমান বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ভূ-বেষ্টিত দেশ। কিন্তু এই দেশখনৰ আধুনিক কাহিনী, ৰাছিয়ান সাম্ৰাজ্য আৰু ছোভিয়েট শাসনৰ অধীনত থকা ইয়াৰ দীঘলীয়া অভিজ্ঞতাৰ পৰা কোনো কাৰণতে পৃথক কৰিব নোৱাৰি।
ৰাছিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ লগে লগে কাজাখস্তানৰ এক গৌৰৱময় যাযাবৰী সমাজ লাহে লাহে এখন ঔপনিৱেশিক প্ৰান্তলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল। বলশ্বেভিক বিপ্লৱৰ পিছত কাজাখস্তান ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ অংশ হৈ পৰে, য'ত সামূহিকীকৰণ নীতিয়ে তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত পশুপালন ভিত্তিক জীৱনধাৰা সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰি পেলাইছিল। ১৯৩০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে হোৱা দুৰ্ভিক্ষই দহ লাখতকৈও অধিক কাজাখ লোকৰ প্ৰাণ কাঢ়ি নিছিল আৰু হাজাৰ হাজাৰ লোকক নিজৰ মাতৃভূমি এৰি পলায়ন কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। ছোভিয়েট উদ্যোগীকৰণে কল-কাৰখানা, খনি আৰু আন্তঃগাঁথনি কঢ়িয়াই আনিছিল সঁচা, কিন্তু ইয়াৰ বাবে মানুহে এক ভয়ংকৰ মূল্য ভৰিবলগীয়া হৈছিল। ছেমিপালাটিনস্কত কাজাখস্তান পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰৰ পৰীক্ষাগাৰতো পৰিণত হৈছিল, যিয়ে এক যন্ত্ৰণাদায়ক পাৰিপাৰ্শ্বিক আৰু মানৱীয় দুৰ্যোগৰ সৃষ্টি কৰিছিল, যাৰ প্ৰভাৱ আজিও বিদ্যমান।
এচেনচন কেথেড্ৰেল
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধই কাজাখস্তানৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক প্ৰেক্ষাপটত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। নাজী জাৰ্মানীয়ে কাজাখস্তান কেতিয়াও দখল কৰা নাছিল যদিও, ষ্টেলিনৰ যুদ্ধকালীন নীতিৰ ফলত ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ পৰা সমগ্ৰ জনগোষ্ঠীয় সম্প্ৰদায়ক কাজাখস্তান ষ্টেপ অঞ্চললৈ নিৰ্বাসিত কৰা হৈছিল। জাৰ্মান, চেচেন, কোৰিয়ান, ক্ৰিমিয়ান টাটাৰ আৰু আন বহুতো লোকক নিজৰ মাটিৰ পৰা উভালি আনি তাত পুনৰ্সংস্থাপিত কৰা হৈছিল। যি এক বলপূৰ্বক কাৰ্য হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল, সিয়ে অপ্ৰত্যাশিতভাৱে এখন উল্লেখযোগ্য বৈচিত্ৰ্যময় সমাজৰ ভেটি স্থাপন কৰিলে। অৱশেষত কাজাখস্তান বহু জাতি, ভাষা আৰু ধৰ্মৰ লোকৰ এক উমৈহতীয়া মাতৃভূমি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।
