অনিকা মহেশ্বৰী / নতুন দিল্লী
যিগৰাকী ছোৱালীৰ এদিন খেলিবলৈ নিজৰ এডাল হকী ষ্টিক নাছিল, সেইগৰাকী ছোৱালীয়েই এদিন ভাৰতীয় মহিলা হকী দলৰ কেপ্টেইন হৈ পৰিল। যিটো পৰিয়ালৰ বাবে দুবেলা দুসাঁজৰ আহাৰ যোগাৰ কৰাটোৱেই এক কঠোৰ সংগ্ৰাম আছিল, সেই পৰিয়ালৰ জীয়ৰীয়েই এদিন বিশ্বৰ আগশাৰীৰ হকী খেলপথাৰসমূহত গৌৰৱেৰে উৰুৱাইছিল ভাৰতৰ তিৰংগা। এয়া হৈছে ছত্তীশগড়ৰ দুৰ্গ অঞ্চলৰ ছাবা আঞ্জুম কৰিমৰ এক অনুপ্ৰেৰণাদায়ক কাহিনী; যিগৰাকীয়ে এদিন চুবুৰীৰ অলি-গলিত ল’ৰাৰ সৈতে হকী খেলি নিজৰ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল আৰু অৱশেষত পৰিণত হৈছিল ভাৰতীয় মহিলা হকীৰ এক চিনাকি নামলৈ।
১৯৮৫ চনৰ ১২ জুনত ছত্তীশগড়ৰ দুৰ্গত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল ছাবা আঞ্জুম কৰিমে। দুৰ্গৰ কেলাবাডী অঞ্চলৰ পৰা অহা ছাবাই মাত্ৰ ন বছৰ বয়সতে হাতত তুলি লৈছিল হকী ষ্টিক। তেওঁৰ চুবুৰীৰ ল’ৰাবোৰে হকী খেলিছিল আৰু তেওঁলোকক দেখিয়েই ছাবাও এই খেলখনৰ অংশ হৈ পৰিছিল।
অৰ্জুন বঁটা লাভ কৰা মুহূৰ্তত ছাবা আঞ্জুম
তেওঁৰ এই যাত্ৰা কোনো বিশাল ষ্টেডিয়াম বা অত্যাধুনিক একাডেমীৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা নাছিল, বৰং স্থানীয় অলি-গলি আৰু অতি সীমিত সা-সুবিধাৰ মাজেৰেই তেওঁ খেলিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ছাবাৰ পিতৃ স্থানীয় মছজিদৰ এজন মুৱাজ্জিন আছিল আৰু পৰিয়ালটোৱে আৰ্থিকভাৱে অতি সাধাৰণ তথা দৰিদ্ৰ অৱস্থাত দিন নিয়াইছিল।
ঘৰৰ উপাৰ্জন ইমানেই সীমিত আছিল যে বহু সময়ত দৈনন্দিন প্ৰয়োজনীয়তাখিনি পূৰণ কৰাটোও টান হৈ পৰিছিল। ছাবাই এক সাক্ষাৎকাৰত জনাইছিল যে তেওঁৰ বাবে হকীৰ জোতা কিনিবলৈ তেওঁৰ মাতৃয়ে ঘৰৰ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী পৰ্যন্ত বিক্ৰী কৰি দিছিল। কিন্তু এই আৰ্থিক দুৰৱস্থাই কেতিয়াও তেওঁৰ সপোনৰ পথত হেঙাৰ হৈ থিয় দিব পৰা নাছিল।
ছাবাৰ সন্মুখত কেৱল টকা-পইচাৰেই সমস্যা নাছিল। এগৰাকী ছোৱালী হৈ ল’ৰাৰ সৈতে একেলগে খেলপথাৰত নমাটো আশে-পাশে থকা লোকসকলে মানি ল’ব পৰা নাছিল। স্থানীয় লোকে তেওঁৰ পিতৃৰ ওপৰত কন্যাক খেলৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিবলৈ অহৰহ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল, কিন্তু পিতৃয়ে সমাজৰ কথালৈ কাণ নিদি নিজৰ জীয়ৰীৰ সপোনৰ প্ৰতি পূৰ্ণ সমৰ্থন আগবঢ়াইছিল।
