আৱাজ - দ্য ভইচ ব্যুৰ’
২০১ খন ৰাষ্ট্ৰৰ ওপৰত চলোৱা এক ব্যাপক অধ্যয়নত ছিংগাপুৰক বিশ্বৰ সৰ্বাধিক ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা দেশখনৰ জনসংখ্যা সাতটা প্ৰধান ধৰ্মীয় শ্ৰেণীৰ মাজত কিমান সমানভাৱে বিয়পি আছে সেয়া প্ৰতিফলিত হৈছে।
এই ফলাফলে বিশ্বজুৰি চলি থকা ব্যাপক পৰিৱৰ্তনসমূহক ধৰি ৰাখিছে। ২৩০ কোটি লোকৰ সৈতে খ্ৰীষ্টানসকল সৰ্ববৃহৎ গোট হৈ আছে যদিও বিশ্বৰ জনসংখ্যাত তেওঁলোকৰ অংশ সামান্য হ্ৰাস পাইছে। যোৱা দশকত ৩৪.৭ কোটি বৃদ্ধিৰে ইছলাম ধৰ্ম দ্ৰুতগতিত বিকশিত হোৱা প্ৰধান ধৰ্ম হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ সংখ্যা ১২.৬ কোটি বৃদ্ধি পাই ১২০ কোটি হৈছেগৈ, যিটো বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯ শতাংশ। ইফালে, কোনো ধৰ্মৰ সৈতে সম্পৰ্ক নথকা লোকসকলে এতিয়া বিশ্বজুৰি ২৪.২ শতাংশ স্থান অধিকাৰ কৰি তৃতীয় বৃহত্তম শ্ৰেণী হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। আনহাতে, বৌদ্ধ ধৰ্মই একমাত্ৰ প্ৰধান ধৰ্ম যাৰ সংখ্যা ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস পাইছে।
বৈচিত্ৰ্যৰ মাপকাঠিৰ একেবাৰে বিপৰীত দিশত য়েমেন, আফগানিস্তান আৰু ছোমালিয়া সবাতোকৈ কম ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশৰ তালিকাত স্থান পাইছে। আনহাতে, এছিয়া-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলটো সামগ্ৰিকভাৱে আটাইতকৈ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।
'পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰ'ৰ (Pew Research Center) প্ৰতিবেদন
এই তথ্যসমূহ ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰকাশিত 'পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰ'ৰ (Pew Research Center) এক প্ৰতিবেদনৰ পৰা লোৱা হৈছে। এই প্ৰতিবেদনটো 'দ্য পিউ চেৰিটেবল ট্ৰাষ্ট', 'জন টেম্পলটন ফাউণ্ডেচন' আৰু 'টেম্পলটন ৰিলিজিয়ন ট্ৰাষ্ট'ৰ দ্বাৰা পুঁজি যোগান ধৰা 'পিউ-টেম্পলটন গ্লোবেল ৰিলিজিয়াছ ফিউচাৰছ প্ৰজেক্ট'ৰ অংশ।
অধ্যয়নটোৱে 'ৰিলিজিয়াছ ডাইভাৰ্চিটি ইনডেক্স' (RDI) বা ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্য সূচক ব্যৱহাৰ কৰি দেশসমূহক স্থান দিছে। এই সূচকটো সাতটা গোটৰ মাজত জনসংখ্যা কিমান সমানভাৱে বিতৰণ হৈছে তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছেঃ খ্ৰীষ্টান, মুছলমান, হিন্দু, বৌদ্ধ, ইহুদী, অন্যান্য ধৰ্মৰ অনুগামী আৰু কোনো ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক নথকা লোক।
পিউৰ ২০২৫ চনৰ প্ৰতিবেদন "২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈ বিশ্বৰ ধৰ্মীয় পৰিৱেশ কেনেদৰে সলনি হৈছে’’ত প্ৰকাশিত জনসংখ্যাৰ অনুমানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই ৰেংকিং কৰা হৈছে। ইয়াত ২,৭০০ ৰো অধিক লোকপিয়ল আৰু সমীক্ষাৰ তথ্য সংকলিত কৰা হৈছে। ২০১০ বা ২০২০ চনত অন্ততঃ ১,০০,০০০ বাসিন্দা থকা ২০১ খন দেশ আৰু অঞ্চলক ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যিয়ে ২০২০ চনত বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ ৯৯.৯৮ শতাংশক সামৰি লৈছিল।
ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকই কেনেদৰে কাম কৰে?