১৯৮৬ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাতীয় আত্মসন্মানৰ অন্বেষণে এক নতুন গতি লাভ কৰে, যেতিয়া মস্কোৱে এজন বাহিৰৰ ব্যক্তিক প্ৰজাতন্ত্ৰৰ মুৰব্বী হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ প্ৰতিবাদত হাজাৰ হাজাৰ কাজাখ ছাত্ৰই আলমাটিৰ ৰিপাব্লিক স্কোৱেৰত সমবেত হয়। এই 'জেলটোকচান' আন্দোলনক বৰ্বৰতাৰে মচি পেলোৱা হৈছিল, তথাপি ই ছোভিয়েট কৰ্তৃত্বৰ প্ৰতি অন্যতম প্ৰাচীন প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে চিহ্নিত হৈ ৰ'ল। পাঁচ বছৰৰ পাছত, ১৯৯১ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰত কাজাখস্তানে স্বাধীনতা লাভ কৰে। আলিখান বোকেইখান, আখমেট বাইতুৰচিনুলি আৰু মিৰঝাকিপ ডুলাটুলিৰ দৰে 'আলাছ' আন্দোলনৰ নেতাসকলে জাতীয় চেতনা গঢ় দিয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল, যিসকলে স্বাধীনতা বাস্তৱায়িত হোৱাৰ বহু আগতেই এখন আধুনিক আৰু স্বায়ত্বশাসিত কাজাখস্তানৰ সপোন দেখিছিল।
কাজাখস্তানৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যও সমানেই চহকী। দাৰ্শনিক আৰু কবি অবাই কুনানবায়ুলি আজিও জাতিটোৰ আধ্যাত্মিক কণ্ঠস্বৰ হৈ আছে, আনহাতে, মুখতাৰ আউয়েজভৰ দৰে লেখকে সাহিত্যৰ জৰিয়তে কাজাখ পৰম্পৰাক অমৰ কৰি ৰাখিছে। তীব্ৰ ৰাজনৈতিক উত্থান-পতনৰ সময়তো তেওঁলোকৰ কৰ্মৰাজিয়ে ষ্টেপ অঞ্চলৰ আত্মাক জীয়াই ৰাখিছিল আৰু বৰ্তমানৰ প্ৰজন্মকো অনুপ্ৰাণিত কৰি আহিছে।
আলমাটিত আমাৰ যাত্ৰাৰ প্ৰথম দিনটোৱেই আমাক ইতিহাসৰ এই স্তৰসমূহৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল। পানফিলভ পাৰ্কখন দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত নাজী জাৰ্মানীৰ বিৰুদ্ধে মস্কোক ৰক্ষা কৰা সৈনিকসকলৰ প্ৰতি এক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে থিয় দি আছে। এই পাৰ্কখনৰ ভিতৰতে আছে বিশ্বৰ অন্যতম ওখ কাঠৰ গীৰ্জা, দৃষ্টিনন্দন জেনকভ কেথেড্ৰেল। গজালৰ বিশেষ ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ সজা আৰু ভূমিকম্প প্ৰতিৰোধী হিচাপে নিৰ্মিত এই গীৰ্জাটোৱে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ লগতে ধৰ্মৰ প্ৰতি থকা ছোভিয়েটৰ দশকজোৰা শত্ৰুতাকো নেওচি জীয়াই থাকিবলৈ সক্ষম হৈছিল।
ওচৰৰে ৰিপাব্লিক স্কোৱেৰ আধুনিক কাজাখস্তানৰ ৰাজনৈতিক হৃদয় স্বৰূপ। ইয়াতেই জেলটোকচান প্ৰতিবাদৰ সূত্ৰপাত হৈছিল, যিয়ে স্বাধীনতাৰ বীজ সিঁচিছিল। আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় আছিল প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱনৰ কাহিনীটো। ২০২২ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ অশান্তিৰ সময়ত এই ভৱনটোত জুই লগাই দিয়া হৈছিল আৰু পিছলৈ ধ্বংস কৰা হৈছিল। কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ঠাইখণ্ড এখন ৰাজহুৱা উদ্যানলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিলে। কাৰ্যবাহী ক্ষমতাৰ প্ৰতীক এটাক এনেদৰে এক নাগৰিক স্থানলৈ ৰূপান্তৰ কৰা কাৰ্যই গণতান্ত্ৰিক দায়বদ্ধতা আৰু ক্ষমতাৰ প্ৰতিষ্ঠানতকৈ জনসাধাৰণৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰ এক শক্তিশালী বাৰ্তা প্ৰদান কৰে।
