সমীৰ ডি. শ্বেখ
বৰ্তমানৰ দ্ৰুতগতিত সলনি হোৱা সংবাদ জগতখনত খবৰৰ আঁৰৰ প্ৰকৃত সত্য আৰু মানৱীয় আৱেগক তুলি ধৰা সাংবাদিকৰ সংখ্যা তেনেই বিৰল। আজিৰ এই অস্থিৰ সময়ত, য'ত সাংবাদিকতা প্ৰায়ে তাৎক্ষণিকতা আৰু চৰ্চিত শিৰোনামৰ মাজত আৱদ্ধ হৈ থকা যেন লাগে, তেনে সময়ত মানৱীয় সংবেদনশীলতাৰ শিপা বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰয়াস কৰা কেইগৰাকীমান মুষ্টিমেয় সাংবাদিকৰ ভিতৰত হিনা কৌছৰ খানৰ নাম উল্লেখ কৰিবই লাগিব। চাঞ্চল্য আৰু ক্ষন্তেকীয়া শিৰোনামৰ এই দৌৰত তেওঁ নিজৰ কলমক অস্ত্ৰ হিচাপে লৈ সমাজৰ মনস্তত্ত্বৰ অন্তৰ্নিহিত তৰপবোৰ, বিশেষকৈ মুছলমান সমাজৰ আৱৰণৰ আঁৰৰ বিষয়বোৰ মূলসুঁতিলৈ অনাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব হাতত লৈছে।
নিজৰ কলমৰ জৰিয়তে হিনাই এনে এক শৈলী আৰু দৃষ্টিভংগী গঢ়ি তুলিছে যিয়ে পাঠকক কেৱল আকৰ্ষণ কৰিয়েই ক্ষান্ত নাথাকে, তেওঁলোকক নিজৰ মনৰ পূৰ্বধাৰণাবোৰক পুনৰীক্ষণ কৰিবলৈয়ো বাধ্য কৰায়। এয়া হৈছে মধ্যবিত্ত পৰিয়ালৰ এগৰাকী সাধাৰণ ছোৱালীৰ এক চমকপ্ৰদ যাত্ৰা, যিয়ে নিজৰ লেখনিৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখি সাংবাদিকতা আৰু সাহিত্যৰ জগতখনত এক বৃহৎ জাঁপ দিছিল।
হিনা কৌছৰ খান
বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰীৰ পৰা সাংবাদিকতালৈ
হিনা কৌছৰ খানৰ পিতৃৰ মূল ঘৰ ইণ্ডাপুৰ তালুকাৰ বোৰি কাজল গাঁৱত। অৱশ্যে, শিক্ষা আৰু কৰ্মসূত্ৰে তেওঁ পুনেলৈ আহে আৰু তাতেই স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিবলৈ লয়। যাৰ ফলত হিনাৰ সমগ্ৰ শৈশৱ আৰু স্কুলীয়া শিক্ষা পুণেতেই মাৰাঠী মাধ্যমত সম্পন্ন হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ বিজ্ঞান শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। যদিও তেওঁ বিজ্ঞানৰ ছাত্ৰী আছিল, তেওঁৰ মনৰ ভিতৰত এগৰাকী লেখিকা লুকাই আছিল।
তেওঁৰ আৰম্ভণিৰ যাত্ৰাৰ বিষয়ে ক'বলৈ গৈ তেওঁ কয়, "মই স্কুলীয়া দিনৰ পৰাই লিখিবলৈ ভাল পাইছিলো। সেয়েহে, মই অনুভৱ কৰিছিলো যে মই যিয়েই বৃত্তি নিৰ্বাচন নকৰো কিয়, সেয়া লেখা-মেলাৰ সৈতে জড়িত হোৱা উচিত। তেতিয়া মই কিয় তেনেদৰে ভাবিছিলো তাৰ সঠিক কাৰণ নাজানিছিলো। কিন্তু এতিয়া যেতিয়া মই উভতি চাওঁ, মই অনুভৱ কৰোঁ যে হয়তো মোৰ ভয় আছিল যে যদি মই আন কোনো চাকৰি বা ব্যৱসায় কৰোঁ, তেন্তে মই মোৰ লিখাৰ অভ্যাসটো হেৰুৱাই পেলাম।"
এই চিন্তাৰেই বিএছচি পঢ়ি থকাৰ সময়তেই তেওঁ সাংবাদিকতাৰ পাঠ্যক্ৰমৰ সন্ধান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁ পুণে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ 'ৰানাডে ইনষ্টিটিউট'ৰ সাংবাদিকতা পাঠ্যক্ৰমৰ বিষয়ে জানিব পাৰে আৰু তাত নামভৰ্তি কৰে।
হিনা কৌছৰ খানে লিখা কিতাপ
শিক্ষকতাৰ পাৰিবাৰিক পৰম্পৰা ভংগ কৰি...
