শ্ৰীলতা এম
এআইচিচি (AICC)ৰ মুখপাত্ৰ শ্বামা মহম্মদে ৰাজনীতিত এক দশকতকৈয়ো অধিক সময় পাৰ কৰাৰ পিছত, ভাৰতীয় ৰাজনীতিত মহিলাসকলে সন্মুখীন হোৱা প্ৰতিবন্ধকতাসমূহৰ বিষয়ে খুব ভালদৰেই জানে। পৰিসংখ্যাই সকলো কথা প্ৰমাণ কৰেঃ মহিলা সংৰক্ষণ বিধেয়ক গৃহীত হোৱাৰ পিছতো, ২০২৪ চনত কংগ্ৰেছৰ পৰা কোনো এগৰাকী মুছলমান মহিলাক লোকসভাৰ টিকট দিয়া হোৱা নাছিল আৰু সমগ্ৰ দেশত মাত্ৰ দুগৰাকীয়েহে বিধায়িকা হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।
তেওঁ স্পষ্টকৈ কয়, “ৰাজনীতিত, বিশেষকৈ কেৰালাত এগৰাকী মহিলাৰ অগ্ৰগতি বা জীয়াই থকাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰতিবন্ধকতা হৈছে পুৰুষসকল। যেতিয়া মই কেৰালাৰ জিলা ৰাজনীতিত মোৰ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিলো, দলৰ পুৰুষসকলে ভাবিছিল যে মই একো কৰিব নোৱাৰিম। আৰু যেতিয়া মই সফল হ'বলৈ ধৰিলো, তেতিয়া তেওঁলোকে ইয়াক ভাল নাপালে।”
শ্বামাই তেওঁৰ পথত থকা তিনিটা প্ৰতিবন্ধকতাৰ কথা উল্লেখ কৰিছেঃ “প্ৰথমটো হ’ল মই কোনো ৰাজনৈতিক পৰিয়ালৰ পৰা অহা নাই, দ্বিতীয়টো হ’ল মই এগৰাকী মহিলা আৰু তৃতীয়টো হ’ল মই এগৰাকী মুছলমান।” ওড়িশাৰ ছোফিয়া ফিৰদৌছ বা কৰ্ণাটকৰ কানিজ ফাতিমাৰ দৰে কংগ্ৰেছৰ মুছলমান নেত্ৰীসকলৰ বিপৰীতে, যিসকলৰ ৰাজনৈতিক পৰিয়ালৰ পটভূমি আছে, শ্বামাৰ তেনে কোনো পৰিয়ালগত সমৰ্থন নাই। তেওঁ কয়, “আপুনি ৰাজনীতিত এনে এগৰাকীও মুছলমান মহিলা বিচাৰি নাপাব যিয়ে নিজৰ চেষ্টাত অকলে যুঁজি আগবাঢ়িছে।” তেওঁ লগতে কয় যে তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ দৰে দলে সক্ৰিয়ভাৱে মহিলাসকলক আগবঢ়াই নিছে — পশ্চিমবংগত দলটোৰ পাঁচগৰাকী সাংসদৰ ভিতৰত তিনিগৰাকীয়েই মহিলা — আনহাতে, কংগ্ৰেছ এই ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি আছে। (লোকসভাত তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ মহিলা প্ৰতিনিধিত্ব সৰ্বাধিক ৩৮ শতাংশ, ইয়াৰ বিপৰীতে কংগ্ৰেছ আৰু বিজেপিৰ মহিলা প্ৰতিনিধিত্ব মাত্ৰ ১৩ শতাংশ।)
ৰাজনীতিলৈ তেওঁৰ যাত্ৰা এদিনতে হোৱা নাছিল। এগৰাকী দন্ত চিকিৎসক আৰু তাৰ পিছত 'জি নিউজ' (ZEE News)ৰ এগৰাকী সাংবাদিক হিচাপে কাম কৰা শ্বামা কুৱেইটত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। তাত তেওঁ বিশ্বৰ পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী পিতৃৰ সৈতে বিবিচি (BBC), আল জাজীৰা (Al Jazeera) আৰু অন্যান্য চেনেলসমূহত বিতৰ্ক চাইছিল। তেওঁ কয়, “আজি মোৰ যি আগ্ৰহ আছে সেয়া জন্মগত, কিয়নো ৰাজনীতি