পিছদিনা আমি গৈছিলো মনোমোহা টিয়ান শ্বান পৰ্বতমালাৰ বুকুত অৱস্থিত শ্বিম্বুলাকলৈ। এসময়ত নিপুণ স্কিয়াৰসকলৰ বাবে ছোভিয়েট প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠা এই ঠাইখন বৰ্তমান প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু আধুনিক পৰ্যটনৰ এক সফল সংমিশ্ৰণৰ প্ৰতীক। পৰ্বতৰ মাজেৰে কৰা যাত্ৰাই দেশখনৰ অসাধাৰণ ভৌগোলিক অৱস্থানক তুলি ধৰিছিল আৰু আমাক সোঁৱৰাই দিছিল যে প্ৰাচীন ৰেচম পথো এসময়ত এই একেবোৰ দৃশ্যপটৰ মাজেৰেই পাৰ হৈ গৈছিল। গ্ৰীন বাজাৰ আৰু আৰবাট ষ্ট্ৰীট ভ্ৰমণে কাজাখ জীৱনৰ আন এক দিশ উন্মোচন কৰিলে। মছলা, ফল-মূল আৰু পৰম্পৰাগত খাদ্যৰে ভৰপূৰ এই জনমগ্ন বজাৰখনে শতিকাজোৰা বাণিজ্যিক বিনিময়ৰ প্ৰতিফলন ঘটায়; আনহাতে, পদযাত্ৰীসকলৰ বাবে থকা এই বহল পথটোৱে পৰম্পৰা আৰু উদ্ভাৱন দুয়োটাকে আকোৱালি লোৱা এখন আধুনিক সমাজৰ মুকলিমূৰীয়া মনোভাৱ আৰু আত্মবিশ্বাসক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।
৮ জুনত আমি চাৰিন কেনিয়ন আৰু কোলছাই হ্ৰদ লৈ যাত্ৰা কৰিলোঁ। আমেৰিকাৰ গ্ৰেণ্ড কেনিয়নৰ সৈতে সঘনাই তুলনা কৰা চাৰিন কেনিয়ন হৈছে লাখ লাখ বছৰ ধৰি খোদিত হোৱা এক ভূতাত্ত্বিক মাষ্টাৰপিছ। ইয়াৰ নাটকীয় শিলৰ গঠনবোৰে প্ৰাকৃতিক জগতখনক গঢ় দিয়া বিশাল শক্তিবোৰৰ কথা মনত পেলাই দিয়ে। অৰণ্য আৰু পাহাৰৰ মাজত অৱস্থিত নিৰ্মল কোলছাই হ্ৰদে আধুনিক যুগত বিৰল হৈ পৰা পাৰিপাৰ্শ্বিক ভাৰসাম্যৰ এক অপূৰ্ব নিদৰ্শন দাঙি ধৰিছিল। এই স্থানসমূহে প্ৰাকৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ গুৰুত্ব আৰু এক বিশাল পাৰিপাৰ্শ্বিক ব্যৱস্থাৰ মাজত মানৱজাতিৰ ক্ষুদ্ৰ অৱস্থানক স্বীকাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰে।
পিছদিনা আমি উপস্থিত হ'লোঁ আলমাটি চহৰৰ অৱলোকন কৰিব পৰা পাহাৰ কোক টোবেত। ইয়াৰ শীৰ্ষৰ পৰা চহৰখনে এক প্ৰান্তীয় বসতিৰ পৰা কেনেকৈ এখন সমৃদ্ধিশালী মহানগৰীলৈ বিকশিত হৈছে, তাক স্পষ্টকৈ অনুভৱ কৰিব পাৰি। ইয়াৰ পৰা দেখা পোৱা বিস্তৃত দৃশ্যপটত নগৰ উন্নয়ন আৰু চাৰিওফালৰ পাহাৰৰ মাজৰ অনন্য সম্পৰ্ক ধৰা পৰে, যিয়ে ভূগোলৰ দ্বাৰা সংস্কৃতি, অৰ্থনীতি আৰু পৰিচয় কেনেকৈ প্ৰভাৱিত হয় তাক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰে।
১০ জুনত আমি কৰা অই-কাৰাগাই ভ্ৰমণে বহনক্ষম পৰ্যটনৰ প্ৰতি কাজাখস্তানৰ দায়বদ্ধতা প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। মনোমোহা আলপাইন দৃশ্যপটৰ মাজত অৱস্থিত এই স্থানখনে অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিক সুৰক্ষাৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত দেশখনৰ প্ৰচেষ্টাক প্ৰতিফলিত কৰে। পৰিৱেশৰ অখণ্ডতা বিনষ্ট নকৰাকৈ উন্নয়ন বিচৰা ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ বাবে এনে পদক্ষেপে এক মূল্যৱান শিক্ষা প্ৰদান কৰে।
বিখ্যাত শেন চৰাইৰ প্ৰদৰ্শনী
