মালিক আছঘৰ হাচমী / নতুন দিল্লী
অস্কাৰ বিজয়ী আৰু "জয় হো"ৰ দৰে কালজয়ী গীতৰ সৃষ্টিকৰ্তা এ আৰ ৰহমান পুনৰবাৰ ৰাজহুৱা বিতৰ্কৰ মাজত সোমাই পৰিছে। শেহতীয়াকৈ দিয়া এটা বক্তব্যক লৈ হোৱা বিতৰ্কক তেওঁ স্পষ্ট আৰু সংবেদনশীলভাৱে সম্বোধন কৰি তেওঁৰ নিজৰ উদ্দেশ্য সঠিক প্ৰেক্ষাপটত বুজাটো নিশ্চিত কৰিছে। ৰহমানে কয় যে, সংগীত তেওঁৰ বাবে সদায় সংস্কৃতিৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন, উদযাপন আৰু সন্মান কৰাৰ মাধ্যম হৈ আহিছে। ভাৰত তেওঁৰ প্ৰেৰণা, তেওঁৰ গুৰু, আৰু তেওঁৰ ঘৰ।
তেওঁ লগতে স্বীকাৰ কৰে যে, কথাবোৰৰ অৰ্থ কেতিয়াবা ভুলকৈ বুজোৱা হয়, যদিও তেওঁৰ উদ্দেশ্য সদায় সংগীতৰ মাধ্যমেৰে লোকসকলক শক্তিশালী কৰা, তেওঁলোকক সন্মান প্ৰদান কৰা আৰু তেওঁলোকৰ সেৱা কৰা। তেওঁ কেতিয়াও কাৰো ক্ষতি কৰিব নিবিচাৰে আৰু আশা কৰে যে তেওঁৰ আন্তৰিকতা স্বীকৃতি দিয়া হ’ব বুলি।
বিবিচিৰ সৈতে হোৱা এটা সাক্ষাৎকাৰত ৰহমানে হিন্দী চিনেমাত কাম নোপোৱাৰ অভিজ্ঞতাৰ কথা ব্যক্ত কৰাৰ পিছৰ পৰাই এই বিতৰ্কৰ সূত্ৰপাত হয়। বিগত আঠটা বছৰত তেওঁৰ কেৰিয়াৰত এক ধৰণৰ খৰাং পৰিস্থিতিৰ উদ্ভৱ হৈছে বুলি উল্লেখ কৰি শিল্পীগৰাকীৰ এই পৰিৱৰ্তনশীল অৱস্থাৰ বাবে শিল্পীগৰাকীৰ কেতবোৰ অ-কলাত্মক সিদ্ধান্তই প্ৰভাৱ পেলাইছে নেকি বুলি তেওঁ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে।
ৰহমানে বিশ্বাস কৰিছিল যে এনে সিদ্ধান্তই প্ৰকল্পসমূহক বিফল কৰি তুলিছে আৰু সৃষ্টিশীল ধাৰাবাহিকতাক প্ৰভাৱিত কৰিছে। তেওঁ ইয়াক পৰিয়ালৰ সৈতে অধিক সময় কটোৱাৰ আৰু অৰ্থপূৰ্ণ সুযোগৰ বাবে অপেক্ষা কৰাৰ সময় বুলি অভিহিত কৰিছে। অৱশ্যে, তেওঁৰ বক্তব্যত "সম্ভাব্য সাংস্কৃতিক বৈষম্য"ৰ কথা উল্লেখ কৰাৰ লগে লগে এই বিষয়টো উত্তপ্ত হৈ পৰে আৰু বিভিন্ন ধৰণে ব্যাখ্যা কৰা হয়।
ৰহমানে তেওঁৰ বক্তব্যৰ পিছত তীব্ৰ সমালোচনাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়। প্ৰখ্যাত লেখক-গীতিকাৰ জাভেদ আখতাৰ, গায়ক শ্বান, অভিনেত্ৰী তথা সাংসদ কংগনা ৰানাৱত, লেখিকা-স্তম্ভলেখক শোভা দেকে ধৰি কেইবাগৰাকীও বিশিষ্ট ব্যক্তিয়ে তেওঁৰ এই বক্তব্যক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে। এক প্ৰতিবেদন অনুসৰি