শতানন্দ ভট্টাচাৰ্য / হাইলাকান্দি
ড০ অতনু নাথে মৌলিক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ২০২৬ বৰ্ষৰ ‘অস্কাৰ অৱ চাইন্স’ বঁটা লাভ কৰে। তেওঁ প্ৰায় ১১ জন ভাৰতীয়কে ধৰি সমগ্ৰ বিশ্বৰ ৩৭৬ গৰাকী বিজ্ঞানীৰ সৈতে তেওঁ এই সন্মান ভাগ কৰে। তাৎপৰ্যপূৰ্ণভাৱে তেওঁ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ বিজ্ঞানী যিয়ে মৌলিক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ব্ৰেকথ্ৰু বঁটাৰ স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। এই বছৰ এই বঁটা CERN, Brookhaven National Laboratory (BNL), আৰু Fermilab-ৰ Muon g−2 গৱেষণা কাৰ্যসূচীলৈ প্ৰদান কৰা হৈছে। এই দীৰ্ঘদিনীয়া নিখুঁত পৰীক্ষাসমূহ আধুনিক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ এক ডাঙৰ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে।
এই বঁটাটোক বিশ্ব বিজ্ঞানৰ অন্যতম এক সৰ্বোচ্চ সন্মান হিচাপে বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয় আৰু ইয়াক প্ৰায়ে “বিজ্ঞানৰ অস্কাৰ” বুলি কোৱা হয়। এই দীৰ্ঘদিনীয়া নিখুঁত পৰীক্ষাসমূহ আধুনিক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে বুলি ড০ নাথে উল্লেখ কৰিছে। দক্ষিণ অসমৰ হাইলাকান্দি জিলাৰ লালাবাজাৰৰ বাসিন্দা আৰু বৰ্তমান নলবাৰী জিলাৰ টিহু মহাবিদ্যালয়ত পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহকাৰী অধ্যাপক হিচাপে কৰ্মৰত ড০ অতনু নাথ।
ড০ অতনু নাথ তেওঁৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ সৈতে
হাইলাকান্দিৰ এগৰাকী পণ্ডিতে কয়, "তেওঁৰ এই সাফল্যই তেওঁৰ জন্মস্থান আৰু সমগ্ৰ অঞ্চলটোৰ শৈক্ষিক আৰু গৱেষণা ক্ষেত্ৰসমূহলৈ গৌৰৱ আৰু আনন্দ কঢ়িয়াই আনিছে। তেওঁ অৱসৰপ্ৰাপ্ত সহকাৰী শিক্ষক বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ নাথ আৰু লালবাজাৰৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত সহকাৰী শিক্ষক বিনতা ৰাণী নাথৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। ড০ নাথ এই স্বীকৃতিক অসম আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ শৈক্ষিক সম্প্ৰদায়ৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মুহূৰ্ত হিচাপে বিবেচিত হৈছে আৰু তেওঁৰ এই কৃতিত্ব আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞানত উচ্চ পৰ্যায়ৰ অংশগ্ৰহণৰ বাবে উৎসৰ্গা, অধ্যৱসায় আৰু গুণগত শিক্ষাৰ উদাহৰণ হিচাপে বিবেচিত হৈছে।"
ড° নাথে শিলচৰৰ গুৰুচৰণ মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান বিশ্ববিদ্যালয়)ত স্নাতক অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰিছে। পিছলৈ তেওঁ কলকাতাৰ এছ এন বসু নেচনেল চেণ্টাৰ ফৰ বেচিক ছায়েন্সৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু মুম্বাইৰ টাটা ইনষ্টিটিউট অৱ ফাণ্ডামেণ্টেল ৰিচাৰ্চ (টি আই এফ আৰ)ত উন্নত অধ্যয়ন কৰে। ২০১৩ চনত তেওঁ ইটালীৰ নেপলছ ফেডেৰিকো দ্বিতীয় বিশ্ববিদ্যালয়ত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ গৱেষণাৰ বাবে যোগদান কৰে, ইষ্টিটিউটো নাজিঅ’নেল ডি ফিচিকা নিউক্লিয়াৰ (INFN)ৰ অধ্যাপক জিয়ানকাৰ্লো ডি’এম্ব্ৰ’ছিঅ’ৰ অধীনত, কোৱাণ্টাম ক্ৰ’ম’ডাইনেমিক্স (QCD)ত কাম কৰে। ২০১৬ চনত তেওঁ পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে।
