ঘাউছ ছিৱানী / নতুন দিল্লী
যদি ভগৱান শ্ৰীৰামক হিন্দুসকলে পূজা কৰে, তেন্তে তেওঁক সকলো বয়সৰ মুছলমান লোকেও শ্ৰদ্ধা কৰি আহিছে। তেওঁৰ জন্মস্থান অযোধ্যা কেৱল হিন্দুৰ বাবেই নহয়, মুছলমানৰ বাবেও পবিত্ৰ স্থান। মুছলমানসকলে প্ৰথমে ৰামায়ণক কিতাপৰ ৰূপত অনুবাদ কৰি বিশ্ববাসীৰ বাবে সুলভ কৰি তুলিছিল। ইয়াৰ পৰা ভগৱান শ্ৰীৰাম আৰু মহান মহাকাব্য ৰামায়ণৰ সৈতে মুছলমানসকলৰ গভীৰ সংযোগৰ কথা স্পষ্ট হৈ পৰে।
ৰামায়ণত লিখা ৰামৰ কাহিনী ফাৰ্চী আৰু উৰ্দু ভাষাত গদ্য ৰূপত সমগ্ৰ বিশ্বৰ আগত উপস্থাপন কৰা হৈছিল আৰু এই কাম বহুলাংশে মুছলমানসকলে কৰিছিল।
আল্লামা ইকবালৰ দৰে ইছলামিক কবিয়েও "ৰাম" শীৰ্ষক কবিতা ৰচনা কৰিছে, য'ত তেওঁ ভগৱান শ্ৰীৰামক অতিশয় শ্ৰদ্ধা কৰিছে। ইছলামিক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত কবিতা লিখাৰ বাবে বিখ্যাত মৌলানা জাফৰ আলী খানেও দস্তান ৰাম (Dastan Ram)ৰ এটা অংশ ৰচনা কৰিছিল।
আহাদকবাৰীৰ পাৰ্চী ভাষাৰ ৰামায়ণত চিত্ৰিত কৰা সীতা আৰু হনুমান
ভাৰতত যেনেকৈ ৰামায়ণৰ কাহিনী জনপ্ৰিয়, ইণ্ডোনেছিয়া আৰু আফগানিস্তানৰ মানুহৰ মাজতো ই সমানে জনপ্ৰিয়। আটাইতকৈ দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে ৰামলীলা অনুষ্ঠিত দেশখনে হৈছে মুছলমান জনসংখ্যাৰ দেশ ইণ্ডোনেছিয়া।
ৰামায়ণৰ কাহিনীক জনপ্ৰিয় কৰি জনসাধাৰণৰ মাজলৈ অনাত মুছলমানসকলৰ অৱদান অপৰিসীম। যেতিয়ালৈকে কেৱল সংস্কৃত ভাষাতহে ৰামায়ণ উপলব্ধ আছিল, তেতিয়ালৈকে ই কেৱল অভিজাত শ্ৰেণীৰ হাতৰ মুঠিত আছিল। কিন্তু, পাৰ্চী আৰু অউধি ভাষালৈ অনুবাদ হোৱাত ই সকলোৰে বাবে সুলভ হৈ পৰিছিল।
মোগল শাসক জালালুদ্দিন মহম্মদ আকবৰে প্ৰথমে ইয়াৰ অনুবাদ আৰু চিত্ৰকল্প কৰাইছিল। সেই সময়লৈকে ইয়াক সাধাৰণ জনসাধাৰণে বুজি পোৱা কোনো ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হোৱা নাছিল। তুলসিদাসে প্ৰথমে ইয়াক অৱধী ভাষালৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত আকবৰৰ নিৰ্দেশত সেই যুগৰ সুপৰিচিত বুৰঞ্জীবিদ আৰু পণ্ডিত মৌলানা আব্দুল কাদিৰ বাদায়ুনে ৰামায়ণক পাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰিছিল।
ইয়াৰ পিছত মহাকাব্যখন আন বহু ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হয়। এতিয়ালৈকে ৰামায়ণ বিশ্বৰ প্ৰায়বোৰ ভাষালৈ অনুবাদ হৈছে। আজি বিশ্বত ২৩ টা পাৰ্চী ৰামায়ণ উপলব্ধ। আকবৰৰ দৰবাৰী আবুল ফাজলে লিখিছে যে এই কাম ৰজাৰ আদেশত কৰা হৈছিল। আকবৰ যুগৰ ৰামায়ণৰ এটা অনুবাদিত সংস্কৰণ হৈছে ``ৰামায়ণ-ই-মছিহি''। ইয়াক পদ্যৰ ৰূপত অনুবাদ কৰা হৈছিল আৰু কিতাপৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত আকবৰৰ মাতৃ হামিদা বানো বেগম ওৰফে মৰিয়ম মাখানীৰ তত্ত্বাৱধানত আছিল।