হিনাৰ পৰিয়ালত পিতৃ-মাতৃ আৰু তেওঁলোকে তিনিগৰাকী ভনীয়েক আছে। তেওঁৰ পিতৃ এজন শিক্ষক আৰু মাতৃ এগৰাকী গৃহিণী হ'লেও তেওঁ স্নাতক ডিগ্ৰীধাৰী আৰু সুশিক্ষিত। ঘৰৰ পৰিৱেশ একেবাৰে আৰম্ভণিৰ পৰাই মুকলিমূৰীয়া আছিল। তেওঁৰ ডাঙৰ-দীঘল হোৱা পৰিৱেশৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰি তেওঁ কয়, "আমাৰ আন আত্মীয়সকলৰ মাজত ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ যথেষ্ট বেছি আছিল, কিন্তু আমাৰ ঘৰত তেনে কোনো বোজা নাছিল। পৰম্পৰাসমূহ কেৱল উৎসৱ-পাৰ্বনৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল। সেয়েহে আমি এক মুকলি পৰিৱেশত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিলো, য'ত আমি নিজৰ বিষয়ে ভাবিব পাৰিছিলো আৰু নিজৰ সিদ্ধান্ত নিজেই ল'ব পাৰিছিলো। অৱশ্যে, এই সকলোবোৰ ইমান সহজতে হোৱা নাছিল, কিন্তু আমাৰ লালন-পালনত সেই সুবিধাখিনি আছিল। আমি বৰ বেছি সংগ্ৰাম কৰিব লগা হোৱা নাছিল। আনকি কঠিন পৰিস্থিতিতো ইজনে সিজনৰ সৈতে কথা পতাৰ আৰু নিজৰ মত প্ৰকাশ কৰাৰ এক মুকলি পৰিৱেশ আমাৰ ঘৰত আছিল।"
অৱশ্যে, সাংবাদিকতাৰ দৰে এক সুকীয়া আৰু প্ৰত্যাহ্বানমূলক ক্ষেত্ৰ বাছনি কৰাৰ সময়ত পিতৃৰ তৰফৰ পৰা সামান্য বিৰোধিতা আহিছিল। মাহী, খুৰা আৰু ককাকে ধৰি পৰিয়ালৰ সকলোৱেই শিক্ষক হোৱাৰ বাবে ঘৰখনত শিক্ষকতাৰ এক শক্তিশালী পৰম্পৰা আছিল। সেয়েহে, পিতৃয়ে বিচাৰিছিল যে তেওঁৰ কন্যায়ো এই নিৰাপদ পেচাটোকেই বাছনি কৰক। তেওঁৰ মূল চিন্তাৰ কাৰণ আছিল সাংবাদিকতাত কামৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট সময় নথকাটো। কিন্তু তেওঁৰ শিক্ষিত মাতৃয়ে জীয়েকৰ সিদ্ধান্তৰ প্ৰতি পূৰ্ণ সমৰ্থন জনাই থিয় দিছিল আৰু অৱশেষত পিতৃৰ বিৰোধিতাও নোহোৱা হৈছিল।
ৰিপৰ্টৰ এচাইনমেণ্টত হিনা কৌছৰ খান
বাতৰিৰ পৰিসৰ অতিক্ৰম কৰি ফিচাৰ ৰাইটিঙৰ প্ৰতি আগ্ৰহ
