এটা মূল নীতি স্পষ্টকৈ বুজা উচিত যে, কোৰাণ হ'ল ঐশ্বৰিক প্ৰকাশ, কিন্তু তফছীৰ হৈছে ইয়াক বুজিবলৈ মানুহৰ এক প্ৰচেষ্টা। ইয়াৰ প্ৰকাশ পবিত্ৰ আৰু অপৰিবৰ্তনীয়; যি ভাষাৰ, সংস্কৃতি আৰু ইতিহাসৰ ব্যাখ্যা দ্বাৰা গঢ় লৈ উঠে। প্ৰাচীন পণ্ডিতসকল আছিল আন্তৰিক আৰু জ্ঞানী, কিন্তু তেওঁলোকো তেওঁলোকৰ সময়ৰহে সৃষ্টি আছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমান ব্যাখ্যাই পুৰুষতান্ত্ৰিক সমাজৰ সামাজিক নিয়মকহে প্ৰতিফলিত কৰিছিল।
এই পাৰ্থক্যক স্বীকৃতি দিয়াটোৱে বিশ্বাসক দুৰ্বল নকৰে। প্ৰকৃততে, ই ইয়াক শক্তিশালীহে কৰে। ই মুছলমানসকলক কোৰাণৰ প্ৰতি বিশ্বস্ত হৈ থাকিবলৈ অনুমতি দিয়ে, যদিও ঐতিহাসিক অনুমানসমূহৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হোৱা ব্যাখ্যাসমূহ পুনৰীক্ষণ কৰে। যদি তাফছীৰ মানৱ সৃষ্ট হয়, তেন্তে ইয়াক পুনৰ পৰীক্ষা কৰিব পাৰি। কিয়নো এই ধাৰণাটোৱে পৰম্পৰাক অগ্ৰাহ্য নকৰাকৈ মহিলাসকলক অনুবাদত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ সুবিধা প্ৰদান কৰে।
কোৰাণে নিজেই নাৰীসকলক নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক বিষয় হিচাপে উপস্থাপন কৰিছে। মাৰিয়ামক নিৰ্বাচিত আৰু পবিত্ৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে (৩:৪২-৪৩)। চিবাৰ ৰাণীক এগৰাকী চিন্তাশীল আৰু জ্ঞানী ৰাজনৈতিক নেতা হিচাপে প্ৰত্যক্ষ কৰা হৈছে (২৭:২৩-৪৪)। কোৰাণে বাৰে বাৰে মুমিন পুৰুষ আৰু মুমিন নাৰীসকলক দায়িত্ব আৰু পুৰস্কাৰেৰে যুগুত কৰিছে (৩৩:৩৫)। ইয়াত তেওঁলোকক মিত্ৰ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যিসকলে সৎকৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু অসৎকৰ্মৰ প্ৰতিৰোধত পৰস্পৰে পৰস্পৰৰ সমৰ্থন কৰে (৯:৭১)।
মহিলাৰ অধিকাৰৰ ওপৰত আধাৰিত চিনেমা 'হক'ত বানোৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা অভিনেত্ৰী ইয়ামী গৌতমে মুছলমান মহিলাৰ অধিকাৰৰ ওপৰত কোৰাণ আৰু সংবিধানৰ মিল থকাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰিছিল।
প্ৰতিনিধিত্বমুলক ফটো
এই আয়াতবোৰে ইশ্বৰৰ পূৰ্বেই নৈতিক সমতাক প্ৰদৰ্শন কৰি আহিছে। ইয়াৰ পিছতো, নাৰীৰ বিষয়ে বহু প্ৰচীন আলোচনাত প্ৰধানকৈ বিবাহ, বিনয়, উত্তৰাধিকাৰ আৰু পৰিয়াল আইন আদিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছিল। নেতৃত্ব, ৰাজহুৱা অংশগ্ৰহণ আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ দৰে বিস্তৃত বিষয়বোৰ প্ৰায়ে পুৰুষ-কেন্দ্ৰিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা আলোচনা কৰা হৈছিল। কালক্ৰমত, এই সীমিত কাঠামোৱে মুছলমান সমাজক আকৃতি প্ৰদান কৰিছিল আৰু কেতিয়াবা অসমান ক্ষমতাৰ গাঁথনিসমূহক ধৰ্মীয় কৰ্তৃত্ব প্ৰদান কৰিছিল।
