‘ঠিকানা বাংলাদেশ’: ৰূপালী পৰ্দাত ১৯৭১-ৰ মুক্তি সংগ্ৰামৰ কাহিনী
মালিক আছগৰ হাচমী
ভাৰতত NEET পৰীক্ষাত হোৱা খেলিমেলিক লৈ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ আন্দোলনে লাহে লাহে চূড়ান্ত পৰ্যায়ত উপনীত হোৱাৰ সময়তে চুবুৰীয়া দেশ বাংলাদেশত এখন নতুন চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰথমখন পোষ্টাৰে এক নতুন বিতৰ্কৰ সূচনা কৰিছে। এই ছবিখনৰ নাম হৈছে- 'ঠিকানা বাংলাদেশ'। এয়া কেৱল এখন সাধাৰণ ক্ৰীড়াভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ নহয়; ১৯৭১ চনৰ মুক্তি সংগ্ৰামৰ সময়ত গঠিত হোৱা 'স্বাধীন বাংলা ফুটবল দল'ৰ ঐতিহাসিক যাত্ৰাক ৰূপালী পৰ্দাত তুলি ধৰাৰ এক বলিষ্ঠ প্ৰয়াস। ছবিখনৰ পোষ্টাৰ মুকলি হোৱাৰ লগে লগেই বাংলাদেশত ইতিহাস, ক্ৰীড়া আৰু জাতীয়তাবাদৰ ওপৰত নতুন বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। ধাৰণা কৰা হৈছে যে এই ছবিখনে ভাৰত আৰু বাংলাদেশ, এই দুয়োখন চুবুৰীয়া দেশৰ উমৈহতীয়া ইতিহাসকো নতুন প্ৰজন্মৰ মাজলৈ লৈ যাব।
আমোদজনক কথাটো হ'ল, ছবিখনৰ প্ৰচাৰ অভিযান এনে এক সময়ত আৰম্ভ হৈছে যি সময়ত শেহতীয়াকৈ ভাৰত আৰু বাংলাদেশৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ মাজত দ্বিপাক্ষিক সম্পৰ্কক লৈ বিতংভাৱে টেলিফোনিক বাৰ্তালাপ হৈছে। এনে প্ৰেক্ষাপটত ১৯৭১ চনৰ উমৈহতীয়া ইতিহাসৰ ওপৰত আধাৰিত এই ছবিখন সাংস্কৃতিক দিশৰ পৰাও অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰা হৈছে।
'ঠিকানা বাংলাদেশ' ছবিখনৰ পোষ্টাৰ
ছবিখনৰ প্ৰথমখন পোষ্টাৰ ২৫ জুলাত মুকলি কৰা হয়। এই তাৰিখটো কোনো কাকতলীয়া সংযোগ নহয়, বৰং ই ইতিহাসৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। ১৯৭১ চনৰ ২৫ জুলাইত 'স্বাধীন বাংলা ফুটবল দল'-এ ভাৰতত 'নদীয়া ফুটবল একাদশ'ৰ বিৰুদ্ধে এক ঐতিহাসিক মেচ খেলিছিল। এইটোৱেই আছিল সেই বিশেষ দিন, যিদিনা প্ৰথমবাৰৰ বাবে কোনো বাংলাদেশী দলে বিদেশী মাটিত ৰঙা আৰু সেউজীয়া ৰঙৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা লৈ খেলপথাৰত প্ৰৱেশ কৰিছিল। এই মেচখন কেৱল এখন ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা নাছিল, ই আছিল স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এক জীৱন্ত প্ৰতীক।
