১৯৪৯ চনৰ ৪ জুনত আবেদা ইনামদাৰৰ জন্ম হৈছিল। ঘৰৰ দহজন ভাই-ভনীৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ। সৰুৰে পৰাই তেওঁৰ ওপৰত উন্নত আৰু আদৰ্শৱান চিন্তাৰ প্ৰভাৱ পৰিছিল। পঢ়া-শুনাত যথেষ্ট ৰাপ থকাৰ বাবে তেওঁ অতি নিষ্ঠাৰে নিজৰ উচ্চ শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।
পুণে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা তেওঁ বাণিজ্য শাখাত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ প্ৰশাসনিক সেৱাত এক বৃহৎ সাফল্য অৰ্জন কৰে। এই সাফল্যৰ পিছত তেওঁক 'কাষ্টমছ আৰু চেন্ট্ৰেল এক্সাইজ' বিভাগত কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।
পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ পুণে আৰু মুম্বাইৰ দৰে ডাঙৰ চহৰত যথেষ্ট দায়িত্বশীল পদবী চম্ভালিছিল। তেওঁৰ হাতত এটা নিৰাপদ আৰু সন্মানীয় চৰকাৰী চাকৰি আছিল। ১৯৭২ চনত পীৰপাছা হুছেইনী ইনামদাৰৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ সম্পন্ন হয়।
বিয়াৰ কেইবছৰমান পিছতেই তেওঁ এক মহৎ উদ্দেশ্যৰ বাবে নিজৰ কেৰিয়াৰক নতুন দিশ দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। সমাজৰ বাবে কিবা এটা নিৰ্দিষ্ট আৰু দৃঢ় কাম কৰাৰ হেঁপাহেৰে তেওঁ ১৯৮১ চনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ চাকৰিৰ পৰা পদত্যাগ কৰে। ইয়াৰ পৰাই তেওঁৰ প্ৰকৃত সামাজিক কামৰ আৰম্ভণি হয়।
কপিল দেৱৰ সৈতে ড° আবেদা ইনামদাৰ
"সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তন আনিবলৈ শিক্ষাই হৈছে একমাত্ৰ আহিলা। ইয়াৰ ওপৰত মোৰ দৃঢ় বিশ্বাস আছে," এইটো আছিল তেওঁৰ স্পষ্ট মত।
নাৰী শিক্ষাৰ ভেটি আৰু আজম কেম্পাচৰ সম্প্ৰসাৰণ
বিশেষকৈ মুছলমান আৰু বহুজন সমাজৰ ছোৱালীবোৰ শিক্ষাৰ মূল সুঁতিৰ পৰা বহু দূৰত আছে, এই কথা তেওঁ আৰম্ভণিতেই উপলব্ধি কৰিছিল। তেওঁ কয়, "মহিলাসকল আমাৰ জনসংখ্যাৰ পঞ্চাছ শতাংশ। মানৱ বিকাশত তেওঁলোক এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু মানৱ সভ্যতাৰ বিকাশৰ মূল কেন্দ্ৰ। যিকোনো সামাজিক, অৰ্থনৈতিক বা ৰাজনৈতিক সমস্যাৰ মূল কাৰণ হৈছে নিৰক্ষৰতা। সমাজৰ প্ৰগতিৰ বাবে শিক্ষা আটাইতকৈ শক্তিশালী আহিলা। ইয়াৰ দ্বাৰা পৃথিৱীখনক চোৱাৰ আমাৰ দৃষ্টিভংগী বহল হয়।"
তেওঁ লগতে কয়, "জ্ঞানেই শক্তি। শিক্ষাই মানুহক বান্ধোনৰ পৰা মুক্ত কৰে আৰু সঠিক দিশত চিন্তা কৰাৰ শক্তি দিয়ে। সেয়েহে ছোৱালীৰ শিক্ষাত কৰা বিনিয়োগে সমাজক আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰতিদান দিয়ে।"
এই চিন্তাধাৰাৰে তেওঁ পুনেৰ 'মহাৰাষ্ট্ৰ কছম'পলিটান এডুকেচন ছ'চাইটি' (আজম কেম্পাচ)ৰ জৰিয়তে শৈক্ষিক বিপ্লৱৰ সূচনা কৰিছিল। ড০ পি এ ইনামদাৰ আৰু আবেদা ইনামদাৰ, এই দম্পতীয়ে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ সলনি কৰি পেলাইছিল। আৰম্ভণিতে মাত্ৰ চাৰিখন বিদ্যালয় থকা এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে এক বিশাল সফলতা লাভ কৰে।