সাম্প্ৰতিক সময়ত বহু ইছলামীক নাৰীবাদী চিন্তাবিদে কোৰাণ পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত এক নিয়মানুৱৰ্তিতাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰিছে। তেওঁলোকৰ পদ্ধতি তিনিটা নীতিৰ ওপৰত আধাৰিতঃ প্ৰথম, ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট বুজি পোৱা য'ত এটা আয়াত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল; দ্বিতীয়, মূল আৰবী শব্দসমূহৰ ভাষিক আৰু ব্যাকৰণগত গাঁথনিৰ যত্নসহকাৰে বিশ্লেষণ কৰা; আৰু তৃতীয়, ন্যায়, কৰুণা আৰু মানৱীয় মৰ্যাদাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোৰাণৰ সামগ্ৰিক নৈতিক দৃষ্টিভংগীৰ আলোকত প্ৰতিটো আয়াত ব্যাখ্যা কৰা।
এই দৃষ্টিভংগীয়ে শাস্ত্ৰীয় বৃত্তিক নাকচ নকৰে, কিন্তু ইয়াক সমালোচনামূলকভাৱে পুনৰ পৰীক্ষা কৰে। ইয়াৰ ধাৰণা এই যে, প্ৰকাশ স্বৰ্গীয় হ'লেও ইয়াৰ ব্যাখ্যা হৈছে মানৱীয়। যেতিয়া আমি এই আৰ্হিটো লিঙ্গ সম্পৰ্কীয় আয়াতসমূহত প্ৰয়োগ কৰো, তেতিয়া আমি কোৰাণক সলনি নকৰো, বৰং আমি উত্তৰাধিকাৰী সুত্ৰে পোৱা ব্যাখ্যাসমূহ পুনৰ মূল্যায়নহে কৰো।
তেতিয়া মহিলাসকলৰ দৃষ্টিভংগীৰ ওপৰত গুৰুত্ব অধিক স্পষ্ট হয়, যেতিয়া আমি বিতৰ্কিত আয়াতসমূহ, বিশেষকৈ কোৰাণ ৪:৩৪ আয়াত পৰীক্ষা কৰোঁ, য'ত কোৱা হৈছে যে "পুৰুষসকল মহিলাসকলৰ ওপৰত অধিকাৰী (কোৱামুন)"। এই বাক্যাংশটোৰ অৰ্থ প্ৰায়ে এনেদৰে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যে, নাৰীৰ ওপৰত পুৰুষৰ কৰ্তৃত্ব বা শ্ৰেষ্ঠত্ব আছে। আনকি কিছুমান প্ৰাচীন ব্যাখ্যাইও দৰাবা শব্দৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিবাহৰ ভিতৰত এক প্ৰকাৰৰ শাৰীৰিক অনুশাসনকো অনুমতি দিছিল। এনে পাঠৰ গভীৰ সামাজিক পৰিণতি আছে।
অৱশ্যে, যেতিয়া আমি সাৱধানে আৰু প্ৰসংগভিত্তিক ব্যাখ্যা প্ৰয়োগ কৰো, তেতিয়া অৰ্থটো অধিক সূক্ষ্ম হৈ পৰে। কোৱামুন শব্দটো মূল q-w-m ৰ পৰা আহিছে, যি দায়িত্ব, ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু সহায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। এই আয়াতটোৱে এই ভূমিকাক আৰ্থিক দায়বদ্ধতাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছেঃ কিয়নো তেওঁলোকে নিজৰ ধন-সম্পত্তিৰ পৰা ব্যয় কৰে। সপ্তম শতিকাৰ আৰবত, পুৰুষসকল আছিল অৰ্থনৈতিক যোগানকাৰী। এই আয়াতত সেই সামাজিক গাঁথনিৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কোৱামুনক স্থায়ী উচ্চতা হিচাপে পঢ়াটো আয়াতটোত প্ৰত্যক্ষভাৱে কোৱা কথাৰ বিৰোধী হয়। এই আয়াতৰ যোগেদি দায়বদ্ধতাৰ লগত আৰ্থিক বাধ্যবাধকতা জড়িত কৰা হৈছে, পুৰুষৰ অন্তৰ্নিহিত মূল্যৰ সৈতে নহয়।