এই সমৰ্থনেই পৰৱৰ্তী সময়ত ছাবাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শক্তিত পৰিণত হৈছিল। লাহে লাহে গলিৰ হকীয়ে তেওঁক প্ৰতিযোগিতামূলক হকীৰ জগতখনলৈ লৈ গ’ল। ২০০০ চনত তেওঁ ভাৰতৰ অনুৰ্ধ্ব-১৮ দলৰ হৈ 'এছিয়ান হকী ফেডাৰেচন কাপ'ত অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু ইয়াৰ পৰাই তেওঁৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যাত্ৰাৰ পাতনি মেলে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁ জুনিয়ৰ পৰ্যায়ত নিজৰ প্ৰতিভাৰ প্ৰমাণ দিয়ে আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় দলৰ চকুত পৰিবলৈ সক্ষম হয়।
২০০১ চনৰ জুনিয়ৰ বিশ্বকাপ আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিযোগিতাসমূহে ছাবাক ভাৰতীয় মহিলা হকীৰ অন্যতম প্ৰধান মুখ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। ২০০২ চনত মানচেষ্টাৰ কমনৱেলথ গেমছত তেওঁ ভাৰতীয় মহিলা হকী দলৰ আটাইতকৈ কম বয়সীয়া খেলুৱৈসকলৰ ভিতৰত এগৰাকী আছিল।
সেই দলটোৱে ইতিহাস ৰচনা কৰি সোণৰ পদক জয় কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ছাবাই ২০০২ চনৰ এছিয়ান গেমছ, ২০০৪ চনৰ এছিয়া কাপ, ২০০৬ চনৰ কমনৱেলথ গেমছ, জুনিয়ৰ বিশ্বকাপৰ লগতে বহু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ছিৰিজত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। এগৰাকী দ্ৰুতবেগী ফৰৱাৰ্ড খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁ বিশেষ পৰিচিতি লাভ কৰিছিল। ২০০৭ চনৰ এছিয়া কাপত তেওঁৰ প্ৰদৰ্শন বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য, য'ত তেওঁ অকলেই ছটা গল দিছিল।
ভাৰতীয় দলৰ হৈ ধাৰাবাহিকভাৱে খেলাৰ লগতে ছাবাই নেতৃত্বৰ দায়িত্বও কান্ধ পাতি লৈছিল। ২০১১ চনত তেওঁ ভাৰতীয় মহিলা হকী দলৰ কেপ্টেইন হোৱাৰ গৌৰৱ অৰ্জন কৰে। দুৰ্গৰ গলিৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই যাত্ৰাই গৈ ভাৰতীয় দলৰ নেতৃত্বত স্পৰ্শ কৰিছিলগৈ। ছাবাৰ কেৰিয়াৰ কেৱল পদক আৰু টুৰ্নামেণ্টৰ তালিকাতেই আৱদ্ধ নহয়। তেওঁৰ গুৰুত্ব এইবাবেই বেছি কাৰণ তেওঁ এনে এক সময়ত ভাৰতীয় মহিলা হকীক আগুৱাই নিছিল, যিটো সময়ত মহিলা খেলুৱৈসকলৰ বাবে খেলক কেৰিয়াৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰাটো আজিৰ তুলনাত বহুত বেছি কঠিন আছিল। তেওঁৰ এই কাহিনী হৈছে আৰ্থিক সংগ্ৰাম, লিংগ বৈষম্য আৰু সীমিত সা-সুবিধাৰ মাজতো নিজৰ বাবে এটা সুন্দৰ পথ নিৰ্মাণ কৰাৰ কাহিনী।