পৰিচালক আনম বিশ্বাসৰ এই ছবিখন সেই ঐতিহাসিক অধ্যায়টোক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ছবিখনে এইটোৱেই দেখুওৱাৰ প্ৰয়াস কৰিছে যে ফুটবল কেনেদৰে কেৱল মাত্ৰ এটা খেল হৈ নাথাকি, মুক্তি সংগ্ৰামৰ সময়ত সমগ্ৰ বিশ্বৰ দৃষ্টি বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা যুদ্ধৰ ফালে নিবদ্ধ কৰাৰ এক শক্তিশালী মাধ্যম হৈ পৰিছিল।
পোষ্টাৰখনত যুদ্ধবিধ্বস্ত বাংলাদেশৰ এক পটভূমি তুলি ধৰা হৈছে। পানীৰে আৱৰি থকা এটা অঞ্চলৰ সন্মুখত এজন ফুটবল খেলুৱৈৰ এক বিশাল আকৃতি থিয় হৈ আছে। তেওঁৰ হাতত এটা ফুটবল আৰু তেওঁৰ দৃষ্টি দূৰৈৰ দিগন্তৰ ফালে নিৱদ্ধ। পিছফালে উৰি আছে ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা। আকাশত যুঁজাৰু বিমান দেখা গৈছে। দূৰৈৰ গাঁৱৰ পৰা ধোঁৱা ওলাই থকাৰ দৃশ্যও ফুটি উঠিছে। সামগ্ৰিকভাৱে সমগ্ৰ দৃশ্যটোৱে সংগ্ৰাম, ত্যাগ আৰু আশাৰ বতৰা কঢ়িয়াই আনিছে। পোষ্টাৰৰ এই দৃশ্যটোৱেই বৰ্তমান ছ’চিয়েল মিডিয়াত দ্ৰুতগতিত ভাইৰেল হৈ পৰিছে।
ছ’চিয়েল মিডিয়াত ভাইৰেল হৈ পৰিছে পোষ্টাৰৰ এই দৃশ্য
ছবিখনৰ শ্বুটিং প্ৰায় তিনি বছৰৰ আগতেই আৰম্ভ হৈছিল। বাংলাদেশ চৰকাৰৰ সহযোগিতাত নিৰ্মাণ হোৱা এই প্ৰকল্পটোৱে ২০১৯-২০ বিত্তীয় বৰ্ষত চৰকাৰী অনুদানো লাভ কৰিছিল। এক দীঘলীয়া অপেক্ষা আৰু বহু প্ৰত্যাহ্বান অতিক্ৰম কৰাৰ পিছত ছবিখনে এতিয়া ইয়াৰ চূড়ান্ত পৰ্যায়ত উপনীত হৈছেহি। নিৰ্মাতাসকলে জানিবলৈ দিয়া মতে, যদি সকলো পৰিকল্পনা অনুসৰি আগবাঢ়ে, তেন্তে এই বছৰৰ শেষৰ ফালে ছবিখন চিত্ৰগৃহত মুক্তি দিয়া হ’ব।
ছবিখনত বাংলাদেশৰ বহুকেইজন জনপ্ৰিয় শিল্পীক দেখা পোৱা যাব। মূল চৰিত্ৰসমূহত অভিনয় কৰিছে আৰিফিন শুভ, নুছৰাত ফাৰিয়া, ৰিজৱান পাৰভেজ, খায়ৰুল বাছাৰ, ইৰফান ছাজ্জাদ, আজাদ আবুল কালাম আৰু শতাব্দী ৱাদুদে। শিল্পীসকলৰ এই দলটোৱে ঐতিহাসিক ঘটনাবোৰক বাস্তৱৰ একেবাৰে কাষলৈ লৈ যোৱাৰ চেষ্টা কৰিছে।
পোষ্টাৰখন মুকলি কৰি পৰিচালক আনম বিশ্বাসে ছ’চিয়েল মিডিয়াত লিখিছে যে বহু ঘাত-প্ৰতিঘাত আৰু অসুবিধাৰ পিছত ছবিখন প্ৰায় সম্পূৰ্ণ হৈ উঠিছে। তেওঁ কয় যে ২৫ জুলাইৰ পৰাই দৰ্শকৰ সৈতে এক মতবিনিময় আৰম্ভ কৰা হৈছে কাৰণ ১৯৭১ চনৰ এই দিনটোতেই স্বাধীন বাংলা ফুটবল দলৰ ঐতিহাসিক যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল। প্ৰথমবাৰৰ বাবে দেশৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি ৰঙা আৰু সেউজীয়া ৰঙৰ পতাকাখন উৰুওৱা হৈছিল। তেওঁৰ মতে, ছবিখন সেই গৌৰৱময় ঐতিহ্যক নতুন প্ৰজন্মৰ মাজলৈ লৈ যোৱাৰ এক আন্তৰিক প্ৰয়াস।