ৰানাডে ইনষ্টিটিউটত শিক্ষা গ্ৰহণ সমাপ্ত কৰাৰ মাত্ৰ ৩-৪ মাহৰ ভিতৰতেই হিনাই 'লোকমত' নামৰ দৈনিক কাকতত নিজৰ সাংবাদিকতাৰ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। লাহে লাহে তেওঁ হাৰ্ড-নিউজ অৰ্থাৎ সাধাৰণ বাতৰিৰ পৰিসৰৰ সীমাবদ্ধতাসমূহ অনুভৱ কৰিবলৈ ধৰিলে। এই পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰি তেওঁ কয়, "বাতৰিৰ পৰিসৰ মূলতঃ সৰু আৰু ই কেৱল তাৎক্ষণিক ঘটনাৰ ওপৰত আধাৰিত। কিন্তু এটা ফিচাৰ বা বিশেষ লেখাত আপুনি বাতৰিৰ বাহিৰলৈ গৈ চিন্তা কৰিব পাৰে। ফিচাৰত আপুনি কোনো এটা ঘটনা বিশ্লেষণ কৰিব পাৰে আৰু নিজৰ দৃষ্টিভংগী দাঙি ধৰিব পাৰে। তাত বিভিন্ন দৃষ্টিভংগী সংগ্ৰহ কৰিবলৈ, সেইবোৰ অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰু লিখিবলৈ অধিক ঠাই পোৱা যায়। এই কাৰণেই মই ফিচাৰ লিখাৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হ'বলৈ ধৰিলো।"
মুছলমান সমাজৰ অন্তৰংগ জগতখনৰ অন্বেষণ
মূলসুঁতিৰ সংবাদ মাধ্যমত কাম কৰি থকাৰ সময়ত হিনাই অনুভৱ কৰিছিল যে মুছলমান সমাজৰ সমস্যা আৰু বিষয়বোৰক লৈ খুব কমেইহে চৰ্চা হয়। মাৰাঠী সাংবাদিকতাত মুছলমান সমাজখনক লৈ থকা এই শূন্যতা তেওঁ গভীৰভাৱে অনুভৱ কৰিছিল। এই বিষয়ে তেওঁ কয়, “মুছলমান বিষয়সমূহৰ ওপৰত অতি কম লেখা-মেলা হয়। আলোচনাসমূহ বেছিভাগেই কেৱল উৎসৱৰ বাতৰি বা কিছুমান পুৰণি ধ্যান-ধাৰণাৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ থাকে। ইতিহাসক সমালোচনাৰে বিশ্লেষণ কৰি উপস্থাপন কৰাৰ প্ৰচেষ্টাৰ অভাৱ দেখা যায়। মই অনুভৱ কৰিলো যে মুছলমান সমাজৰ উচ্চ শিক্ষিত যুৱপ্ৰজন্ম, তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা, তেওঁলোকৰ ধৰ্ম আৰু সমাজৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ দৃষ্টিভংগী পোহৰলৈ অনাৰ প্ৰয়োজন আছে।"
এই উপলব্ধিৰে উদ্বুদ্ধ হৈ, তেওঁ 'সাধনা' সাপ্তাহিকীৰ 'গোবিন্দৰাও তালৱালকাৰ ফেল'শ্বিপ'ৰ জৰিয়তে এই বিষয়টোৰ ওপৰত গভীৰভাৱে লিখা-মেলা কৰে। লগতে তেওঁ মুছলমান সমাজৰ ভিতৰত থকা আসোঁৱাহসমূহ আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তিত চেতনাকো সুন্দৰকৈ তুলি ধৰিছিল। তেওঁৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী দিশটো হ'ল যে তেওঁ মুছলমান সমাজখনক কেৱল 'ভুলৰ বলি হোৱা ভুক্তভোগী' বা 'আক্ৰমণকাৰী'ৰ চশমাৰে চোৱাৰ পৰিৱৰ্তে, ইয়াৰ ভিতৰত থকা মানৱীয় সংগ্ৰামৰ সূক্ষ্ম তৰপবোৰ উন্মোচন কৰিছে।