আজি এই শান্ত আৰু সেউজীয়া ২৪ একৰৰ কেম্পাচত ৩২ খনতকৈও অধিক শিক্ষানুষ্ঠান সগৌৰৱে থিয় দি আছে। কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য, আইন, ফাৰ্মাচী, মেনেজমেণ্ট আৰু তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ ৩০ হাজাৰতকৈও অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ইয়াত উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি আছে। ইয়াৰ ভিতৰত মুছলমান সমাজৰ ল'ৰা-ছোৱালীৰ সংখ্যা প্ৰশংসনীয়। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ 'স্কলাৰ বেটছ'ৰ দৰে সফল প্ৰয়াস দেখি আন বহু প্ৰতিষ্ঠানেও এনে কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছে।
ছোৱালীৰ শিক্ষাৰ বাবে বিশেষ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰি তেওঁ 'আবেদা ইনামদাৰ জুনিয়ৰ এণ্ড ছিনিয়ৰ কলেজ ফৰ গাৰ্লছ' স্থাপন কৰে। ইয়াৰ বাবে তেওঁ এক বৃহৎ বৰঙণিও আগবঢ়ায়। আজি এই মহাবিদ্যালয়সমূহত দহ হাজাৰতকৈও অধিক ছোৱালীয়ে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি সম্পূৰ্ণ আত্মবিশ্বাসেৰে নিজৰ ভৰিত থিয় দিবলৈ সক্ষম হৈছে।
ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰতিভা পাটিলৰ পৰা বঁটা গ্ৰহণ কৰি থকা ড° আবেদা ইনামদাৰ
সংখ্যালঘু সমাজ, বিশেষকৈ মুছলমানসকলৰ শৈক্ষিক প্ৰগতিৰ বাবে তেওঁৰ এই অক্লান্ত পৰিশ্ৰমৰ ফল আজি সকলোৰে চকুত স্পষ্টকৈ ধৰা দিছে। তেওঁৰ এই কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ ফলত এই সমাজৰ প্ৰায় দুই-তিনিটা প্ৰজন্মৰ এক বৃহৎ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক উত্থান ঘটিছে। আজি এই সমাজৰ হাজাৰ হাজাৰ যুৱক-যুৱতীয়ে উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি অতি সন্মানীয় পদত কৰ্মৰত হৈ আছে।
বহু প্ৰতিষ্ঠানৰ বলিষ্ঠ নেতৃত্ব আৰু বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন
আবেদা ইনামদাৰ কেৱল আজম কেম্পাচতে সীমাবদ্ধ নাথাকিল। তেওঁ আন বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠানৰ কাম-কাজ অতি নিপুণভাৱে পৰিচালনা কৰে। শেহতীয়াকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ড০ পি এ ইনামদাৰ বিশ্ববিদ্যালয়'ৰ তেওঁ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য।
ইয়াৰ উপৰি 'হাজী গোলাম মহম্মদ আজম এডুকেচন ট্ৰাষ্ট', 'পি এ ইনামদাৰ এডুকেশ্যন ট্ৰাষ্ট' আৰু 'পুনা উইমেনছ কাউন্সিল'ৰ দৰে বহু ডাঙৰ প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে তেওঁ তৃণমূল পৰ্যায়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু মহিলাসকলৰ বাবে দিনে-ৰাতিয়ে কাম কৰি আছে।
সামাজিক ভ্ৰাতৃত্ববোধ আৰু মাৰাঠী ভাষাৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শনত অগ্ৰণী