মোৰ পৰিয়ালৰ তেজত মিলি আছে।” বৰ্তমান এগৰাকী নিৰ্ভীক আৰু স্পষ্টবাদী মুখপাত্ৰ হিচাপে পৰিচিত শ্বামাই বছৰ বছৰ ধৰি ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদৰ প্ৰতি সক্ৰিয়ভাৱে আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰি, সংবাদ মাধ্যমৰ বিতৰ্ক চাই আৰু তাত অংশগ্ৰহণ কৰি, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত কেৰালাৰ জিলা ৰাজনীতিত প্ৰত্যক্ষভাৱে কাম কৰি নিজৰ ৰাজনৈতিক সত্তা গঢ়ি তুলিছে।
তেওঁৰ সংবাদ মাধ্যমৰ কৰ্মজীৱনে অৱশেষত তেওঁক ৰাজনীতিৰ ওচৰ চপাই আনিছিল। তেওঁ স্মৰণ কৰে, “মোৰ মনত আছে এতিয়া এআইচিচিত মোৰ সতীৰ্থ মনীষ শৰ্মা, অভিষেক মনু সিংভীক মই প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া টিভিত বাকযুদ্ধত লিপ্ত হোৱা দেখিছিলো।” যদিও 'জি নিউজ'ত তেওঁৰ চাকৰিয়ে তেওঁক ৰাজনীতি কভাৰ কৰাৰ বেছি সুযোগ দিয়া নাছিল, তেওঁৰ সতীৰ্থসকলে তেওঁৰ আৱেগ বুজি পাইছিল আৰু তেওঁলোকৰ মাজৰে এজনে তেওঁক কংগ্ৰেছৰ মিডিয়া বিভাগৰ ৰণদ্বীপ সুৰজেৱালাক লগ কৰিবলৈ পঠিয়াইছিল। অতি সোনকালেই তেওঁ দলটোৰ হৈ কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু পুনেত থকা স্বামী আৰু সন্তানক এৰি টেলিভিছনৰ বিতৰ্কৰ বাবে দিল্লীলৈ অহা-যোৱা কৰিবলগীয়া হৈছিল। তেওঁ কয়, "তেতিয়া জুম (Zoom) বা স্কাইপ (Skype) নাছিল; বিতৰ্কৰ বাবে শাৰীৰিকভাৱে উপস্থিত থাকিব লাগিছিল।"
শ্বামা মহম্মদ
মিডিয়া বিভাগত কাম কৰাৰ মাজতে, তেওঁ নিজৰ জন্মস্থান কেৰালাত দলৰ হৈ জিলা পৰ্যায়তো কাম কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। কিন্তু ইয়াৰ বাবে তেওঁ নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছিল। তেওঁ স্বীকাৰ কৰে, “এই সকলোবোৰে মোৰ সন্তানৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।” সেই সময়ত তেওঁৰ ডাঙৰ ল'ৰাৰ বয়স আছিল মাত্ৰ ১৪ বছৰ আৰু সৰুটোৰ বয়স আছিল ১১ বছৰ। “কিন্তু কামৰ অৰ্থ আছিল তেওঁলোকক এৰি যোৱা, যি সময়ত মোৰ স্বামী পুনৰ আবু ধাবিত আছিল।” পৰিয়াল আৰু ৰাজনৈতিক উচ্চাকাংক্ষাৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাটো এটা সংগ্ৰাম আছিল, তথাপি তেওঁ হাৰ মনা নাছিল।
