বিদুশী গৌৰ / নতুন দিল্লী
শিক্ষা আৰু বৌদ্ধিক চৰ্চাৰ জগতখনত সফলতা কেৱল ডিগ্ৰী বা প্ৰকাশনৰ দ্বাৰাই জুখিব নোৱাৰি; ই নিৰ্ভৰ কৰে এগৰাকী ব্যক্তিয়ে সমাজ আৰু নৱপ্ৰজন্মক কিমান গভীৰভাৱে অনুপ্ৰাণিত কৰিব পাৰিছে তাৰ ওপৰত। ইতিহাসক কেৱল অতীতৰ আৱদ্ধ পৃষ্ঠাত নাৰাখি বৰ্তমানৰ জ্বলন্ত বাস্তৱৰ সৈতে সাঙুৰি পেলোৱা এগৰাকী অসাধাৰণ বিদুষী মহিলা হৈছে ড০ ছৈয়দ মুবিন জেহৰা। এগৰাকী বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ, জনপ্ৰিয় নিৱন্ধকাৰ, লেখিকা আৰু শিক্ষাবিদ হিচাপে তেওঁ সমাজলৈ আগবঢ়োৱা অৱদান সঁচাকৈয়ে অতুলনীয়।
বৰ্তমান আত্মা ৰাম সনাতন ধৰ্ম মহাবিদ্যালয়ৰ বুৰঞ্জী বিভাগৰ সহযোগী অধ্যাপিকা হিচাপে কৰ্মৰত ড০ জেহৰাই দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিৱেশৰ মাজত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ মনস্তত্ত্ব গঢ় দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ১৫ বছৰতকৈও অধিক সময় অতিবাহিত কৰিছে। তেওঁৰ শ্ৰেণীকোঠাসমূহ কেৱল ঐতিহাসিক আলোচনাৰ বাবেই নহয়, বৰং অতীতক বৰ্তমানৰ জৰুৰী বাস্তৱৰ সৈতে সংযোগ কৰা চিন্তোদ্দীপক বাৰ্তালাপৰ বাবেও পৰিচিত। তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে প্ৰায়েই তেওঁৰ পাঠদানক এক যাত্ৰা বুলি বৰ্ণনা কৰে- য'ত ইতিহাসে উশাহ লয়, প্ৰশ্নৰ গুৰুত্ব থাকে আৰু নীৰৱতাৰ কোনো অৱকাশ নাথাকে।
ড০ জেহৰাই কয়, “মই সদায় এইটোৱেই সপোন দেখিছিলো আৰু কৰিব বিচাৰিছিলো। এই সপোনক মই বাস্তৱায়িত কৰিলোঁ কাৰণ এয়া সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বৃত্তি। মোৰ মাতৃয়ে মোক কৈছিল যে, যদি তুমি শিক্ষা প্ৰদান কৰা, তেন্তে তুমি অনাগত বহু দশকৰ ভেটি প্ৰস্তুত কৰিবা। শিক্ষকতা হৈছে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ, সমাজলৈ সৰ্বাধিক বৰঙণি যোগোৱা আৰু আত্মাক সন্তুষ্টি প্ৰদান কৰা এক বৃত্তি। এই বৃত্তিত আপুনি শিক্ষা প্ৰদান কৰাৰ লগতে নিজৰ অগ্ৰগতিৰ সৈতে নতুন কথাও শিকে; এগৰাকী পণ্ডিত হিচাপেও ই আটাইতকৈ আনন্দদায়ক কাম। আপুনি আগবঢ়াব পৰা এইটোৱেই হৈছে শ্ৰেষ্ঠ ৰাষ্ট্ৰীয়, গোলকীয় আৰু মানৱীয় সেৱা।”
মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয় আৰু জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰী ড০ জেহৰাৰ শৈক্ষিক ভেটি ভাৰতৰ দুখন অন্যতম সন্মানীয় প্ৰতিষ্ঠানত গঢ় লৈ উঠিছিল। তথাপি তেওঁৰ বৌদ্ধিক সাধনা কেতিয়াও ৰাষ্ট্ৰীয় সীমাৰ মাজত আৱদ্ধ হৈ থকা নাছিল। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাজ্যিক বিভাগৰ দ্বাৰা দুবাৰকৈ সন্মানীয় 'ইণ্টাৰনেচনেল ভিজিটৰ লিডাৰশ্বিপ প্ৰগ্ৰাম' ফেল'শ্বিপ লাভ কৰা ড০ জেহৰাই গোলকীয় মঞ্চত ভাৰতীয় শৈক্ষিক সমাজক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আমেৰিকা আৰু দক্ষিণ কোৰিয়াত শৈক্ষিক আৰু পেচাদাৰী দায়িত্ব পালন কৰিছে। এই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কসমূহে তেওঁৰ পাণ্ডিত্যক চহকী কৰাৰ লগতে আন্তঃসাংস্কৃতিক বাৰ্তালাপ আৰু গোলকীয় সহযোগিতাৰ প্ৰতি তেওঁৰ বিশ্বাসক অধিক সুদৃঢ় কৰি তুলিলে।