আবেদা ইনামদাৰৰ নেতৃত্বত আজম কেম্পাচ কেৱল কিতাপৰ জ্ঞানতেই আৱদ্ধ নাথাকিল। তেওঁ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক সদায় সকলো ধৰ্মৰ প্ৰতি সন্মান আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় একতাৰ শিক্ষা দিছে। মুছলমান ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক ৰাজ্যৰ মূলসুঁতিৰ সৈতে সংযোগ কৰিবলৈ তেওঁ এক অতি প্ৰশংসনীয় পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছিল। আজম কেম্পাচত হাজাৰ হাজাৰ মুছলমান শিশুক মাৰাঠী ভাষা শিকোৱাৰ বিশেষ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।
এই কেম্পাচতেই প্ৰতি বছৰে ছত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজৰ জয়ন্তী অতি জাকজমক আৰু শৃংখলাবদ্ধভাৱে পালন কৰা হয়। হাজাৰ হাজাৰ ল'ৰা-ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগত পোছাক পিন্ধি এই শিৱজয়ন্তীত অংশগ্ৰহণ কৰে। এই কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে তেওঁ সমগ্ৰ ৰাজ্যখনলৈ সামাজিক ভ্ৰাতৃত্ববোধ আৰু একতাৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু ইতিবাচক বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছে।
মহাৰাষ্ট্ৰৰ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় জীৱনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰম্পৰা 'পণ্ঢৰপুৰ ৱাৰী'ৰ বাবে ওলোৱা সন্ত তুকাৰাম আৰু সন্ত জ্ঞানদেৱৰ পালকীবোৰ যেতিয়া পুণেত ৰয়, তেতিয়া আজম কেম্পাচৰ সকলো বিভাগ, বিশেষকৈ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু চিকিৎসকসকলে ৱাৰীলৈ অহা ভক্তসকলক বিনামূলীয়া চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়ায়।
ড° আবেদা ইনামদাৰ তেওঁৰ কাৰ্যালয়ত
ছোৱালীৰ সৰ্বাংগীন বিকাশত গুৰুত্ব
শিক্ষাৰে ছোৱালী কেৱল স্বাক্ষৰেই নহয়, বৰং প্ৰকৃত অৰ্থত বান্ধোনৰ পৰা মুক্ত হয়। এই বিষয়ে মত প্ৰকাশ কৰি তেওঁ কয়, "ছোৱালীৰ শিক্ষাৰ সৈতে বৰ্ধিত জনসংখ্যা নিয়ন্ত্ৰণ, পৰিয়ালৰ স্বাস্থ্য, সমান অৰ্থনৈতিক বিকাশ আৰু সমাজত মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ পোনপটীয়া সম্পৰ্ক আছে।"
তেওঁ কয়, "শিক্ষাই ছোৱালীক নিজৰ সামৰ্থ্যৰ বিষয়ে উপলব্ধি কৰায়। ইয়াৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়াত সমান অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ পায়। ইয়াৰ জৰিয়তে মহিলাসকলে সংস্থাপনৰ সমান সুযোগ আৰু সামাজিক নিৰাপত্তা লাভ কৰে।"
ইয়াৰ সুদূৰপ্ৰসাৰী প্ৰভাৱৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰি তেওঁ কয়, "শিক্ষিত মহিলাৰ বাবে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সুপৰিচালনা হয় আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষিত থাকে। লগতে অন্ধবিশ্বাস নিৰ্মূল হয়, সমাজত এক বৃহৎ পৰিৱৰ্তন আহে আৰু স্ত্ৰী-পুৰুষৰ বৈষম্য যথেষ্ট পৰিমাণে হ্ৰাস পায়।"
আজম কেম্পাচত আধুনিক পুথিভঁৰাল, অত্যাধুনিক শ্ৰেণীকোঠা, পৰীক্ষাগাৰ আৰু Wi-Fi-ৰ সুবিধা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক প্ৰদান কৰা হৈছে। ল'ৰা আৰু ছোৱালীৰ বাবে নিৰাপদ আৰু সকলো সুবিধাৰে সমৃদ্ধ হোষ্টেল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ক্ৰীড়া ক্ষেত্ৰত প্ৰতিভা বিকাশৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ 'ভি. এম. গনী স্পোৰ্টছ কমপ্লেক্স' গঢ়ি তোলা হৈছে।