প্ৰতিবন্ধকতাৰ পিছতো, পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰতি শ্বামাৰ দায়বদ্ধতাই তেওঁক আগুৱাই লৈ গৈছিল। তেওঁ কয়, “মই ৰাজনীতিলৈ আহিছিলো কাৰণ মই সংসদত ধৰ্ষণকাৰী, ধন দাবী কৰা লোক আৰু অন্যান্য সমাজবিৰোধী শক্তিক দেখিছিলো আৰু আমি কেৱল অভিযোগহে কৰো কিন্তু তাৰ বিৰুদ্ধে একো ব্যৱস্থা গ্ৰহণ নকৰো। সেয়েহে মই পৰিৱৰ্তনৰ অংশ হ'ব বিচাৰিছিলো।” এগৰাকী মুছলমান হোৱা বাবে, তেওঁ নিজৰ ধৰ্ম আৰু দেশপ্ৰেমক লৈ কৰা সন্দেহৰ বাবে সমালোচনাৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছে। কিন্তু এইবোৰে তেওঁক অধিক শক্তিশালীহে কৰি তুলিছেঃ “যিহেতু মই এগৰাকী মুছলমান, সেয়েহে মই পাকিস্তানলৈ যাব লাগে, মই এগৰাকী জেহাদী, মই দেশদ্ৰোহী… আৰু মই এই সকলোবোৰ সহ্য কৰিবলগীয়া হয়,” তেওঁ লগতে কয়।
পুৰুষতন্ত্ৰৰ বাবে দলৰ ভিতৰত তেওঁৰ অগ্ৰগতি সীমিত হৈ থাকিলেও, শ্বামাই তেওঁৰ 'জোয়া চেৰিটেবল ট্ৰাষ্ট' (Zoya Charitable Trust)ৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ কান্নুৰত তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কামত নিজৰ শক্তি ব্যৱহাৰ কৰিছে। তেওঁ কয়, “মই ৰাজনীতিলৈ অহাৰ কাৰণ আছিল মানুহক সহায় কৰা আৰু মোৰ ট্ৰাষ্টে ঠিক সেইটোৱেই কৰি আছে।” ২০১৮ চনত আৰম্ভ হোৱা এই ট্ৰাষ্টে প্ৰথম অৱস্থাত বিদ্যালয়সমূহৰ মেৰামতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল, বিশেষকৈ ২০১৯ চনৰ বানপানীৰ পিছত। শেহতীয়াকৈ ই পিটি উষাৰ দৰে খেলুৱৈৰ বাবে পৰিচিত জিলাখনত এখন ক্ৰীড়া বিদ্যালয় মুকলি কৰিছে আৰু এটা ৰিয়েল ইষ্টেট গোট 'পাঞ্চশীল গ্ৰুপ'ৰ পুঁজিত আন এখন ক্ৰীড়া বিদ্যালয় নিৰ্মাণৰ পথত আছে। ক্ৰীড়াৰ উপৰি, ট্ৰাষ্টে স্বাস্থ্যসেৱা, শিক্ষা আৰু মহিলা সৱলীকৰণৰ দিশতো কাম কৰে।
শ্বামা মহম্মদ
কংগ্ৰেছৰ বিষয়ে তেওঁ কি সলনি কৰিব বিচাৰিব বুলি সোধাত শ্বামাই নিৰ্ভীকভাৱে কয়ঃ “মহিলাক অধিক টিকট দিয়ক। টিএমচি (TMC)-এ যিদৰে কৰে, তেনেদৰে সক্ষম আৰু পৰিশ্ৰমী মহিলাক প্ৰতিনিধিত্বৰ সুযোগ দিয়ক।” তেওঁ জানে যে পৰিৱৰ্তন লেহেমীয়া, কিন্তু তেওঁ নিজৰ লক্ষ্যত অটল। তেওঁ কয়, “কেৰালাত ৫১ শতাংশ মহিলা আছে আৰু যদি মোক কাষৰীয়া কৰা হয়, তেন্তে মই ইয়াক প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে গ্ৰহণ কৰো।” শ্বামাৰ বাবে ৰাজনীতিত এগৰাকী মুছলমান আৰু মহিলা হোৱাটো কেৱল এটা সংগ্ৰামেই নহয় — দলৰ ভিতৰত আৰু তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কামৰ জৰিয়তে আগবাঢ়ি যোৱাৰ এক অনুপ্ৰেৰণাও।
কেৰালা পুনৰবাৰ নিৰ্বাচনৰ দিশে অগ্ৰসৰ হোৱাৰ লগে লগে বাওঁপন্থী মিত্ৰজোঁট আৰু কংগ্ৰেছ নেতৃত্বাধীন মিত্ৰজোঁট পৰস্পৰৰ বিৰুদ্ধে থিয় হ'ব। ৰাজনীতিত মহিলাৰ প্ৰতিনিধিত্ব সন্দৰ্ভত তেওঁৰ বক্তব্য আৰু দৃষ্টিভংগী বাস্তৱায়িত হ'বনে নাই সেয়া সময়তহে দেখা যাব, কিন্তু শ্বামা মহম্মদে এক পৰিৱৰ্তন অনাৰ দৃঢ় সংকল্পৰে তেওঁৰ যাত্ৰা অব্যাহত ৰাখিছে।
