তেওঁ ১৯৭০ চনৰ পৰা লেখামেলা আৰম্ভ কৰে। সেই টাৰ্ণিং পইণ্টৰ বিষয়ে ক'বলৈ গৈ তেওঁ কয়, "এনেকুৱা এটা সময় আহিছিল যেতিয়া মই অনুভৱ কৰিলোঁ যে মোৰ মাত মানুহৰ মাজলৈ যোৱা উচিত (এক ৱক্ত এইচা আয়া জব মুঝে মেহচুচ হুৱা কি মেৰী আৱাজ পহুঁছনী চাহিয়ে)।" এই উপলব্ধিয়েই আছিল তেওঁৰ আজীৱন সাহিত্য যাত্ৰাৰ ভেটি।
তেওঁৰ শৈক্ষিক যাত্ৰাই তেওঁৰ বৌদ্ধিক গভীৰতা প্ৰতিফলিত কৰেঃ দৰ্শন আৰু মনোবিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ, বেংগালুৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা উৰ্দু ভাষাত স্নাতকোত্তৰ (১৯৮৪), প্ৰসাধন বিদ্যাত (Cosmetology) ডিপ্লমা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত উৰ্দু সাহিত্য আৰু সমাজ সেৱালৈ আগবঢ়োৱা অসাধাৰণ অৱদানৰ বাবে টুমকুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডক্টৰেট আৰু এল এল ডি (Honoris Causa) ডিগ্ৰী লাভ। গৰ্ভাৱস্থাতো তেওঁ পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হৈছিল, ঘৰ আৰু নিজৰ লক্ষ্য দুয়োটাকে একেলগে চম্ভালিছিল আৰু এই দুয়োটাকে তেওঁ প্ৰতিবন্ধকতা বুলি ভবাৰ পৰিৱৰ্তে দায়িত্ব হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল।
তেওঁৰ সাহিত্যৰ জগতখন অতি চহকী আৰু বৈচিত্ৰ্যময়। ‘গুল-এ-খুদৰো’, ‘ছুনি পৰছাঁইয়া’ আৰু ‘আব-এ-আইনা’ আদি গ্ৰন্থই তেওঁৰ কাব্যিক পৰিচয় প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ‘ছুনি পৰছাঁইয়া’ই তেওঁলৈ কেইবাটাও সন্মানীয় বঁটা কঢ়িয়াই আনিছিল আৰু মেধাৱী উৰ্দু কবিসকলৰ মাজত তেওঁৰ স্থান সুৰক্ষিত কৰিছিল। বেংগালুৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ছামছুৰ ৰহমান ফাৰুকীয়ে আনুষ্ঠানিকভাৱে এই গ্ৰন্থখন উন্মোচন কৰিছিল, যিটো তেওঁৰ সাহিত্যিক জীৱনৰ এক বৃহৎ স্বীকৃতিৰ মুহূৰ্ত আছিল।
গুল-ই-খুদ্ৰো উপাধিটো ভৱিষ্যদ্বাণীমূলক হৈ পৰে যেতিয়া কিংবদন্তি কুৰ্ৰাতুলাইন হাইদাৰে তেওঁক "গুল-ই-খুদ্ৰো" বুলি বৰ্ণনা কৰে। ই আছিল তেওঁৰ স্ব-নিৰ্মিত উচ্চতাৰ প্ৰশংসা আৰু স্বীকৃতি। সেই একেজন মহান ব্যক্তিয়ে তেওঁক পৰামৰ্শ দিছিল, "মুছাহাৰন মেইন জয়া হো জাগি" (Mushairon mein zaya ho jaogi), তেওঁক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল ক্ষণিকৰ প্ৰশংসাৰ পৰিৱৰ্তে সাহিত্যলৈ নিৰন্তৰ অৱদান আগবঢ়াবলৈ।
জাভেদ আখতাৰৰ সৈতে ডঃ শ্বাইস্তা ইউছুফ