পিউৰ ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্য সূচকাংক (RDI)-এ দেশসমূহক ০ ৰ পৰা ১০ ৰ ভিতৰত নম্বৰ বা স্ক'ৰ দিয়ে। ০ স্ক'ৰে সম্পূৰ্ণ সমজাতীয়তা বুজায়, অৰ্থাৎ জনসংখ্যা সম্পূৰ্ণৰূপে এটা ধৰ্মীয় গোটৰ দ্বাৰা গঠিত। ১০ স্ক'ৰে সাতটা শ্ৰেণীৰ মাজত এক নিখুঁত সমান বিভাজন বুজায়ঃ খ্ৰীষ্টান, মুছলমান, হিন্দু, বৌদ্ধ, ইহুদী, অন্যান্য ধৰ্মৰ অনুগামী আৰু কোনো ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক নথকা লোক, য'ত প্ৰতিটো গোটে জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৪ শতাংশ অংশ অধিকাৰ কৰে। কোনো এখন দেশে নিখুঁত ১০ স্ক'ৰ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাই।
"অন্যান্য ধৰ্ম" শ্ৰেণীটোত বাহাই, দায়োইষ্ট, জৈন, শ্বিণ্টো, শিখ, উইকান আৰু জৰ’ছষ্টিয়ানছ দৰে ধৰ্মৰ লগতে লোকধৰ্ম বা পৰম্পৰাগত ধৰ্ম বুলি বৰ্ণনা কৰা বহুতো সৰু সৰু গোট অন্তৰ্ভুক্ত আছে।
'পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰ'ৰ (Pew Research Center) প্ৰতিবেদন
অধ্যয়ন কৰা ২০১ খন দেশ আৰু অঞ্চলৰ ভিতৰত আঠখন দেশ "অতি উচ্চ" বৈচিত্ৰ্যৰ সীমাৰ ভিতৰত আছে (৭.০ আৰু ১০.০ ৰ ভিতৰত স্ক'ৰ)। স্কেলৰ আনটো মূৰত থকা ৪১ খন দেশক ১.০ ৰ তলৰ স্ক'ৰসহ "অতি কম" বৈচিত্ৰ্য হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। সৰ্বাধিক সংখ্যক অৰ্থাৎ ৮৯ খন দেশ মধ্যম স্থানত আছে যাক মজলীয়া বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।
ছিংগাপুৰ আৰু বিশ্বৰ আটাইতকৈ বৈচিত্ৰ্যময় সমাজ
৯.৩ স্ক'ৰৰ সৈতে ছিংগাপুৰ আন যিকোনো দেশতকৈ সাতটা শ্ৰেণীৰ মাজত সমান বিতৰণৰ আটাইতকৈ ওচৰত আছে। বৌদ্ধ ধৰ্মৱালম্বীসকলে ছিংগাপুৰৰ জনসংখ্যাৰ ৩১ শতাংশ গঠন কৰে, যিটো সৰ্ববৃহৎ গোট। কিন্তু ইয়াৰ ঠিক পিছতে আছে ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক নথকা বাসিন্দা ২০ শতাংশ, খ্ৰীষ্টান ১৯ শতাংশ, মুছলমান ১৬ শতাংশ, হিন্দু ৫ শতাংশ আৰু অন্যান্য ধৰ্মৰ অনুগামী ৯ শতাংশ। কোনো এটা গোটে সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰা নাই।
ছুৰিনাম দ্বিতীয় স্থানত আছে আৰু শীৰ্ষ ১০ ৰ ভিতৰত থকা একমাত্ৰ লেটিন আমেৰিকান দেশ। ইয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৫৩ শতাংশ খ্ৰীষ্টান, ২২ শতাংশ হিন্দু, ১৩ শতাংশ মুছলমান আৰু ৮ শতাংশ ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক নথকা লোক। এই জনগাঁথনিগত আৰ্হিটো কিছু পৰিমাণে ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ পৰা অহা ১৯ শতিকাৰ চুক্তিবদ্ধ শ্ৰমিকৰ বংশধৰসকলৰ দ্বাৰা গঢ় লৈ উঠিছে।
শীৰ্ষ ১০ ত থকা আন বেছিভাগ দেশ এছিয়া-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চল (টাইৱান, দক্ষিণ কোৰিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়া) অথবা উপ-ছাহাৰা আফ্ৰিকা (মৰিচাছ, গিনি-বিছাউ, টোগো আৰু বেনিন) ত অৱস্থিত। ফ্ৰান্স শীৰ্ষ ১০ ত থকা একমাত্ৰ ইউৰোপীয় দেশ। ইয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৪৬ শতাংশ খ্ৰীষ্টান, ৪৩ শতাংশ ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক নথকা আৰু ৯ শতাংশ মুছলমান, যাৰ ফলত ইয়াৰ RDI স্ক'ৰ হৈছে ৬.৯। তুলনা কৰিবলৈ হ’লে, দক্ষিণ কোৰিয়াৰ স্ক'ৰ ৭.৩ আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৫.৮।