শোভা দেয়েই এই মন্তব্যক “বিপজ্জনক” বুলি অভিহিত কৰি কয় যে, তেওঁ বিগত পঞ্চাশ বছৰ ধৰি হিন্দী চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগটোক নিবিড়ভাৱে নিৰীক্ষণ কৰি আহিছে আৰু ই বহুলাংশে সাম্প্ৰদায়িক বৈষম্যৰ পৰা মুক্ত। তেওঁৰ মতে, বলীউডে সদায় প্ৰতিভাক গ্ৰহণ কৰি আহিছে আৰু ধৰ্ম বা সম্প্ৰদায়ৰ ভিত্তিত বৈষম্যৰ কোনো শক্তিশালী পৰম্পৰা নাই।
গায়ক শ্বানেও কোনো সাম্প্ৰদায়িক বা সংখ্যালঘু চিন্তাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে, এজন শিল্পীৰ কেৰিয়াৰৰ উত্থান-পতন স্বাভাৱিক আৰু ই সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যক্তিগত আৰু বিষয়ভিত্তিক কাৰকৰ বাবেই হয়। তেওঁৰ মতে ৰহমানৰ উচ্চতা আৰু অনুৰাগীৰ সংখ্যা ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে, গতিকে তেওঁৰ কামৰ অভাৱৰ কাৰণ কোনো বিশেষ পক্ষপাতিত্ব বুলি কোৱাটো অন্যায় হব।
জাভেদ আখতাৰেও একেধৰণৰ মতামত ব্যক্ত কৰি কয় যে, তেওঁৰ দীৰ্ঘদিনীয়া কেৰিয়াৰত উদ্যোগটোত কোনো সাম্প্ৰদায়িকতাবাদৰ অভিজ্ঞতা কেতিয়াও হোৱা নাই। তেওঁ লগতে কয় যে, ৰহমানক ইমানেই উচ্চ সন্মান দিয়া হয় যে, বহু ক্ষুদ্ৰ প্ৰযোজকে তেওঁৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ আগতে দ্বিধাবোধ কৰে, যিয়ে ভাৰতীয় সংগীতত তেওঁৰ অনন্য স্থিতি প্ৰতিফলিত কৰে।
এই বিতৰ্কৰ আটাইতকৈ কঠোৰ বক্তব্য প্ৰকাশ কৰে অভিনেত্ৰী তথা সাংসদ কংগনা ৰানাৱটে। ৰাজনৈতিক দৃষ্টিভংগীৰ বাবে চলচ্চিত্ৰ জগতত বৈষম্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ সন্মুখীন হ’লেও ৰহমানতকৈ পক্ষপাতিত্বশীল ব্যক্তি কেতিয়াও দেখা নাই বুলিও তেওঁ কয়। কংগনাইও দাবী কৰিছিল যে, তেওঁৰ পৰিচালক ছবি "ইমাৰ্জেন্সি"ৰ কাহিনী তেওঁক ক'ব বিচাৰিছিল যদিও ৰহমানে তেওঁক লগ কৰিবলৈও অস্বীকাৰ কৰিছিল।
তেওঁক কোৱা হৈছিল যে, ৰহমানে "প্ৰচাৰ ছবি"ৰ অংশ হ'ব নিবিচাৰে। কংগনাই লগতে কয় যে, বহুতে "ইমাৰ্জেন্সি"ক এক মাষ্টাৰপিছ বুলি অভিহিত কৰিছে, আনকি বিৰোধী দলৰ নেতাসকলেও ইয়াৰ সুষম আৰু মানৱীয় দৃষ্টিভংগীক প্ৰশংসা কৰিছে, কিন্তু ৰহমানে তেওঁৰ প্ৰতি থকা নেতিবাচক ধাৰণাৰ বাবে ছবিখনৰ পৰা আঁতৰি থাকিল।