লাডলী মিডিয়া বঁটাৰ সৈতে হিনা কৌছৰ খান
সাহিত্য জগতত প্ৰৱেশ: 'ইত্ৰনামা'ৰ পৰা 'ইজতিহাদ'লৈ
'সাধনা' সাপ্তাহিকীত প্ৰকাশিত তেওঁৰ দীঘলীয়া প্ৰতিবেদন "তিন তালাক বিৰুদ্ধ পাঁচ মহিলা" (তিনি তালাকৰ বিৰুদ্ধে পাঁচগৰাকী মহিলা) অতিশয় জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ই এখন পুস্তিকা হিচাপে প্ৰকাশ পাইছিল, যাৰ ফলত সাংবাদিক আৰু লেখকৰ মহলত হিনাই যথেষ্ট সুনাম অৰ্জন কৰিছিল।
সাংবাদিকতাৰ দৈনন্দিন ব্যস্ততাৰ মাজত, এনে বহুতো কথা আৰু অভিজ্ঞতাৰ সন্মুখীন হ'ব লগা হয় যিবোৰ পোণপটীয়াকৈ বাতৰি হিচাপে প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰি। হিনাই এই অভিজ্ঞতাসমূহ সাহিত্যৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁ স্পষ্ট কৰি কয়, "মই সাংবাদিকতাৰ অভিজ্ঞতা আৰু ফিল্ডত দেখা পোৱা যিবোৰ কথা বাতৰিত প্ৰকাশ কৰিব পৰা নাছিলো, সেইবোৰ কল্পকাহিনীৰ মাজেৰে বৰ্ণনা কৰাৰ প্ৰয়াস কৰিছিলো।"
প্ৰথমাৱস্থাত অডিঅ' প্লেটফৰ্ম 'ষ্ট'ৰিটেল' (Storytel)-ত মুকলি হোৱা তেওঁৰ উপন্যাস 'ইত্ৰনামা'ই ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। পিছলৈ ই ছপা কিতাপ হিচাপেও প্ৰকাশ পায়। এই উপন্যাসখন মাৰাঠী সাহিত্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে বিবেচিত হৈছে। নাজিয়া, আছাদ আৰু সুমিত নামৰ তিনিটা চৰিত্ৰৰ মাজেৰে কাহিনীটোৱে হিন্দু আৰু মুছলমান যুৱক-যুৱতীৰ মাজৰ সংগ্ৰাম আৰু বন্ধুত্বৰ তৰপবোৰ মুকলি কৰে। এই উপন্যাসখন মূলতঃ বৰ্তমানৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশত মানৱীয় সম্পৰ্কৰ অৱস্থাক অন্বেষণ কৰা এখন প্ৰেমৰ কাহিনী।
উপন্যাসখনে পাঠক আৰু সমালোচক উভয়ৰে পৰা অভূতপূৰ্ব সঁহাৰি লাভ কৰে। এই সাহিত্যকৰ্মৰ বাবে তেওঁক যশোৱন্তৰাও চৱন প্ৰতিষ্ঠানৰ 'কৱিবৰ্য না ধো মহানুৰ সাহিত্য পুৰস্কাৰ' আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ সন্মানীয় 'হ না আপ্টে বঁটা'ৰে সন্মানিত কৰা হয়।