কিন্তু ড০ জেহৰাৰ অৱদান কেৱল বক্তৃতা প্ৰদান কৰা শ্ৰেণীকোঠা আৰু গৱেষণামূলক আলোচনা চক্ৰৰ মাজতেই আৱদ্ধ নহয়। লিংগ সমতা, নাৰীৰ অধিকাৰ আৰু হিংসাত্মক চৰমপন্থী কাৰ্যকলাপৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ অন্যতম বলিষ্ঠ কণ্ঠ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। সমগ্ৰ দেশৰ চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠান, শিক্ষানুষ্ঠান আৰু সামাজিক সংগঠনসমূহে লিংগ সংবেদনশীলতা আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰত যৌন নিৰ্যাতন প্ৰতিৰোধ (POSH) আদি বিষয়ত তেওঁৰ মূল বক্তৃতা বিচাৰে। তেওঁৰ কথাত পাণ্ডিত্যৰ গভীৰতা আৰু নৈতিক দৃঢ়তা দুয়োটাই প্ৰতিফলিত হয়। এই গুণবোৰেই ৰাজহুৱা নীতি আৰু সামাজিক সজাগতা গঢ় দিয়া কথাবতৰাবোৰত তেওঁক এক সন্মানীয় কণ্ঠ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।
ড০ ছৈয়দ মুবিন জেহৰা
ৰাজহুৱা সেৱাৰ প্ৰতি তেওঁৰ দায়বদ্ধতা প্ৰধান ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সংযোগৰ পৰাই প্ৰতিফলিত হয়। তেওঁ 'নেচনেল কাউন্সিল ফৰ প্ৰম'চন অৱ উৰ্দু লেংগুৱেজ'ৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পেনেলৰ এগৰাকী সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে, যিয়ে ভাৰতৰ চহকী ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰত বৰঙণি যোগাইছে। ইয়াৰ পূৰ্বে, তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আভ্যন্তৰীণ অভিযোগ সমিতিৰ সদস্য হিচাপেও সেৱা আগবঢ়াইছিল, য'ত তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানগত উত্তৰদায়িত্ব আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ মৰ্যাদা সুদৃঢ় কৰাৰ বাবে কাম কৰিছিল।
তেওঁৰ পাণ্ডিত্য আৰু ৰাজহুৱা সেৱাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ কেইবাটাও সন্মানীয় পদৱীত মনোনীত হৈছে। শেহতীয়াকৈ তেওঁক উত্তৰ প্ৰদেশৰ ৰাজ্যপালে ঐতিহাসিক ৰামপুৰ ৰাজা লাইব্ৰেৰীৰ, যি ভাৰত-ইছলামিক বৌদ্ধিক ঐতিহ্যৰ অন্যতম অমূল্য ভঁৰাল- প্ৰকাশন উপদেষ্টা সমিতিৰ সদস্য হিচাপে মনোনীত কৰিছে। ইয়াৰ লগতে জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়াৰ উপাচাৰ্যই তেওঁক ড০ কে. আৰ. নাৰায়ণন চেণ্টাৰ ফৰ দলিত এণ্ড মাইনৰিটিজৰ কেন্দ্ৰীয় গৱেষণা সমিতিৰ এগৰাকী বহিঃসদস্য সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিছে, যিয়ে তেওঁৰ শৈক্ষিক বিচাৰ-বুদ্ধি আৰু সৰ্বগ্ৰহণযোগ্য দৃষ্টিভংগীৰ প্ৰতি থকা বিশ্বাসকে প্ৰতিফলিত কৰে।