ইয়াৰ পিছত তেওঁ অধ্যাপিকা মাইকেল লেকোভাচিৰ মিউন জি-২ পৰীক্ষাগাৰত প্ৰথমে অতিথি গৱেষক হিচাপে আৰু পিছলৈ ২০১৭ চনত পোষ্ট ডক্টৰেট ফেলো হিচাপে যোগদান কৰে। এই কামৰ জৰিয়তে তেওঁ ফাৰ্মিলেবৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতাৰ অংশ হৈ পৰিছিল আৰু ২০২০ চনলৈকে এই পৰীক্ষাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। প্ৰকল্পটোৰ ভিতৰতে তেওঁ লেজাৰ মানাংকন ব্যৱস্থাৰ কাম কৰিছিল, যিটো ডিটেক্টৰৰ নিখুঁততা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে এক জটিল উপাদান। নেপলছ গোটটোৱে উৎস নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থাৰ বাবে বিশেষভাৱে দায়বদ্ধ আছিল আৰু ড° নাথ মিউন কেম্পাছৰ এই প্ৰচেষ্টাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত আছিল। পিছলৈ তেওঁ ৰান-৩ৰ সময়ত ৰান সমন্বয়ক হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।
২০২০ চনত আমেৰিকাৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পৰা উভতি অহাৰ পিছত তেওঁ আই আই টি গুৱাহাটীত পোষ্ট ডক্টৰেট গৱেষক হিচাপে যোগদান কৰে। তাত তেওঁ উচ্চ শক্তি পদাৰ্থ বিজ্ঞান পৰীক্ষাগাৰত কাম কৰাৰ লগতে ফাৰ্মিলেবৰ DUNE আৰু NOvA নিউট্ৰিন’ পৰীক্ষাত অৰিহণা যোগাইছিল। একে সময়ছোৱাতে তেওঁ শিলচৰস্থিত গৱেষণা পদক্ষেপ চেণ্টাৰ অৱ এডভান্সড ষ্টাডিজ এণ্ড ইনোভেচন লেব (CASILab)ৰ মূল সদস্যও হৈছিল। ২০২২ চনত ড° নাথে টিহু কলেজত সহকাৰী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে।
ড০ অতনু নাথ
শনিবাৰে কেলিফৰ্ণিয়াৰ চান্টা মনিকাস্থিত বাৰ্কাৰ হেংগাৰত অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত ব্ৰুকহেভেন নেশ্যনেল লেবৰেটৰীৰ অন্তৱৰ্তীকালীন সঞ্চালক জন হিল, ফাৰ্মিলেবৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানী ক্ৰীছ পলি, বষ্টন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানী লি ৰবাৰ্টছ, ফাৰ্মিলেবৰ সঞ্চালক এমেৰিটাছ ইয়ং-কি কিম, চিইআৰএনৰ সঞ্চালক প্ৰধান মাৰ্ক থমছন, ৱাশ্বিংটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানী ডেভিড হার্টজোগ আৰু ব্ৰুকহেভেন লেবৰেটৰীৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানী উইলিয়াম মৰ্চে তিনিওটা পৰীক্ষাৰ সকলো বিজ্ঞানীৰ হৈ এই বঁটা গ্ৰহণ কৰে।
উল্লেখ্য যে, ব্ৰেকথ্ৰু বঁটা ফাউণ্ডেচনে ২০১২ চনত এই বঁটা আৰম্ভ কৰিছিল। ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠাপকসকলৰ ভিতৰত আছে ছেৰগেই ব্ৰিন, প্ৰিছিলা চান আৰু মাৰ্ক জুকাৰবাৰ্গ, য়ুৰী আৰু জুলিয়া মিল্নাৰ, আৰু এনি ৱ'জিকি। পৰিৱৰ্তনশীল আৱিষ্কাৰ আৰু মৌলিক গৱেষণাক সন্মান জনাবলৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰা এই বঁটাৰ মুঠ মূল্য হৈছে ৩ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ। এই বঁটা বিজ্ঞান জগতৰ এক সন্মানীয় আৰু লাভজনক স্বীকৃতি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, এবছৰীয়া এই বঁটাটো মিউনৰ চৌম্বকীয় গুণসমূহৰ ওপৰত দশকজোৰা গৱেষণাৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত, যিটো মৌলিক কণাক ইলেক্ট্ৰনৰ এটা গুৰুতৰ ককাই হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। মিউন এটা ক্ষুদ্ৰ চুম্বকৰ দৰে আচৰণ কৰে, আৰু চৌম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ মাজত ইয়াৰ সূক্ষ্ম গতি অসাধাৰণ নির্ভুলতাৰে জোখা যায়। তত্ত্ব আৰু পৰীক্ষাৰ মাজৰ যিকোনো বিসংগতিয়ে অজ্ঞাত কণাসমূহ, নতুন শক্তি, বা বিদ্যমান তত্ত্বৰ সীমাবদ্ধতাক সূচাব পাৰে। এই কাৰণতে, মিউন জি-২ প্ৰগ্ৰামক কণা পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা বুলি গণ্য কৰা হয়।