কল্পকাহিনীৰ লগতে হিনাৰ অ-কল্পকাহিনীমূলক (non-fiction) লেখনিবোৰো অতিশয় সমৃদ্ধিশালী। সন্মানীয় 'সাধনা' সাপ্তাহিকীৰ বাবে ভিন্ন ধৰ্মৰ দম্পতীৰ সাক্ষাৎকাৰৰ ওপৰত আধাৰিত তেওঁৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থ 'ধৰ্মৰেখা ওলাণ্ডাতানা' (ধৰ্মৰ সীমা পাৰ হওঁতে) প্ৰকাশ পাইছে। সন্মানীয় দৈনিক কাকত 'লোকসত্তাত' মুছলমান সমাজৰ অন্তৰংগ জগতখন উন্মোচন কৰা তেওঁৰ বিশেষ প্ৰবন্ধ লানি 'ইজতিহাদ' নামৰ এখন গ্ৰন্থ হিচাপে প্ৰকাশ পাইছে।
এক অনুষ্ঠানত ভাষণ দি থকা মুহূৰ্তত হিনা কৌছৰ খান
সাংবাদিকতালৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবেও তেওঁক বিশেষভাৱে সন্মানিত কৰা হৈছে। ৰমজানৰ বিশেষ সংখ্যা 'নৱজ'ৰ বাবে হিনাই বিলকিছ বানো আৰু তেওঁৰ স্বামীৰ জীৱন সংগ্ৰাম আৰু দাম্পত্যক লৈ এটি অতি সংবেদনশীল প্ৰবন্ধ লিখিছিল। এই বিশেষ লেখনিটোৰ বাবে তেওঁ শেহতীয়াকৈ সন্মানীয় 'লাডলী মিডিয়া এৱাৰ্ড' লাভ কৰিছে।
ফেচবুকৰ দৰে ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মসমূহতো হিনাৰ উপস্থিতি যথেষ্ট প্ৰশংসনীয়। তেওঁ ইয়াক কেৱল নিজৰ কিতাপ, লেখা বা বঁটাৰ আপডেট দিবলৈ ব্যৱহাৰ নকৰে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁ সমসাময়িক ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক ঘটনাবোৰৰ ওপৰত নিৰ্ভীকভাৱে মন্তব্য কৰিবলৈ এই মাধ্যমটোক ফলপ্ৰসূভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁৰ ফেচবুক পোষ্টবোৰে প্ৰায়ে সমাজৰ ঘৃণাপূৰ্ণ পৰিৱেশৰ বিৰুদ্ধে প্ৰেম আৰু সহনশীলতাৰ এক বলিষ্ঠ কণ্ঠ তুলি ধৰে। ফেচবুকত তেওঁৰ সাহিত্যিক শিতান “ভিণ্টিশী মাৰলেল্যা গপ্পা” (বেৰৰ লগত পতা কথা)-ও অতিশয় জনপ্ৰিয় আছিল।
সমসাময়িক বাস্তৱক প্ৰতিফলিত কৰা এক কলম
বৰ্তমানৰ অস্থিৰ আৰু ঘৃণাপূৰ্ণ আৰ্থ-সামাজিক পৰিৱেশত এগৰাকী লেখিকা হিচাপে হিনাই অত্যন্ত দায়িত্বশীলতাৰে নিজৰ মত প্ৰকাশ কৰে। তেওঁৰ ভৱিষ্যত পৰিকল্পনাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰি তেওঁ কয়, "বৰ্তমান মই কল্পকাহিনী বেছিকৈ লিখি আছোঁ। কিন্তু ইয়াত আজিৰ সমসাময়িক ঘটনাসমূহৰ প্ৰভাৱ বিদ্যমান। এখন গল্প সংকলন, এখন প্ৰবন্ধ সংকলন আৰু এখন উপন্যাস প্ৰকাশৰ পথত আছে। এইবোৰে ম'ব লিঞ্চিং আৰু ইয়াৰ পৰিণামৰ দৰে বিষয় সামৰি লৈছে। মই মোৰ লেখনিৰ জৰিয়তে মুছলমান সমাজৰ অন্তৰ্নিহিত জগতখন উপস্থাপন কৰাৰ ধাৰাবাহিকতা অব্যাহত ৰাখিম।"