তদুপৰি, কোৰাণখনক সম্পূৰ্ণৰূপে পঢ়িব লাগে। ৪:৩৪ আয়তৰ যিকোনো ব্যাখ্যা ইয়াৰ বৃহত্তৰ নৈতিক দৃষ্টিভংগীৰ সৈতে মিলিব লাগিব। কোৰাণে ন্যায় (আদল), দয়া (ৰহমা), আৰু বিবাহত দয়াশীলতাৰ গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। ইয়াত কোৱা হৈছে, "তেওঁলোকৰ সৈতে সদয়তাৰে থাকক" (৪:১৯) আৰু বিবাহক শান্তি, স্নেহ আৰু কৰুণাৰ সম্পৰ্ক হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে (৩০:২১)। যি ব্যাখ্যাই আধিপত্য বা হিংসাক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰে সেই ব্যাখ্যা এই বৃহত্তৰ নীতিৰ বিৰোধী। হজৰত মহম্মদ (ছাঃ) ৰ উদাহৰণো গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইতিহাসৰ প্ৰতিবেদনবোৰে ধাৰাবাহিকভাৱে দেখুৱাইছে যে, তেওঁ তেওঁৰ পত্নীসকলক সন্মান জনাইছিল আৰু তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে হিংসা প্ৰয়োগ কৰা নাছিল। সেয়েহে কোৰাণ আৰু নবীসকলৰ নীতি-আদৰ্শৰ এনে ব্যাখ্যাৰ ওঅপৰত প্ৰশ্ন কৰিব লাগিব, যিয়ে ক্ষতি সাধনক স্বাভাৱিক কৰি তুলিছে।
প্ৰতিনিধিত্বমুলক ফটো
এনে আয়াত পুনৰ পৰীক্ষা কৰাৰ অৰ্থ কোৰাণক নতুনকৈ লিখা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ঐশ্বৰিক প্ৰকাশ আৰু উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে পোৱা ব্যাখ্যাৰ মাজত পাৰ্থক্য বজাই ৰখা। মুছলমান পণ্ডিতসকলে সদায় নিজৰ প্ৰসংগ অনুসৰি ব্যাখ্যাত জড়িত হৈ আহিছে। মহিলাকে ধৰি আজিৰ পণ্ডিতসকলেও সেই একেটা বৌদ্ধিক প্ৰচেষ্টা অব্যাহত ৰাখিছে। ইছলামিক ইতিহাসৰ পৰা নাৰীসকল সম্পূৰ্ণৰূপে অনুপস্থিত নাছিল। 'আয়েশা' হাদীছ আৰু আইনী বিষয়ত এক প্ৰধান কৰ্তৃপক্ষ আছিল, আৰু বহু মহিলাই প্ৰাৰম্ভিক ইছলামিক শতিকাত জ্ঞান প্ৰচাৰ কৰিছিল। কিন্তু সময়ৰ লগে লগে প্ৰতিষ্ঠানিক ধৰ্মীয় কৰ্তৃত্ব অধিক বাধাপ্ৰাপ্ত হৈ পৰিছিল। এই বৰ্জন ঐতিহাসিক আছিল, কিন্তু শাস্ত্ৰভিত্তিক নাছিল।
সাম্প্ৰতিক দশকসমূহত, আমিনা ৱাদুদ, আছমা বাৰ্লাছ আৰু ফাতিমা মেৰনিছিৰ দৰে পণ্ডিতসকলে যুক্তি দিছে যে, আধ্যাত্মিক যুক্তিসমূহক ঐশ্বৰিক অভিপ্ৰায়ৰ সৈতে বিভ্ৰান্ত কৰিব নালাগে। তেওঁলোকে জোৰ দি কয় যে, কোৰাণ তাওহীদৰ নীতিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। যদি কেৱল ঈশ্বৰেহে সৰ্ব্বশক্তিমান হয়, তেন্তে কোনো পুৰুষ বা মহিলাই আনৰ ওপৰত নিজৰ স্বভাৱগত শ্ৰেষ্ঠত্ব দাবী কৰিব নোৱাৰে। নৈতিক সমতা স্বাভাৱিকতে এক ঈশ্বৰৰ ওপৰত বিশ্বাসৰ পৰা উদ্ভৱ হয়। কিছু সমালোচকে আশংকা কৰে যে, নতুনকৈ ব্যাখ্যা কৰা বিষয়টো আভ্যন্তৰীণ হৈ পৰিব পাৰে বা আধুনিক প্ৰৱণতাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হ'ব