ছাবা আঞ্জুম
অৰ্জুন বঁটাৰ যাত্ৰা আৰু সপোনৰ স্বীকৃতি
২০১৩ চনত হকীৰ প্ৰতি আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ বাবে ছাবা আঞ্জুম কৰিমক সন্মানীয় 'অৰ্জুন বঁটা'ৰে সন্মানিত কৰা হয়। ভাৰত চৰকাৰৰ ২০১৩ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া বঁটাৰ চৰকাৰী তালিকাত তেওঁৰ নাম হকীৰ অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী হিচাপে গৌৰৱেৰে লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।
হকী ইণ্ডিয়াৰ চৰকাৰী তালিকাতো ২০১৩ চনত ছাবা আঞ্জুমৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। ২০১৩ চনৰ ৩১ আগষ্টত ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱনত তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰণৱ মুখাৰ্জীয়ে তেওঁক এই বঁটা প্ৰদান কৰে। যিগৰাকী ছোৱালীয়ে এদিন খেলৰ আৰম্ভণিৰ দিনবোৰত জোতা আৰু আন প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীৰ বাবেও সংগ্ৰাম কৰিবলগীয়া হৈছিল, তেওঁৰ বাবে এই সন্মান আছিল অত্যন্ত বিশেষ। ছাবাৰ বাবে বঁটা লাভ কৰাটোৱেই একমাত্ৰ লক্ষ্য নাছিল। বঁটা লাভ কৰাৰ পিছতো তেওঁ এই কথাৰ ওপৰত জোৰ দিছিল যে তেওঁৰ প্ৰকৃত সুখ তেতিয়াহে হ'ব যেতিয়া তেওঁৰ কাহিনী দেখি অধিকসংখ্যক ছোৱালীয়ে হকী খেলক আঁকোৱালি ল'ব। তেওঁ লগতে কৈছিল যে তেওঁৰ বাবে বঁটাতকৈ দেশৰ হৈ খেলাটোহে সদায় অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ।
ছাবাৰ আটাইতকৈ অনুপ্ৰেৰণাদায়ক দিশটো
ছাবা আঞ্জুমৰ জীৱন গাঁথাৰ আটাইতকৈ আৱেগিক দিশটো হৈছে তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক সংগ্ৰাম। এটা সৰু চুবুৰীত ল’ৰাৰ সৈতে হকী খেলা, পৰিয়ালৰ আৰ্থিক অনাটনৰ মাজতো খেলৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী গোটোৱা আৰু সমাজৰ তীক্ষ্ণ প্ৰশ্নবাণৰ পিছতো খেলপথাৰত থিয় দি থকা- এই সকলোবোৰ মিলি তেওঁৰ ব্যক্তিত্বক গঢ় দিছিল এক তীখাৰ দৰে কঠিন ৰূপ।