‘গুল-এ-খুদৰো’ (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ফুল) শীৰ্ষকটো তেতিয়াই ভৱিষ্যতবাণী যেন হৈ পৰিল যেতিয়া কিংবদন্তি সাহিত্যিক কুৰাতুলেন হাইদৰে তেওঁক “গুল-এ-খুদৰো”- অৰ্থাৎ কোনো আনুষ্ঠানিক সাহিত্যিক বংশধৰ নোহোৱাকৈ ফুলি উঠা এপাহ বনৰীয়া ফুল বুলি আখ্যা দিছিল। এয়া আছিল তেওঁৰ নিজৰ চেষ্টাত গঢ় লৈ উঠা ব্যক্তিত্বৰ প্ৰতি প্ৰশংসা আৰু স্বীকৃতি দুয়োটাই। একেগৰাকী মহান ব্যক্তিয়েই তেওঁক পৰামৰ্শ দিছিল, "মুছায়ৰোঁ মেঁ জয়া হো জাওগী" আৰু তেওঁক ক্ষণস্থায়ী হাতচাপৰিৰ পৰিৱৰ্তে দীৰ্ঘম্যাদী সাহিত্যিক অৱদানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিবলৈ পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।
তেওঁৰ সাহিত্যিক আদান-প্ৰদানৰ পৰিসৰৰ পৰাই তেওঁৰ এই ক্ষেত্ৰখনৰ লগত থকা গভীৰ সম্পৰ্কৰ উমান পোৱা যায়। তেওঁ নিদা ফাজলীক লগ পাইছিল আৰু তেওঁৰ সৈতে কবিতাৰ আদান-প্ৰদানো কৰিছিল। তেওঁ প্ৰখ্যাত আখতাৰ উল ইমানকো লগ পাইছিল, যিয়ে 'সৌগাত'ত প্ৰকাশিত তেওঁৰ কবিতা পঢ়ি প্ৰশংসা কৰিছিল। তেওঁ বাকাৰ মেহদীৰ দৰে চিন্তাবিদ আৰু তীব্ৰ আৱেগিক তথা কৰুণ কাব্যিক কণ্ঠস্বৰ ছাৰা শগুফতাৰ সৈতেও বাৰ্তালাপ কৰিছিল। আনকি তেওঁ “ছোৱালীৰ চিগাৰেট খোৱা (লড়কী কা চিগাৰেট পীনা)” নামৰ এক অগতানুগতিক আৰু সাহসী বিষয়ৰ ওপৰতো নাৰীৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা এটি নজম (কবিতা) লিখিছিল।
বেংগালুৰুত নিগাজীকৈ থকাৰ পিছতো তেওঁ অলপ আচৰিত হৈ মন্তব্য কৰে, "মই আচৰিত হওঁ যে বেংগালুৰুতকৈ দিল্লী আৰু বোম্বাইত মোক বেছি মানুহে চিনি পায় (মুঝে হেইৰত কি দিল্লী ঔৰ বোম্বে মেঁ জ্যাদা লোগ মুঝে পহচানতে হ্যেঁ, বেংগালুৰু ছে জ্যাদা)।"
তেওঁৰ গদ্য সাহিত্যও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ। তেওঁ মেহমুদ আয়াজৰ ওপৰত এক মনোগ্ৰাফ ৰচনা কৰিছিল আৰু 'Tales of Tomorrow’ নামৰ গ্ৰন্থখনক 'আনে ৱালে কল কী কহানীয়া' নামেৰে অনুবাদ কৰি ভাৰতীয় ইংৰাজী লেখকসকলৰ কাহিনীবোৰ উৰ্দু পঢ়ুৱৈৰ মাজলৈ লৈ আহিছিল। ৰেখতা পাব্লিকেচনৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত তেওঁৰ উপন্যাস ‘সদিয়োঁ কা ৰকছ’ তেওঁৰ অন্যতম উচ্চাকাংক্ষী সৃষ্টিকৰ্ম হিচাপে গণ্য কৰা হয়, যাৰ চৰিত্ৰবোৰ বেছিভাগেই কাল্পনিক হ’লেও বাস্তৱ জীৱনৰ আধাৰত গঢ় লৈ উঠিছে। এই উপন্যাসখনে শতিকাজুৰি সময়, সমাজ আৰু চেতনাৰ গতিবিধিসমূহ অন্বেষণ কৰিছে, যিয়ে তেওঁৰ দাৰ্শনিক শিক্ষাৰ প্ৰতিফলন ঘটায়।
ডঃ শ্বাইস্তা ইউছুফৰ ‘সদিয়োঁ কা ৰকছ’ৰ বেটুপাত
পৰিৱেশ্য কলাৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সম্পৰ্কই তেওঁৰ জীৱনলৈ আন এক মাত্ৰা যোগ কৰিছিল। তেওঁ IPTA-ৰ সৈতে এগৰাকী নাট্য মঞ্চ শিল্পী হিচাপে কাম কৰিছিল, খাজা আহমেদ আব্বাছৰ নাটকত অভিনয় কৰিছিল আৰু কাদেৰ খানৰ সৈতে জড়িত থিয়েটাৰ চক্ৰৰ সৈতেও যুক্ত আছিল। মহাবিদ্যালয়ৰ বঁটা বিজয়ী শ্বাইস্তাই বেংগালুৰুত এটা অডিচনতো উত্তীৰ্ণ হৈছিল আৰু দুবছৰ ধৰি ৰেডিঅ’ বোম্বাইৰ সৈতে কাম কৰিছিল। মঞ্চই তেওঁক প্ৰদৰ্শনৰ সুযোগ দিছিল; ৰেডিঅ’ই তেওঁৰ কণ্ঠক অনুশাসন দিছিল; আনহাতে সাহিত্যই তেওঁক স্থায়িত্ব প্ৰদান কৰিছিল।