পাৰে। এই উদ্বেগৰ প্ৰতি মনোযোগ দিয়াৰ প্ৰয়োজন আছে। ব্যাখ্যা শৃংখলাবদ্ধ, আৰবী ভাষাত নিহিত, ঐতিহাসিক সজাগতা আৰু কোৰাণৰ সামগ্ৰিক বাৰ্তাৰ সৈতে সামঞ্জস্য থাকিব লাগিব। নাৰীৰ কণ্ঠ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ অৰ্থ শিক্ষাগত অৰ্হতা ত্যাগ কৰা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে পূৰ্বতে উপেক্ষিত হৈ থকা অভিজ্ঞতাৰে ইয়াক সমৃদ্ধ কৰা।
আধুনিক সমাজসমূহে এনে বাস্তৱিকতাৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছে, যি পূৰ্বৰ আইনজ্ঞসকলে একেধৰণে দেখা পোৱা নাছিলঃ ঘৰুৱা হিংসাৰ প্ৰতি সজাগতা, মহিলাৰ শিক্ষা, অৰ্থনৈতিক স্বাধীনতা আৰু ৰাজহুৱা নেতৃত্ব। এই পৰিৱৰ্তনসমূহৰ বাবে কোৰাণৰ সৈতে চিন্তাশীল ব্যস্ততাৰ প্ৰয়োজন। যদি মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ আধা অংশক ব্যাখ্যা কৰাৰ পৰা বাদ দিয়া হয়, তেন্তে উম্মাহৰ বৌদ্ধিক বিকাশ অসম্পূৰ্ণ হৈ ৰ'ব। কোৰাণে সকলো মুমিনকে চিন্তা কৰিবলৈ আৰু যুক্তি প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আহ্বান কৰি আহিছে। ই এই আহ্বানক এক লিংগৰ সৈতে সীমাবদ্ধ নকৰে। যদি মুমিন পুৰুষ আৰু মুমিন নাৰীসকলে নৈতিক দায়িত্বক ভাগ বতৰা কৰে, তেনেহ'লে তেওঁলোকে ব্যাখ্যামূলক দায়িত্বও ভাগ বতৰা কৰা উচিত। ইছলামৰ ইতিহাসত, নতুন প্ৰেক্ষাপটে নতুন বুজাবুজিৰ সৃষ্টি কৰিছে। যি সদায় পৰম্পৰাৰ গতিশীল প্ৰকৃতিৰ অংশ আছিল।
কোৰাণ নিজেই সলনি নহয়, কিন্তু সময়ৰ লগে লগে মানুহৰ বুজাবুজিৰহে বিকাশ ঘটে। অনুবাদত মহিলাৰ ভূমিকাক স্বীকৃতি দিয়াটোৱে পৰম্পৰাৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হোৱাক নুবুজাই, বৰং ই ইয়াৰ জীৱন্ত আত্মাৰ ধাৰাবাহিকতাহে প্ৰকাশ কৰে। যি সম্প্ৰদায়ে পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়ৰে কথা শুনিব, সেই সম্প্ৰদায়ে ঈশ্বৰৰ বাৰ্তাক সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পাব। যদি কোৰাণ সকলো সময় আৰু মানুহৰ বাবে এক সাৰ্বজনীন নিৰ্দেশনা হয়, তেন্তে ইয়াৰ ব্যাখ্যাই সমাজৰ বৈচিত্ৰ্য প্ৰতিফলিত কৰিব লাগিব।
প্ৰকাশ আৰু ব্যাখ্যাক স্পষ্টভাৱে পৃথক কৰি আৰু কোৰাণৰ বৃহত্তৰ নৈতিক কাঠামোৰ ভিতৰত বিতৰ্কিত আয়াতসমূহ পঢ়ি মুছলমান সমাজে আয়াতৰ প্ৰতি বিশ্বস্ত হৈ থাকিব পাৰে আৰু বৌদ্ধিক নৱীকৰণৰ অনুমতি প্ৰদান কৰিব পাৰে। এক ভাৰসাম্যপূৰ্ণ ভৱিষ্যতৰ বাবে শিক্ষাগত অৰ্হতা, নৈতিক গুৰুতৰতা, আৰু ঈশ্বৰৰ বাক্যৰ আগত নম্ৰতাৰ প্ৰয়োজন। কেৱল তেতিয়াহে কোৰাণৰ ন্যায় আৰু কৰুণাৰ বাৰ্তা আমাৰ সময়ত সম্পূৰ্ণৰূপে উজ্জ্বল হ'ব।
(লেখক এগৰাকী আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপিকা ডঃ উজমা খাতুন আৰু স্তম্ভ লেখক)