আটাইতকৈ কম বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশসমূহ
কোনো এখন দেশে একেবাৰে শূন্য (০) স্ক'ৰ পোৱা নাই। কিন্তু য়েমেন, আফগানিস্তান আৰু ছোমালিয়া ইয়াৰ একেবাৰে ওচৰ চাপিছে। প্ৰত্যেকখন দেশতে মুছলমানসকলৰ জনসংখ্যা ৯৯.৮% বা তাতকৈ অধিক।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
সামগ্ৰিকভাৱে, দহখন দেশৰ ভিতৰত আঠখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ অন্ততঃ ৯৯% মুছলমান। বাকী দুখন দেশ, টিমৰ-লেষ্ট আৰু মলডোভা প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে খ্ৰীষ্টান।
আঞ্চলিকভাৱে, মধ্য প্ৰাচ্য আৰু উত্তৰ আফ্ৰিকাৰ বৈচিত্ৰ্যৰ স্ক'ৰ সৰ্বনিম্ন ১.৩। অঞ্চলটোৰ জনসংখ্যা ৯৪ শতাংশ মুছলমান আৰু ইয়াত বিশ্বৰ দহখন আটাইতকৈ কম বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ ঠাইৰ পাঁচখন অন্তৰ্ভুক্ত আছেঃ য়েমেন, মৰক্কো, পশ্চিম ছাহাৰা, ইৰাক আৰু টিউনিছিয়া।
২০১০ আৰু ২০২০ চনৰ ভিতৰত বিশ্বজুৰি কি সলনি হৈছে?
এই অধ্যয়নত এই দশকত বিশ্বৰ ধৰ্মীয় গঠন কেনেদৰে সলনি হৈছিল সেই বিষয়েও পুনৰ পৰ্যালোচনা কৰা হৈছে।
খ্ৰীষ্টানসকল বিশ্বজুৰি সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় গোট হিচাপে বাহাল আছে। তেওঁলোকৰ সংখ্যা ১২২ নিযুত বৃদ্ধি পাই ২.৩ বিলিয়ন হৈছেগৈ। কিন্তু বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ অংশ হিচাপে খ্ৰীষ্টানসকলৰ হাৰ ১.৮ শতাংশ পইণ্ট হ্ৰাস পাই ২৮.৮ শতাংশ হৈছে। মুছলমানসকল আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা গোট। তেওঁলোকৰ জনসংখ্যা ৩৪৭ নিযুত বৃদ্ধি পাইছে, যিটো আন সকলো ধৰ্মৰ সন্মিলিত বৃদ্ধিতকৈ বেছি আৰু তেওঁলোকৰ বিশ্বজুৰি অংশ ১.৮ শতাংশ বৃদ্ধি পাই ২৫.৬ শতাংশ হৈছেগৈ।
কোনো ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক নথকা লোক (যাক প্ৰায়ে "nones" বুলি কোৱা হয়)ৰ সংখ্যা ২৭০ নিযুত বৃদ্ধি পাই ১.৯ বিলিয়ন হৈছে, যাৰ ফলত বিশ্বৰ জনসংখ্যাত তেওঁলোকৰ অংশ ২৪.২ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছে। এই গোটটোৰ গড় বয়স বেছি হোৱা আৰু জন্মৰ হাৰ কম হোৱা সত্ত্বেও এই বৃদ্ধি ঘটিছে, আংশিকভাৱে ধৰ্মীয় "সলনি" (switching) বা ধৰ্ম ত্যাগ কৰাৰ বাবে, বিশেষকৈ খ্ৰীষ্টানসকলে ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক বিচ্ছিন্ন কৰাৰ বাবে। হিন্দুসকলৰ সংখ্যা ১২৬ নিযুত বৃদ্ধি পাই ১.২ বিলিয়ন হৈছে আৰু বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯ শতাংশই হিন্দু ধৰ্ম পালন কৰি আহিছে।
বৌদ্ধ ধৰ্মৱালম্বীসকল সংখ্যাগতভাৱে হ্ৰাস একমাত্ৰ প্ৰধান গোট, যাৰ সংখ্যা ১৯ নিযুত হ্ৰাস পাই ৩২৪ নিযুত হৈছে আৰু বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ ৪.১ শতাংশলৈ নামি আহিছে।
বিশ্বৰ ইহুদী জনসংখ্যা প্ৰায় ১ নিযুত বৃদ্ধি পাই ১৪.৮ নিযুত হৈছে আৰু বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ০.২% ৰ সমান, যিটো অধ্যয়নটোৰ আটাইতকৈ সৰু গোট। বাকী সকলো ধৰ্মৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২.২ শতাংশ আৰু জনসংখ্যাৰ সামগ্ৰিক সম্প্ৰসাৰণৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি বৃদ্ধি পাইছে।