কিন্তু তেওঁৰ কাহিনী কেৱল কবিতা পাঠ আৰু গ্ৰন্থ উন্মোচনতেই থমকি ৰোৱা নাই। তেওঁৰ শহুৰেকৰ ভাতৃ, এগৰাকী পৰিচিত ব্যক্তি জহিৰ লস্কৰৱালা, যাক "দিৱান চাচা" বুলি জনা গৈছিল, তেওঁৰ জৰিয়তে শ্বাইস্তাই সৌন্দৰ্য প্ৰসাধনৰ জগতখনত প্ৰৱেশ কৰে আৰু 'মিষ্টিক হাৰ্বেল কছমেটিকছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বেংগালুৰুৰ এভিনিউ ৰোডত থকা পৰিয়ালটোৰ বিখ্যাত পানছাৰিৰ দোকানখন আজিও তেওঁৰ ভাতৃৰ সন্তানসকলে চলাই আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ পুত্ৰই মিষ্টিক হাৰ্বেলক উন্নত কৰি 'ক্লেৰিছ' (Clarice) নামেৰে নতুনকৈ ব্ৰেণ্ডিং কৰে।
তেওঁ 'শ্বাইস্তাজ খুবানী কা মিঠা' আৰু 'উৰুজম' নামৰ স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় সামগ্ৰীৰ দৰে ব্যৱসায়ো আৰম্ভ কৰিছিল। ব্যৱসায়িক উদ্যোগ আৰু আৱেগৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাৰ বিষয়ে ক'বলৈ গৈ তেওঁ কয়, "ব্যৱসায় মগজুৰে চলে আৰু শ্বায়েৰী (কবিতা) চলে হৃদয়েৰে (বিজনেছ দিমাগ চে চলতা হে, শ্বায়েৰী দিল চে)।" এই এষাৰ কথাতেই তেওঁৰ এই দুয়োটা দিশৰ পাৰদৰ্শিতা নিহিত হৈ আছে।
উৰ্দু ভাষাৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ দায়বদ্ধতা ব্যক্তিগত লেখাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সামূহিক দায়িত্বলৈকে পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। তেওঁ প্ৰথমতে খলিল মামুনৰ 'অল ইণ্ডিয়া উৰ্দু ট্ৰাষ্ট'ৰ ট্ৰাষ্টী হিচাপে কাম কৰিছিল। তেওঁ 'ইণ্টাৰনেচনেল ছুফি ৱৰ্ল্ড ট্ৰাষ্ট'ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ট্ৰাষ্টীও, য’ত ছৈয়দ লিয়াকত পীৰানে সভাপতি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।
এ এম ইউত অনুষ্ঠিত গ্ৰন্থ উন্মোচনী সভাত ডঃ শ্বাইস্তা ইউছুফ
অৱশেষত, নিজাকৈ কিবা এটা গঢ়ি তোলাৰ দৃঢ়তাৰে তেওঁ ২০১২ চনত জুবাইদা বেগম, হালিমা ফিৰদৌস, মেহনুৰ জামানী আৰু ফৰিদা ৰহমতুল্লাৰ সৈতে লগ লাগি “মেহফিল-এ-নিছা” প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই সংস্থাটোৱে উৰ্দু ভাষা, নাৰী আৰু ঐতিহ্যৰ হকে কাম কৰে। ই চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ তুলি লৈছিল, প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত প্ৰতিযোগিতাৰ আয়োজন কৰিছিল, 'য়ৌউম-এ-উৰ্দু' ৰেলীৰ (উৰ্দু দিৱসৰ সমদল) আয়োজন কৰিছিল, যিবোৰ প্ৰথমে সংকোচেৰে আৰম্ভ হৈছিল যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত একোটা বৃহৎ জনসমাগমৰ অনুষ্ঠানলৈ পৰিণত হৈছিল আৰু শিক্ষাৰ মানদণ্ডৰ চকুত পৰা উন্নতিৰ বাবে কাম কৰিছিল। তেওঁ সদায় মানদণ্ড বজাই ৰখাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল; যদি কিবা এটা বস্তু সঠিক মানদণ্ডৰ হোৱা নাছিল, তেওঁ তাক অব্যাহত নৰখাৰেই সিদ্ধান্ত লৈছিল।
অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে তেওঁৰ এই সম্পৰ্ক ইয়াতেই শেষ নহয়। তেওঁ কৰ্ণাটক উৰ্দু একাডেমী (২০২৪–২০২৬), দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উৰ্দু ভাষা প্ৰসাৰ পৰিষদ আৰু সাহিত্য অকাডেমিৰ সৈতেও জড়িত হৈ আছে। তেওঁ 'অল ইণ্ডিয়া উৰ্দু মঞ্চ'ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য তথা কোষাধ্যক্ষ আৰু 'ইউনাইটেড কাউন্সিল ফৰ এডুকেচন'ৰ সৈতেও জড়িত। তেওঁৰ ৰচনাসমূহ কৰ্ণাটক ব'ৰ্ডৰ পাঠ্যক্ৰমতো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত তেওঁৰ সৃষ্টিসমূহ সমগ্ৰ ৰাজ্যখনৰ শ্ৰেণীকোঠাসমূহলৈ গৈ পোৱাটো নিশ্চিত হৈছে। উৰ্দু সাহিত্য আৰু দৰ্শনক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি তেওঁ প্ৰায়ে টেলিভিছনৰ পেনেল আৰু সাহিত্যৰ বিচাৰক মণ্ডলীৰ আসন শুৱনি কৰে।
তেওঁৰ অৱদানসমূহো কোনেও আওকাণ কৰা নাই। 'গুল-এ-খুদৰো'ৰ বাবে লাভ কৰা কৰ্ণাটক উৰ্দু একাডেমী বঁটা (২০১০) আৰু 'ছুনি পৰছাঁইয়া'ৰ বাবে লাভ কৰা একাধিক সন্মানীয় বঁটাৰ উপৰি, উৰ্দু ভাষা আৰু শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ আজীৱন উৎসৰ্গাৰ বাবে আৰ্যন ইনষ্টিটিউটৰ পৰা পোৱা স্বীকৃতিকে ধৰি বিভিন্ন সাংস্কৃতিক আৰু শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানে তেওঁক সন্মানিত কৰিছে।
তেওঁৰ যাত্ৰাক কেৱল তেওঁৰ কৃতিত্বই নহয়, ধাৰাবাহিকতায়ো আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে। সপ্তম শ্ৰেণীৰ এগৰাকী স্কুলীয়া ছাত্ৰী কবিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বেংগালুৰুত ‘সদিয়োঁ কা ৰকছ’ উপস্থাপন কৰা এগৰাকী ঔপন্যাসিকলৈ; বোম্বাইত কম বয়সতে হোৱা বিবাহৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দিল্লী আৰু তাৰ বাহিৰতো বৌদ্ধিক স্বীকৃতি লাভ কৰালৈ; ‘গুল-এ-খুদৰো’ আৰু ‘ছুনি পৰছাঁইয়া’ৰ দৰে কবিতা পুথিৰ পৰা ‘মিষ্টিক হাৰ্বেল’ আৰু ‘ক্লেৰিছ’ত উদ্যোগীলৈ; মঞ্চ অভিনয়ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি 'মেহফিল-এ-নিছা' প্ৰতিষ্ঠা কৰালৈকে- প্ৰতিটো পৰ্যায়তেই তেওঁ ইটোৱে সিটোক শক্তিশালী কৰি আহিছে।
তেওঁৰ জীৱনটোৱেই এই কথা প্ৰমাণ কৰে যে সাহিত্য আৰু জীৱিকা পৰস্পৰ বিৰোধী শক্তি হোৱাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই। দৰ্শন আৰু ব্যৱসায় একেলগে চলিব পাৰে। পৰম্পৰাক হেৰাই যাবলৈ নিদিয়াকৈয়ো সময়ৰ লগত খাপ খুৱাব পাৰি। আৰু এবাৰ আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ পিছত কোনো এটা কণ্ঠস্বৰক কেতিয়াও ৰুদ্ধ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।