তেওঁৰ মাতৃৰ ত্যাগ এই কাহিনীৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। যেতিয়া পৰিয়ালটোৰ হাতত হকীৰ জোতা কিনিবলৈ পৰ্যাপ্ত ধন নাছিল, তেতিয়া মাকে ঘৰৰ সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰি জীয়েকৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰিছিল। আনহাতে পিতৃয়ে সমাজৰ হেঁচা নেওচিও কন্যাক খেলি যাবলৈ সাহস দিছিল। সেইবাবেই ছাবাৰ এই সফলতা কেৱল তেওঁৰ ব্যক্তিগত জয় নাছিল। এই জয় আছিল সেই পিতৃ-মাতৃৰো, যিয়ে অতি সীমিত সম্পদৰ মাজতো নিজৰ সন্তানৰ সপোনৰ ওপৰত গভীৰ বিশ্বাস ৰাখিছিল।
অৰ্জুন বঁটাৰ পিছতো থমকি ৰোৱা নাই যাত্ৰা
অৰ্জুন বঁটা লাভ কৰাৰ পিছত ২০১৫ চনত ছাবাক 'পদ্মশ্ৰী' বঁটাৰেও সন্মানিত কৰা হয়। ছত্তীশগড় চৰকাৰে তেওঁক আৰক্ষী সেৱাত নিযুক্তি দিয়ে আৰু তেওঁ আৰক্ষী বিভাগত উপ-আৰক্ষী অধীক্ষক পদলৈকে পদোন্নতি লাভ কৰে।
VIDEO
২০২৩ চনৰ এক প্ৰতিবেদন অনুসৰি তেওঁ ছত্তীশগড়ত অতিৰিক্ত আৰক্ষী অধীক্ষক পদত কৰ্মৰত আছিল। প্ৰশাসনত ব্যস্ত থাকিলেও ক্ৰীড়াৰ সৈতে থকা নিজৰ পৰিচয় তেওঁ কেতিয়াও পাহৰি যোৱা নাই। তেওঁ নিয়মীয়াকৈ যুৱ খেলুৱৈসকলৰ সৈতে মত-বিনিময় কৰি আহিছে আৰু নিজৰ অভিজ্ঞতাৰ জৰিয়তে তেওঁলোকক কঠোৰ পৰিশ্ৰম, অনুশাসন আৰু আত্মবিশ্বাসৰ বাৰ্তা বিলাইছে। ২০২৩ চনত তেওঁ ITBP-ৰ জোৱান আৰু বিষয়াসকলৰ মাজত অনুষ্ঠিত এক প্ৰেৰণাদায়ক অনুষ্ঠানত নিজৰ জীৱন যাত্ৰাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰি কঠোৰ পৰিশ্ৰম আৰু একাগ্ৰতাক সফলতাৰ মূল চাবিকাঠি বুলি অভিহিত কৰে।
আজি ছাবা আঞ্জুম কৰিমৰ পৰিচয় কেৱল এগৰাকী প্ৰাক্তন ভাৰতীয় হকী খেলুৱৈ হিচাপেই আৱদ্ধ নহয়। তেওঁ এনে এগৰাকী খেলুৱৈ, যিয়ে খেলপথাৰৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি প্ৰশাসন আৰু সমাজতো নিজৰ এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।
তেওঁৰ এই জীৱন গাঁথাই অনাগত প্ৰজন্মৰ ছোৱালীলৈ এই চিৰন্তন বাৰ্তাই কঢ়িয়াই আনে যে- আৰম্ভণি যিমানেই সৰু নহওক কিয়, সপোনৰ কোনো সীমা নাথাকে। কেলাবাৰীৰ ধূলিয়ৰি গলিৰ ল’ৰাবোৰৰ সৈতে হকী খেলা সেই সৰু ছোৱালীজনীয়ে হয়তো কেতিয়াও ভবা নাছিল যে এদিন তেওঁৱেই ভাৰতীয় দলৰ কেপ্টেইন হ’ব, অৰ্জুন বঁটা আৰু পদ্মশ্ৰীৰ দৰে সৰ্বোচ্চ সন্মানেৰে বিভূষিত হ’ব আৰু সমগ্ৰ দেশৰ যুৱ খেলুৱৈসকলৰ বাবে এক জীৱন্ত অনুপ্ৰেৰণা হৈ পৰিব। ছাবা আঞ্জুম কৰিমৰ কাহিনীয়ে আমাক এটা কথাই শিকায়- আমাৰ হাতত সম্পদ কম থাকিব পাৰে, বাটবোৰ কণ্টকময় হ’ব পাৰে আৰু সমাজে হেজাৰটা প্ৰশ্ন তুলিব পাৰে; কিন্তু যদি পৰিয়ালৰ বিশ্বাস আৰু খেলুৱৈৰ বুকুৰ সাহস অটুট থাকে, তেন্তে এটা সৰু গলিয়েই হ’ব পাৰে আকাশলংঘী সপোনৰ প্ৰথমটো চিৰি।