"মানৱতা আৰু সহাৱস্থানৰ ওপৰত মোৰ দৃঢ় বিশ্বাস আছে"
জীৱনৰ প্ৰতি হিনাৰ ব্যক্তিগত দৃষ্টিভংগী অতিশয় ইতিবাচক। এই ইতিবাচকতাৰ ৰহস্য লুকাই আছে মানৱতাৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ বিশ্বাসত। তেওঁ কয়, "যদি আপুনি মোৰ দৰ্শনৰ বিষয়ে সোধে, তেন্তে প্ৰেম, মানৱীয় দয়া, ইজনে সিজনৰ লগত যোগাযোগ আৰু সহাৱস্থানৰ ওপৰত মোৰ গভীৰ বিশ্বাস আছে। মানুহৰ মাজত ভুল-ত্ৰুটি থাকে, কিন্তু আমি ইজনে সিজনক বুজি পাওঁ আৰু আগবাঢ়ি যাওঁ।"
তেওঁ লগতে কয়, “যদি সকলোকে একেটা সাঁচতে গঢ়া হ'লহেঁতেন, তেন্তে জীৱনত কোনো বৈচিত্ৰ্য নাথাকিলহেঁতেন। আমাৰ ব্যক্তিত্বৰ পাৰ্থক্য আৰু ভাল-বেয়া দিশবোৰ থকাৰ বাবেই আমি ইজনে সিজনৰ লগত অধিক ভাল ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰোঁ আৰু ইজনে সিজনৰ সংগত নিজকে সমৃদ্ধ কৰিব পাৰোঁ। এইবোৰ কাৰণতেই মোৰ ইতিবাচকতা বৰ্তি আছে।"
মাৰাঠী সাহিত্যলৈ মুছলমান লেখকসকলৰ অৱদান উল্লেখনীয়। পিছে হিনা খানৰ লেখাত এক সুকীয়া পৰিপক্বতা আৰু প্ৰসংগৰ গভীৰতা অনুভৱ কৰিব পাৰি। মাৰাঠী সাহিত্যত ইছলামিক সংস্কৃতিৰ সূক্ষ্ম দিশবোৰৰ লগতে দাখনি আৰু উৰ্দু শব্দৰ তেওঁ যিদৰে প্ৰয়োগ কৰে, সেয়া পাঠকক এক নতুন ভাষিক অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰে।
মাৰাঠী সাংবাদিকতা আৰু সাহিত্যত মুছলমান সমাজৰ এগৰাকী 'ভিতৰৰ মানুহ' হিচাপে তেওঁ যি এক ধাৰণা গঢ়ি তুলিছে সেয়া অত্যন্ত মূল্যৱান। হিনাৰ নিজৰ ভাষাত ক'বলৈ গৈ, "য'তেই মোৰ মতামত প্ৰকাশ কৰাৰ প্ৰয়োজন আৰু পৰিৱেশ থাকিব, মই তাতেই ক'বলৈ আৰু লিখিবলৈ চেষ্টা চলাই যাম।" সমাজৰ 'ধৰ্মীয় সীমাৰেখাবোৰ' মচি পেলাই মানৱতাৰ এক নতুন ভাষা ৰচনা কৰা হিনাৰ কলমে আগন্তুক সময়ত মাৰাঠী সাহিত্যক নিঃসন্দেহে আৰু অধিক সমৃদ্ধ কৰিব।
_(1).webp "হিনা কৌছৰ খান")
.webp "ৰুবিকা লিয়াকত")
