নতুন দিল্লী
ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু সংবেদনশীল মুছলমান তালাকৰ গোচৰত হস্তক্ষেপ কৰি নিৰ্দেশ দিছে যে এজন মুছলমান স্বামীয়ে তেওঁৰ নিৰক্ষৰ পত্নীক দিয়া 'তালাক-এ-হাচান' (Talaq-e-Hasan) তাৎক্ষণিকভাৱে স্থগিত থাকিব। আদালতে স্পষ্ট কৰি দিছে যে যেতিয়ালৈকে তালাক বৈধ বুলি প্ৰমাণিত নহয়, তেতিয়ালৈকে স্বামী-স্ত্ৰীক বৈধভাৱে বিবাহিত বুলি গণ্য কৰা হ’ব। এই গোচৰটো কেৱল এটা তালাকৰ বিবাদেই নহয়, বৰঞ্চ ই মহিলাৰ অধিকাৰ, মানৱাধিকাৰ আৰু সাংবিধানিক সুৰক্ষাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহকো সন্মুখলৈ আনিছে।supreme
এই গোচৰটো কৰ্ণাটকৰ ৰাজধানী বেলাগাভীৰ সৈতে জড়িত, য’ত ২০২১ চনত হেনা নামৰ মহিলাগৰাকীৰ বিবাহ হৈছিল। এগৰাকী গৃহিনী আৰু নিৰক্ষৰ হোৱাৰ বাবে লিখা-পঢ়া নজনা হেনাৰ দাবী যে তেওঁৰ স্বামীয়ে তালাক-এ-হাচানৰ জৰিয়তে তেওঁক একপক্ষীয়ভাৱে তালাক দিয়াৰ চেষ্টা কৰিছিল। অভিযোগ অনুসৰি, স্বামীয়ে পত্নীৰ সন্মতি বা চহী ল’বলৈ অবৈধ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু কেতিয়াও আদালতত উপস্থিত হোৱা নাছিল।
উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ সূৰ্য কান্ত আৰু ন্যায়াধীশ জয়মাল্য বাগচীৰ বিচাৰপীঠে এই গোচৰৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰে। শুনানিৰ সময়ত জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা এম.আৰ. শ্বামশ্বাদে যুক্তি দিছিল যে তালাক-এ-হাচান মুছলমান তালাকৰ এক স্বীকৃত পদ্ধতি। ইয়াৰ সত্ত্বেও, উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে আদালতে তালাক-এ-হাচানক অবৈধ ঘোষণা কৰা নাই, কিন্তু স্বামীৰ অনুপস্থিতি আৰু পত্নীয়ে কৰা গুৰুতৰ অভিযোগৰ বাবে তালাকৰ কাৰ্যকৰীকৰণ বন্ধ কৰাটো প্ৰয়োজনীয়।
উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিছে যে স্বামীয়ে তালাক প্ৰমাণ নকৰালৈকে দুয়ো পক্ষকে বৈধভাৱে বিবাহিত বুলি গণ্য কৰা হ’ব। আদালতে সংশ্লিষ্ট এছ.এইচ.অ’ক (SHO) স্বামীৰ উপস্থিতি নিশ্চিত কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ সন্ধান উলিয়াবলৈ নিৰ্দেশ দিছে। মুখ্য ন্যায়াধীশে কয় যে এই গোচৰটো সংবেদনশীল কাৰণ ইয়াৰ লগত মানুহৰ আৱেগ আৰু পাৰিবাৰিক জীৱন পোনপটীয়াকৈ জড়িত হৈ আছে।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