অৱশ্যে এই সমগ্ৰ খণ্ডটোত ৰহমানৰ প্ৰতি সমৰ্থনৰ বহু কণ্ঠও উত্থাপন হৈছিল।সামাজিক মাধ্যমত তেওঁৰ সমৰ্থকসকলে অভিনেতা জন আব্ৰাহামৰ এটা পুৰণি সাক্ষাৎকাৰ শ্বেয়াৰ কৰিছিল, য’ত তেওঁ “কাশ্মীৰ ফাইলছ”ৰ দৰে ছবিৰ পৰা নিজৰ দূৰত্ব প্ৰকাশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে, "কাশ্মীৰ ফাইলছ"ক কিছুমান শিতানে "প্ৰচাৰ চলচ্চিত্ৰ" বুলি অভিহিত কৰিছে। ৰহমানেও নিজৰ বক্তব্যত অনুৰূপ ছবিৰ ইংগিত দিছিল, যাৰ সমৰ্থকসকলে সৃষ্টিশীল স্বাধীনতাৰ উদ্ধৃতি দি ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিছিল।
এই বক্তব্যই ৰাজনৈতিক পৰ্যায়তো সমৰ্থন লাভ কৰিছিল। এটা টিভি চেনেলৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত এআইএমআইএমৰ সাংসদ আছাদুদ্দিন ওৱাইছিয়ে কয় যে এ আৰ ৰহমানৰ কষ্ট, সংগ্ৰাম, প্ৰতিভাৰ ফল। দেশৰ শেহতীয়া ঘটনাৰ কথা উল্লেখ কৰি তেওঁ কয় যে, শিল্পীসকলৰ উদ্বেগক সহজভাৱে ল’ব নালাগে। একেদৰে আন এটা চেনেলত ইছলামিক পণ্ডিত মহম্মদ উছমানে কয় যে, ৰহমানৰ উদ্বেগক আওকাণ কৰা উচিত নহয় আৰু তেওঁ উল্লেখ কৰা কাৰণসমূহ গুৰুত্বসহকাৰে বিবেচনা কৰা উচিত।
বিতৰ্ক স্পষ্ট কৰাৰ পিছত ৰহমানে বলীউডৰ পৰাও সমৰ্থন লাভ কৰিছে। জ্যেষ্ঠ অভিনেতা তথা বিজেপিৰ প্ৰাক্তন সাংসদ পৰেশ ৰাৱালে নিজৰ পক্ষত ভাষণ দি কয় যে এ আৰ ৰহমান দেশৰ গৌৰৱ আৰু তেওঁৰ শিল্পই বিশ্বৰ মঞ্চত ভাৰতলৈ সন্মান কঢ়িয়াই আনিছে। ৰাৱালৰ মতে, ৰহমানৰ দৰে শিল্পীয়ে সংকীৰ্ণ সীমা অতিক্ৰম কৰিছে আৰু তেওঁলোকৰ অৱদান ৰাজনীতি বা বিতৰ্কত জড়িত হোৱা উচিত নহয়।
মুঠতে এ আৰ ৰহমানৰ খণ্ডটো কেৱল এটা বক্তব্য বা প্ৰতিক্ৰিয়াতে সীমাবদ্ধ নহয়, বৰঞ্চ ভাৰতীয় চিনেমা, শিল্প আৰু মত প্ৰকাশৰ স্বাধীনতাৰ ওপৰত বহল প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে। ৰহমানৰ স্পষ্টীকৰণে স্পষ্ট কৰি দিলে যে, তেওঁৰ উদ্দেশ্য কোনো সম্প্ৰদায়, প্ৰতিষ্ঠান বা ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰা নহয়, বৰঞ্চ তেওঁৰ অভিজ্ঞতা সততাৰে ভাগ-বতৰা কৰাহে। সংগীতৰ জৰিয়তে সংস্কৃতিসমূহক সংযোগ কৰা এই মহান শিল্পীগৰাকীৰ যাত্ৰা আৰু দৃষ্টিভংগী এতিয়াও এনে এক বিতৰ্কত সেতু হিচাপে থিয় দিছে য’ত সংলাপ, সহানুভূতি, বুজাবুজিৰ আটাইতকৈ প্ৰয়োজন।