২০২০ চনলৈকে, বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ ৭৫.৮ শতাংশই কোনো এটা ধৰ্মৰ সৈতে নিজকে চিনাকি দিয়ে, আনহাতে ২৪.২ শতাংশই নিদিয়ে। ২০১০ চনত এই সংখ্যা আছিল ক্ৰমে ৭৬.৭ শতাংশ আৰু ২৩.৩ শতাংশ।
বিশ্বৰ বৃহত্তম দেশসমূহৰ মাজত বৈচিত্ৰ্য
১০ খন সৰ্বাধিক জনবসতিপূৰ্ণ দেশৰ ভিতৰত (প্ৰতিখনতে কমেও ১২০ নিযুত লোক আছে আৰু একেলগে বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৬০ শতাংশ অংশ অধিকাৰ কৰে) আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আটাইতকৈ ধৰ্মীয়ভাৱে বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। খ্ৰীষ্টানসকলে ইয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৬৪ শতাংশ গঠন কৰে, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক নথকা লোকসকলে প্ৰায় ৩০ শতাংশ অংশ অধিকাৰ কৰে আৰু বাকী ৬ শতাংশ হৈছে মুছলমান, হিন্দু, বৌদ্ধ, ইহুদী আৰু অন্যান্য ধৰ্মৰ অনুগামী, যাৰ প্ৰত্যেকেই মোটামুটিভাৱে ১-২ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
এই বৃহৎ দেশসমূহৰ ভিতৰত নাইজেৰিয়া দ্বিতীয় সৰ্বাধিক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। মুছলমান আৰু খ্ৰীষ্টান প্ৰত্যেকেই ইয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৪০ শতাংশতকৈ লোকক সামৰি লৈছে, যাৰ ফলত ই দুটা ধৰ্মীয় গোটৰ মাজত আটাইতকৈ সমানভাৱে বিভক্ত দেশসমূহৰ এখন হৈ পৰিছে।
ইয়াৰ বিপৰীতে পাকিস্তান এই দহখন দেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ কম বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশ। ইয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯৭% মুছলমান, যাৰ ফলত ইয়াৰ RDI স্ক'ৰ ০.৮, য'ত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ স্ক'ৰ ৫.৮।
আঞ্চলিক আৰ্হিসমূহ
এছিয়া-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলটো ৮.৭ RDI স্ক'ৰৰ সৈতে সামগ্ৰিকভাৱে আটাইতকৈ ধৰ্মীয়ভাৱে বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। তাত কোনো এটা গোটে সংখ্যাগৰিষ্ঠতা গঠন নকৰে। আটাইতকৈ ডাঙৰ শ্ৰেণী, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক নথকা লোকসকলে অঞ্চলটোৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় এক-তৃতীয়াংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এই অঞ্চলত মুছলমান, হিন্দু, বৌদ্ধ, খ্ৰীষ্টান আৰু অন্যান্য ধৰ্মৰ অনুগামীৰ বৃহৎ জনসংখ্যা অন্তৰ্ভুক্ত আছে; ইহুদীসকলৰ উপস্থিতি তুলনামূলকভাৱে কম।
উত্তৰ আমেৰিকা (৬.০), উপ-ছাহাৰা আফ্ৰিকা (৫.৯) আৰু ইউৰোপক (৫.৬) উচ্চ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। এই প্ৰতিটো অঞ্চলতে খ্ৰীষ্টানসকলে সংখ্যাগৰিষ্ঠতা গঠন কৰে। দ্বিতীয় বৃহত্তম গোটটোৱে জনসংখ্যাৰ কমেও এক-চতুৰ্থাংশ সামৰি লৈছে— উত্তৰ আমেৰিকা আৰু ইউৰোপত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক নথকা লোক আৰু উপ-ছাহাৰা আফ্ৰিকাত মুছলমানসকল।
লেটিন আমেৰিকা আৰু কেৰিবিয়ান অঞ্চল ৩.১ RDI স্ক'ৰৰ সৈতে মজলীয়া শ্ৰেণীত পৰে। এই অঞ্চলত খ্ৰীষ্টানৰ শক্তিশালী সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছে আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক নথকা বাসিন্দাসকলৰ এটা সৰু অংশ আছে।
.webp "ৰমজানৰ আগমনত ব্যস্ত গ্ৰাহক-বিক্রেতা")