ইণ্ডোনেছিয়াৰ ৰামায়ণৰ এটা দৃশ্য
ৰামায়ণৰ এটা পাৰ্চী সংস্কৰণো পোৱা গৈছে,ইয়াৰ নাম হৈছে-ৰাজকুমাৰ দাৰা শিকোহ। দাৰা শিকোহৰ কবিতা ৰামায়ণ "নাজম খুষ্টাৰ" এই দিশতো অনন্য যে ইয়াৰ আৰম্ভণিতে বিছমিল্লাহ উৰ ৰহমান উৰ ৰহীমৰ কবিতা সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছিল। ৰামায়ণৰ পাৰ্চী অনুবাদকসকল হিন্দু আৰু মুছলমান উভয় সম্প্ৰদায়ৰে আছিল।
ৰামায়ণ যেনেকৈ পাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছিল, উৰ্দু কবিতা আৰু গদ্যতো একেই কাম কৰা হৈছিল। ৰামায়ণক উৰ্দু ভাষালৈ অনুবাদ কৰাসকলৰ ভিতৰত মুছলমান আৰু হিন্দু উভয়েই আছিল। সাম্প্ৰতিক সময়তো বহু মুছলমান এই কাহিনীৰ অংশ।
উদাহৰণস্বৰূপে, মুস্তাজাব মালিকে ৰামায়ণৰ কাহিনীক "দাস্তান ইমাম হিন্দ" নামেৰে নাটকৰ ৰূপত উপস্থাপন কৰিছিল। নতুন দিল্লীৰ জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়াৰ অধ্যাপক দানেশ ইকবালে ইয়াক পৰিচালনা কৰিছে আৰু তেওঁ ইয়াত কথকৰ ভূমিকাও পালন কৰিছে।
উল্লেখ্য যে, অৱধী হৈছে উত্তৰ ভাৰতৰ এটা উপভাষা। উত্তৰ প্ৰদেশৰ লক্ষ্ণৌ, ৰাইবৰেলী, চুলতানপুৰ, বাৰাবংকি, উন্নাও, হৰদয়, সীতাপুৰ, লখিমপুৰ, অযোধ্যা, জৌনপুৰ, প্ৰতাপগড়, প্ৰয়াগৰাজ, কৌশম্বী, আম্বেদকাৰ নগৰ, গণ্ডা, বস্তি, বাহৰৈচ, বলৰামপুৰ, সিদ্ধাৰ্থনগৰ, শ্ৰাৱস্তি, ফতেহপুৰ আদিৰ দৰে অঞ্চলত অৱধী উপভাষা প্ৰয়োগ কৰা হয়।
ভাৰতৰ দৰেই ইণ্ডোনেছিয়াতো ভগৱান শ্ৰীৰাম শ্ৰদ্ধাৰ দেৱতা আৰু এই পৰম্পৰা যুগ যুগ ধৰি চলি আহিছে। ইণ্ডোনেছিয়াৰ মুছলমানসকলে নিজৰ কোঠাত ৰামক ৰাখে আৰু ৰামায়ণৰ কাহিনীক তেওঁলোকৰ সংস্কৃতিৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰে। পৰম্পৰা অনুসৰি ৰামায়ণৰ কাহিনী ইয়ালৈ লৈ আহিছিল ভাৰতীয় ব্যৱসায়ীসকলে। ইণ্ডোনেছিয়াত প্ৰথম প্ৰচলন হোৱা ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত আছিল হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম।
ষোড়শ শতিকাত কেৰালা আৰু গুজৰাটৰ ভাৰতীয় ব্যৱসায়ীসকলে ইণ্ডোনেছিয়াত প্ৰৱৰ্তন কৰা ইছলামে দ্ৰুতগতিত জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। ই এতিয়াও চুফীৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আৰু ই কেতিয়াও মৌলবাদৰ প্ৰভাৱত পৰা নাই। ইণ্ডোনেছিয়াৰ ৯৫% লোকে ইছলাম ধৰ্ম পালন কৰে, কিন্তু তথাপিও তেওঁলোকে সমন্বয়ত বিশ্বাস কৰে।
দাৰা শিকোহৰ পাৰ্চী ভাষাত অনুবাদ কৰা ৰামায়ণ