হেনাৰ হৈ জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা জয়না কোঠাৰীয়ে আদালতক জনায় যে তালাকৰ বাবে স্বামীয়ে ইমেইল, হোৱাটছএপ আৰু ৰেজিষ্টাৰ্ড পোষ্টৰ দৰে ডিজিটেল মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ আদালতক অনুৰোধ কৰে যে যেতিয়ালৈকে সংসদ বা বিধানসভাই কোনো স্থায়ী আইন প্ৰণয়ন নকৰে, তেতিয়ালৈকে মুছলমান মহিলাসকলক "অবৈধ তালাক, প্ৰতিশোধমূলক ক্ৰিমিনেল একচন আৰু আৰক্ষীৰ পক্ষপাতিত্ব"ৰ পৰা সুৰক্ষা দিবলৈ এক নিৰ্দেশনা জাৰি কৰা হওক।
এই গোচৰৰ লগতে আন এটা গোচৰো চলি আছে য’ত তালাক-এ-হাচানক সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ১৪, ১৫ আৰু ২১ উলংঘন কৰা বুলি প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হৈছে। ইয়াৰ পৰা দেখা যায় যে তালাক-এ-হাচান কেৱল এটা পৰম্পৰাগত প্ৰথাই নহয়, বৰঞ্চ ই আধুনিক ভাৰতীয় আইন আৰু মানৱাধিকাৰৰ সন্দৰ্ভত এক গভীৰ বিতৰ্কৰ বিষয় হৈ পৰিছে।
উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এইটোও লক্ষ্য কৰিছে যে তালাক-এ-হাচানৰ প্ৰক্ৰিয়াটো প্ৰায়ে একপক্ষীয় আৰু ন্যায়িক প্ৰক্ৰিয়াৰ বাহিৰত ৰখা হয়। হেনাৰ ক্ষেত্ৰতো একেই ঘটিছিল—স্বামীয়ে তালাক দিবলৈ বেআইনী পদ্ধতি অৱলম্বন কৰিছিল, আনহাতে মহিলাগৰাকীয়ে নিজৰ কথা কোৱাৰ অধিকাৰ আছিল অতি সীমিত। ইয়াৰ ওপৰত আদালতে স্পষ্ট কৰি দিছে যে এনে ক্ষেত্ৰত ন্যায়ৰ প্ৰয়োজনীয়তা অত্যন্ত সংবেদনশীল।
ইয়াৰ পিছত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে বিবাদ নিষ্পত্তিৰ বাবে মধ্যস্থতাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই দায়িত্ব উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ প্ৰাক্তন ন্যায়াধীশ ন্যায়াধীশ কুৰিয়ান জোচেফক অৰ্পণ কৰা হৈছে যাতে স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজত এটা সমাধান উলিয়াব পৰা যায়। আদালতে নিৰ্দেশ দিছে যে ন্যায়াধীশ জোচেফে চাৰি সপ্তাহৰ ভিতৰত বিবাদটো নিষ্পত্তি কৰাৰ চেষ্টা কৰিব লাগে। এই পদক্ষেপে স্পষ্ট বাৰ্তা দিছে যে তালাকৰ গোচৰত কেৱল আইনী প্ৰক্ৰিয়াই নহয়, পাৰিবাৰিক আৰু মানৱীয় দৃষ্টিকোণো প্ৰয়োজনীয়।
উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এইটোও স্বীকাৰ কৰিছে যে এই গোচৰটো "কিছু পৰিমাণে সংবেদনশীল"। মুখ্য ন্যায়াধীশে কয় যে মানুহৰ আৱেগৰ সৈতে জড়িত গোচৰত ন্যায় কেৱল আইনৰ মাজতে সীমাবদ্ধ থাকিব নোৱাৰে, বৰঞ্চ তাত সামাজিক আৰু নৈতিক দায়িত্বৰ প্ৰতিও ধ্যান দিব লাগে। আদালতে দুয়ো পক্ষকে ন্যায়াধীশ জোচেফৰ সৈতে যোগাযোগ কৰি মধ্যস্থতাৰ তাৰিখ ঠিক কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছে।