এগৰাকী লেখিকা হিচাপে ড০ জেহৰাৰ প্ৰভাৱ সমগ্ৰ ভাৰতৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহলৈ বিয়পি পৰিছে। তেওঁৰ বিশখনতকৈও অধিক শৈক্ষিক গ্ৰন্থ উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত পাঠ্যক্ৰম হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, যিয়ে অগণন ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু গৱেষকৰ চিন্তাধাৰাক গঢ় দিছে। আন্নামালাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পিএইচডি গৱেষণা পেনেলত থকা তেওঁৰ ভূমিকাৰ জৰিয়তে তেওঁৰ পাণ্ডিত্য ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পাইছে, য'ত তেওঁ নৱাগত গৱেষকসকলক মাৰ্গদৰ্শন কৰে আৰু গোলকীয় জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদানত অৰিহণা যোগায়।
ড০ ছৈয়দ মুবিন জেহৰা
টেলিকম ৰেগুলেটৰী অথৰিটী অৱ ইণ্ডিয়া (TRAI)ত প্ৰদান কৰা বক্তৃতাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি মৌলানা আজাদ নেচনেল উৰ্দু বিশ্ববিদ্যালয়, কেৰালাৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ, কাশ্মীৰৰ শৈক্ষিক কেন্দ্ৰ আৰু সমগ্ৰ দেশৰ সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহত তেওঁৰ শৈক্ষিক অংশগ্ৰহণলৈকে, ড০ জেহৰাই সমাজৰ বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ শ্ৰোতাৰ সৈতে নিৰন্তৰভাৱে মত বিনিময় কৰি আহিছে আৰু সমাজৰ সৈতে শৈক্ষিক জ্ঞানৰ সংযোগ স্থাপন কৰিছে।
তথাপি, ড০ ছৈয়দ মুবিন জেহৰাৰ প্ৰকৃত পৰিচয় হয়তো তেওঁৰ উপাধি, তেওঁ লাভ কৰা বঁটা বা তেওঁ সেৱা আগবঢ়োৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ মাজত আৱদ্ধ নহয়। তেওঁৰ প্ৰকৃত পৰিচয় হৈছে ভাৰতৰ চিৰন্তন দৰ্শন 'বসুধৈৱ কুটুম্বকম' অৰ্থাৎ সমগ্ৰ বিশ্বখন এখন পৰিয়াল, এই আদৰ্শৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ অটল বিশ্বাস। প্ৰায়েই বিভাজন আৰু মতানৈক্যৰে পৰিপূৰ্ণ বৰ্তমানৰ এই যুগত তেওঁ মানৱতা, সমতা আৰু একেলগে আগবঢ়াৰ দৃষ্টিভংগীৰে নিৰন্তৰভাৱে শিক্ষাদান কৰিছে, লিখিছে আৰু নিজৰ মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে।
ড০ ছৈয়দ মুবিন জেহৰাই কেৱল সফলতাৰ শীৰ্ষত থকা অদৃশ্য বাধাবোৰকেই মষিমূৰ কৰা নাই, বৰং তেওঁ ইয়াক এনে এখন দুৱাৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে; যিখন দুৱাৰেদি এতিয়া অগণন লোকে আত্মবিশ্বাস, সাহস আৰু আশাৰে আগবাঢ়িব পাৰে।