এই কাৰণেই আজি আজম কেম্পাচ পঢ়া-শুনাৰ লগতে ইয়াৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, বিশেষকৈ ছোৱালীসকলৰ খেলপথাৰৰ সাফল্যৰ বাবেও পৰিচিত। ক্ৰিকেট, ফুটবল, হকী আদিৰ দৰে বহুতো ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ প্ৰতিযোগিতাত এই শিক্ষানুষ্ঠানৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে বিজয় সাব্যস্ত কৰিছে।
'ডেক্কান মুছলিম ইনষ্টিটিউট' নামৰ এশ বছৰ পুৰণি এটা পুথিভঁৰালক ড০ ইনামদাৰে এক আকৰ্ষণীয় 'তথ্য কেন্দ্ৰ'লৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। তাত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক বিভিন্ন বিষয়ত মাৰ্গদৰ্শন কৰা কেন্দ্ৰটো অতি সুন্দৰভাৱে পৰিচালনা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি, এতিয়া কেম্পাচত কম মাচুলত প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি চলোৱা এটা কেন্দ্ৰও আৰম্ভ কৰা হৈছে।
ৰাজহুৱা সভাত ভাষণ প্ৰদান কৰি থকা অৱস্থাত ড° আবেদা ইনামদাৰ
ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত সন্মান
আবেদা ইনামদাৰৰ এই মহৎ কামৰ স্বীকৃতি ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত লাভ কৰিছে। তেওঁ নতুন দিল্লীৰ 'ৰাষ্ট্ৰীয় সংখ্যালঘু শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান আয়োগ'ৰ 'কন্যা শিক্ষা সমিতি'ৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছে।
তেওঁ জেনেভাৰ 'গ্ৰেজুৱেট উইমেন ইণ্টাৰনেচনেল'ৰ এগৰাকী সক্ৰিয় সদস্য আছিল। তেওঁ ফিনলেণ্ডৰ ৰাজধানী হেলচিংকিত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে। লগতে সাৱিত্ৰীবাই ফুলে পুণে বিশ্ববিদ্যালয় আৰু নান্দেড়ৰ স্বামী ৰামানন্দ তীৰ্থ মাৰাঠৱাড়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চিনেট সদস্য হিচাপেও তেওঁ ডাঙৰ অৱদান আগবঢ়াইছে।
নাৰী শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা তেওঁৰ এই মহৎ আৰু নিঃস্বাৰ্থ সেৱাৰ বাবে মহাৰাষ্ট্ৰ চৰকাৰে তেওঁক সন্মানীয় 'সাৱিত্ৰীবাই ফুলে' বঁটাৰে সন্মানিত কৰিছে। লগতে তেওঁক 'মানৱাধিকাৰ বঁটা' আৰু আমেৰিকাৰ 'ফাউণ্ডেচন ফৰ এক্সিলেন্স'ৰ তৰফৰ পৰা 'বেষ্ট ফেচিলিটেটৰ এৱাৰ্ড' প্ৰদান কৰা হৈছে।
প্ৰশাসনিক সেৱাৰ এক বৃহৎ চাকৰি ত্যাগ কৰি সমাজৰ দুৰ্বল আৰু পিছপৰা শ্ৰেণীৰ বাবে নিজৰ সমগ্ৰ জীৱন উছৰ্গা কৰা ড০ আবেদা ইনামদাৰৰ এই যাত্ৰা প্ৰকৃত অৰ্থতেই বিস্ময়কৰ। এগৰাকী দৃঢ়মনা মহিলাই যদি সংকল্প লয়, তেন্তে তেওঁ নিজৰ দান আৰু কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ বলতে কেনেকৈ হাজাৰ হাজাৰ ঘৰলৈ শিক্ষাৰ পোহৰ কঢ়িয়াই নিব পাৰে, তাৰ তেওঁ এক জীৱন্ত নিদৰ্শন।
(লেখক 'আৱাজ-দ্য ভইচ মাৰাঠী'ৰ সম্পাদক।)