১১ জুনত আমি আলমা-আৰাছান গৰ্জ অন্বেষণ কৰোঁ আৰু বিখ্যাত শেন চৰাইৰ প্ৰদৰ্শনী প্ৰত্যক্ষ কৰোঁ। মধ্য এছিয়াৰ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাত শেন চৰাই পালন বা চিকাৰৰ এই প্ৰথাই এক বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। শতিকা ধৰি ঈগল চিকাৰী আৰু শেন পালকসকলে এই প্ৰাচীন কলা চৰ্চা কৰি আহিছে, যি মানুহ আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজৰ নিবিড় সম্পৰ্কৰ প্ৰতীক। দ্ৰুত প্ৰযুক্তিগত পৰিৱৰ্তনৰ যুগত এই পৰম্পৰাসমূহ প্ৰত্যক্ষ কৰিলে স্পৰ্শাতীত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যসমূহ সুৰক্ষিত কৰাৰ গুৰুত্ব পুনৰ অনুভৱ হয়।
১২ জুনত আমাৰ যাত্ৰাৰ সামৰণি পৰাৰ লগে লগে কাজাখস্তানৰ বহল তাৎপৰ্য ক্ৰমান্বয়ে স্পষ্ট হৈ পৰিছিল। এটা শতিকাৰ ভিতৰতে এনে গভীৰ উত্থান-পতনৰ সন্মুখীন হোৱা ৰাষ্ট্ৰ খুব কমেইহে আছে। দেশখনে দুৰ্ভিক্ষ, ৰাজনৈতিক নিৰ্যাতন, বলপূৰ্বক জনগাঁথনি পৰিৱৰ্তন আৰু পাৰমাণৱিক পৰীক্ষাৰ দৰে ভয়ংকৰ পৰিস্থিতি সহ্য কৰিছে। তথাপি ই এখন সুস্থিৰ আৰু বহুবল্লভী ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে য'ত এশৰো অধিক জনগোষ্ঠীয়ে শান্তিপূৰ্ণভাৱে একেলগে বসবাস কৰে। মছজিদ, গীৰ্জা আৰু ছাইনাগগ ইয়াত কাষে কাষে সগৌৰৱে থিয় দি আছে, যিয়ে এনে এক সহনশীলতাৰ মনোভাৱ প্ৰতিফলিত কৰে যিটো বিশ্বৰ বহু সমাজৰ বাবে সঁচাকৈয়ে অনুকৰণীয়।
কাজাখস্তানৰ পৰা পাব পৰা আটাইতকৈ চিৰস্থায়ী শিক্ষাটো হ'ল- জাতীয় শক্তি কেৱল একৰূপতাৰ পৰাই নাহে, বৰং বৈচিত্ৰ্যক একতালৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পৰা সামৰ্থ্যৰ পৰাহে আহে। ইতিহাসৰ আঘাতবোৰক স্থায়ী বিভাজনৰ কাৰণ হ'বলৈ নিদিয়াকৈ কেনেকৈ স্বীকাৰ কৰিব পাৰি, সেয়া এই দেশখনে প্ৰমাণ কৰি দেখুৱাইছে। আধুনিকীকৰণৰ সমান্তৰালভাৱে সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য কেনেকৈ বৰ্তি থাকিব পাৰে আৰু ৰাজহুৱা স্থানসমূহ কেনেদৰে সামূহিক স্মৃতি আৰু গণতান্ত্ৰিক আকাংক্ষাৰ প্ৰতীক হৈ পৰিব পাৰে, তাকো ই দেখুৱাইছে। সকলোতকৈ ডাঙৰ কথাটো হ'ল, কাজাখস্তানে আমাক শিকায় যে সহনশীলতা মানে কেৱল কষ্ট সহ্য কৰাৰ ক্ষমতাই নহয়, বৰঞ্চ অতীতৰ ছাইৰ পৰা এক অধিক সৰ্বাংগীণ ভৱিষ্যত গঢ়ি তোলাৰ দৃঢ় সংকল্পহে।
বিশাল গ্ৰেট ষ্টেপৰ মুকলি আকাশৰ তলত কেৱল উশাহ বন্ধ কৰা প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰাজিয়েই দেখা পোৱা নাযায়, জীয়াই থকা, নৱজাগৰণ আৰু আশাৰ প্ৰতি মানুহৰ অদম্য ক্ষমতাৰ এক জীৱন্ত প্ৰমাণো দেখিবলৈ পোৱা যায়। সেয়েহে কাজাখস্তানৰ মাজেৰে কৰা এই যাত্ৰা কেৱল কিছুমান ঠাইৰ ভ্ৰমণ নাছিল; ই আছিল প্ৰতিকূলতাক শক্তিলৈ আৰু বৈচিত্ৰ্যক সম্প্ৰীতিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা এখন ৰাষ্ট্ৰৰ চিৰযুগমীয়া আত্মাৰ এক আন্তৰিক অন্বেষণ।
(লেখক অসম চৰকাৰৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান; অসম লোকসেৱা আয়োগৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ আৰু 'আৱাজ- দ্য ভইচ অসম'ৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া)