হেনাৰ হৈ অধিবক্তা ড০ ৰিজৱান আহমেদে আদালতক জনায় যে পূৰ্বৰ নিৰ্দেশ সত্ত্বেও স্বামীয়ে পুনৰ অবৈধভাৱে তালাক দিয়াৰ চেষ্টা কৰিছিল। ইয়াৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত আদালতে তালাকৰ সকলো পূৰ্বৰ নিৰ্দেশ স্থগিত ৰাখি মধ্যস্থতা প্ৰক্ৰিয়াটো সম্পূৰ্ণ নিৰপেক্ষ আৰু কাৰ্যকৰী হোৱাটো নিশ্চিত কৰিছে।
যদিও আদালতে এই পৰ্যায়ত ডিজিটেল মাধ্যমৰ (হোৱাটছএপ, ইমেইল ইত্যাদি) জৰিয়তে দিয়া তালাকৰ ওপৰত স্থায়ী নিষেধাজ্ঞা জাৰি কৰা নাই, কিন্তু মুখ্য ন্যায়াধীশে ইংগিত দিছে যে ভৱিষ্যতে উপযুক্ত নিৰ্দেশ দিয়া হ’ব পাৰে। আদালতে স্পষ্ট কৰি দিছে যে এই গোচৰটো কেৱল আইনৰ নহয়, বৰঞ্চ আৱেগ আৰু সংবেদনশীল মানৱীয় পৰিস্থিতিৰ মিশ্ৰণ।
উচ্চতম ন্যায়ালয়
উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশৰ পৰা এই বাৰ্তাও গৈছে যে তালাক-এ-হাচানৰ জৰিয়তে মহিলাসকলক একপক্ষীয়ভাৱে ক্ষতি কৰিব নোৱাৰি। আইনে কেৱল পৰম্পৰাগত প্ৰথাসমূহক স্বীকৃতি নিদিয়ে, বৰঞ্চ আধুনিক সমাজত মহিলাৰ অধিকাৰ আৰু সুৰক্ষাৰ দায়িত্বও নিশ্চিত কৰে।
এই গোচৰৰ শুনানিত জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা এম.আৰ. শ্বামশ্বাদে স্বামীৰ পক্ষ লৈছিল, আনহাতে জয়না কোঠাৰী আৰু ড০ ৰিজৱান আহমেদে হেনাৰ অধিকাৰ আৰু সুৰক্ষাৰ কথা উত্থাপন কৰিছিল। আদালতে শেষত এই বিবাদ সমাধানৰ বাবে মধ্যস্থতাৰ পথ বাছি লৈছে যাতে স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজত এক বৈধ সমাধান ওলায়।
উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এই পদক্ষেপ কেৱল হেনাৰ গোচৰৰ বাবেই গুৰুত্বপূৰ্ণ নহয়, বৰঞ্চ সমগ্ৰ দেশৰ মুছলমান তালাকৰ গোচৰত মহিলাৰ অধিকাৰ সুৰক্ষাৰ বাবে এক উদাহৰণ হৈ ৰ’ব পাৰে। এই গোচৰটোৱে দেখুৱাই দিছে যে আইন আৰু মানৱতাৰ মাজত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। আদালতে স্পষ্ট কৰি দিছে যে তালাক কেৱল বিধিৰ ফালৰ পৰাই নহয়, সামাজিক আৰু আৱেগিক ফালৰ পৰাও মোকাবিলা কৰা উচিত।
অৱশেষত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নিশ্চিত কৰিছে যে তালাক-এ-হাচানৰ প্ৰক্ৰিয়াটো কোনো মহিলাৰ বিৰুদ্ধে অবৈধ বা অন্যায়ভাৱে প্ৰয়োগ কৰিব নোৱাৰি। এই নিৰ্দেশে মহিলাৰ অধিকাৰ ৰক্ষা, ন্যায় আৰু সাংবিধানিক সুৰক্ষাৰ গুৰুত্বক স্পষ্টকৈ প্ৰতিফলিত কৰিছে।