ছবিখনৰ অন্যতম অভিনেতা ৰিজৱান পাৰভেজেও সংবাদ মাধ্যমৰ সৈতে হোৱা বাৰ্তালাপত নিজৰ অভিজ্ঞতা বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁ কয় যে ছবিখন সম্পূৰ্ণৰূপে স্বাধীন বাংলা ফুটবল দলৰ কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। অৱশ্যে তেওঁ নিজৰ চৰিত্ৰটোৰ বিষয়ে অধিক তথ্য সদৰী কৰাৰ পৰা বিৰত থাকে। তেওঁ জানিবলৈ দিয়ে যে পৰিচালক আনম বিশ্বাসৰ সৈতে তেওঁৰ কৰ্মসম্পৰ্ক বহু পুৰণি আৰু তেওঁৰ সৈতে কাম কৰাটো সদায় এক সহজ আৰু প্ৰেৰণাদায়ক অভিজ্ঞতা।
ছবিখনৰ অভিনেতা ৰিজৱান পাৰভেজ
ৰিজৱান পাৰভেজৰ মতে, এজন ভাল পৰিচালকে কেৱল শিল্পীক নিৰ্দেশনাই নিদিয়ে, তেওঁলোকৰ অন্তৰ্নিহিত আৱেগকো বুজি পায়। সেইবাবেই এনে এক জটিল বিষয়ৰ ওপৰত নিৰ্মিত ছবিখনতো শিল্পীসকলে অতি স্বাভাৱিকভাৱে কাম কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। তেওঁ স্বীকাৰ কৰে যে ছবিখনৰ শ্বুটিং ২০২২ চনতেই হৈছিল। যদি আজি তেওঁ একেটা চৰিত্ৰতে অভিনয় কৰিবলগীয়া হ’লহেঁতেন, তেন্তে হয়তো তেওঁৰ অভিনয় শৈলী কিছু বেলেগ হ'লহেঁতেন, কাৰণ যোৱা তিনি বছৰত তেওঁৰ চিন্তাধাৰা আৰু অভিজ্ঞতা দুয়োটাতে যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন আহিছে।
তেওঁ দৰ্শকক ছবিখন চাবলৈ আহ্বান জনায় আৰু আশা প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁৰ অভিনয় মানুহে আঁকোৱালি ল'ব। তেওঁৰ মতে, এয়া কেৱল এখন ঐতিহাসিক ছবি নহয়, এয়া আৱেগ আৰু সংগ্ৰামৰ এক কাহিনী।
ছবিখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশটো হৈছে যে ইয়াত যুদ্ধক কেৱল এক সামৰিক সংঘাত হিচাপে দেখুওৱা হোৱা নাই। ইয়াত বৰ্ণনা কৰা হৈছে কেনেদৰে এটা ফুটবল দলে খেলৰ জৰিয়তে সমগ্ৰ বিশ্বৰ দৃষ্টি বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ ফালে নিবদ্ধ কৰিছিল। সেই সময়ত দলটোৱে ভাৰতৰ বিভিন্ন চহৰত মেচ খেলিছিল। এই খেলসমূহৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ধন আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সমৰ্থনে মুক্তি সংগ্ৰামক এক নতুন শক্তি প্ৰদান কৰিছিল।
ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, স্বাধীন বাংলা ফুটবল দলটো কেৱল খেলুৱৈৰ এটা গোট নাছিল, ই আছিল স্বাধীনতা আন্দোলনৰ এক সাংস্কৃতিক প্ৰতিচ্ছবি। খেলুৱৈসকলে খেলপথাৰত নামি বিশ্বক এই বাৰ্তাই দিছিল যে বাংলাদেশে নিজৰ পৰিচয় আৰু স্বাধীন অস্তিত্বৰ বাবে অহৰ্নিশে সংগ্ৰাম কৰি আছে। সেইবাবেই আজিও বাংলাদেশৰ ইতিহাসত সেই দলটোৰ নাম অত্যন্ত সন্মানেৰে লোৱা হয়।
ছবিখনৰ শীৰ্ষক 'ঠিকানা বাংলাদেশ' নিজেই যথেষ্ট অৰ্থবহ আৰু প্ৰতীকী। ই কেৱল এক ভৌগোলিক পৰিচয়ৰ কথাই নকয়, বৰং সেই সংগ্ৰামৰ কথা সোঁৱৰাই দিয়ে যিয়ে এখন নতুন ৰাষ্ট্ৰৰ জন্ম দিছিল। পৰিচালকগৰাকীৰ মতে, ছবিখনৰ উদ্দেশ্য কেৱল ইতিহাসৰ পুনৰাবৃত্তি কৰা নহয়, ইতিহাসক নতুন প্ৰজন্মৰ সন্মুখত সজীৱ ৰূপত উপস্থাপন কৰা।
ছবিখনৰ প্ৰচাৰ অভিযান আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে বাংলাদেশৰ দৰ্শকৰ মাজত উৎকণ্ঠা বৃদ্ধি পাইছে। ছ’চিয়েল মিডিয়াত পোষ্টাৰখনে যথেষ্ট ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছে। ইতিহাস আৰু ক্ৰীড়াত আগ্ৰহী লোকসকলে ইয়াক বছৰটোৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ ছবি হিচাপে গণ্য কৰিছে। বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, যদি ছবিখনে নিজৰ বিষয়বস্তুৰ প্ৰতি সুবিচাৰ কৰিব পাৰে, তেন্তে ই কেৱল ব্যৱসায়িক সফলতাৰ মাজতে আৱদ্ধ নাথাকি সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহাসিক চিন্তা-চৰ্চাৰো এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিব।
সূত্ৰৰ পৰা জানিব পৰা মতে, ডিচেম্বৰ মাহত ছবিখন চিত্ৰগৃহত মুক্তি দিয়াৰ প্ৰস্তুতি চলোৱা হৈছে। মুক্তিৰ পূৰ্বে বিভিন্ন পৰ্যায়ত প্ৰচাৰ অভিযান চলোৱা হ'ব। নিৰ্মাতাসকলে বিচাৰে যে দৰ্শকে ছবিখন চোৱাৰ আগতে সেই ঐতিহাসিক পটভূমিৰ বিষয়ে ভালদৰে বুজি উঠক, যাৰ ওপৰত সমগ্ৰ কাহিনীটো আধাৰিত।
'ঠিকানা বাংলাদেশ' হৈছে এনে এখন চলচ্চিত্ৰ যিয়ে যুদ্ধ, ক্ৰীড়া, দেশপ্ৰেম আৰু ইতিহাসক একত্ৰিত কৰি এক সুন্দৰ ৰূপ দিছে। ছবিখনে আমাক সোঁৱৰাই দিয়ে যে কেতিয়াবা খেলপথাৰত খেলা এখন সাধাৰণ ফুটবল মেচো ইতিহাসৰ গতি সলনি কৰিব পৰা এক শক্তিশালী সংগ্ৰামৰ অংশ হৈ পৰিব পাৰে। এই কাৰণেই ছবিখনক কেৱল মনোৰঞ্জনৰ মাধ্যম হিচাপেই নহয়, বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এক অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক দলিল হিচাপেও গণ্য কৰা হৈছে।