সাধাৰণ ইণ্ডোনেছিয়ান মুছলমানসকলে নিজৰ পূৰ্বপুৰুষৰ ইতিহাস আৰু ধৰ্মৰ বিষয়ে অৱগত আৰু মুছলমান হিচাপে তেওঁলোকৰ বৰ্তমানৰ কৰ্তব্যক সন্মানেৰে গ্ৰহণ কৰে। মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ ইণ্ডোনেছিয়াত হিন্দুসকলৰ সংখ্যা ২ শতাংশতকৈও কম যদিও ভগৱান শ্ৰী ৰাম ইয়াৰ সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। এই সংস্কৃতি হিন্দুৰ পৰা নহয়, মুছলমানৰ পৰাহে জীয়াই আছে। আনকি দেশখনৰ পণ্ডিতসকলেও ইয়াৰ বিৰোধিতা নকৰে।
ইয়াত শ্ৰীৰামৰ লগত জড়িত বিভিন্ন উৎসৱ যেনে ৰাম নৱমী, দশেৰা, দীপাৱলী ইত্যাদি উলহ-মালহেৰে পালন কৰা হয়। ইয়াত ভাৰতবৰ্ষৰ দৰেই প্ৰতিটো উৎসৱ পালন কৰা হয়। ইয়াত সুমাত্ৰাৰ বালি আৰু পশ্চিম পাপুয়াৰ চুলাৱেছিত দীপাৱলী এক প্ৰধান উৎসৱ। দীপাৱলীৰ ৰীতি-নীতি ৩০ দিনৰ আগতে আৰম্ভ হয়। কিছুমান লোকে ৩০ দিন উপবাসেও থাকে। এই ৩০ দিনত মানুহে চাকি-বন্তিৰে নিজৰ ঘৰ সজাই-পৰাই তোলে।
কোনো কোনো ঠাইত অন্যায়ৰ ওপৰত ধৰ্মৰ বিজয় হিচাপে দীপাৱলী উদযাপন কৰা হয়। স্থানীয় ভাষাত ইয়াক "গালুংগন" বুলি কোৱা হয়। ইণ্ডোনেছিয়াৰ হিন্দু ধৰ্মৰ সৰ্ববৃহৎ সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হৈছে জাভাৰ যোগ্যাকাৰ্টাত অৱস্থিত প্ৰম্বানন মন্দিৰ। ৮৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো ইউনেস্ক’ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ ভিতৰত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, মহেশ্বৰৰ মন্দিৰ আছে।
এই মন্দিৰৰ প্ৰাচীন এম্ফিথিয়েটাৰ দৈনিক ৰামায়ণ মঞ্চায়নৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। ১৯৭৬ চনৰ পৰাই এই অনুষ্ঠানটো নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে চলি আহিছে। ইয়াৰ উপৰিও ই বিশ্বৰ আটাইতকৈ দীৰ্ঘদিনীয়া মঞ্চ শ্ব’। ইয়াৰ অধিকাংশ পৰিবেশক আৰু দৰ্শক মুছলমান। সীতাৰ পিতৃ জনকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা আলী নূৰে কয়, "আমি কেৱল মুছলমানেই নহয় জাভানীও। ইয়াত আমি হিন্দু-বৌদ্ধ কাহিনী শুনি ডাঙৰ হৈছো। বেছিভাগ ইণ্ডোনেছিয়ান লোকে ৰামায়ণত বিশ্বাস কৰে। ই প্ৰাথমিক, মাধ্যমিক, আৰু উচ্চ শিক্ষাৰ অংশ আৰু মুছলমানসকলো এই শৈলীৰ শিক্ষাৰ অংশ।"
ইণ্ডোনেছিয়াত ৰামায়ণ কাকাৱিন (Ramayana Kakawin) নামেৰে জনাজাত ৰামকথাৰ প্ৰাচীনতম পাণ্ডুলিপিটো দশম শতিকাৰ। ইয়াৰ পিছত আন কেইবাটাও সংস্কৰণ প্ৰকাশ পাইছিল।
বহু বিশেষজ্ঞৰ মতে পূব জাভাই নিজেই ৰামায়ণৰ ১২০০ সংস্কৰণ থকা বুলি দাবী কৰে। শিলত ৰামায়ণৰ প্ৰথম চিত্ৰণ মধ্য জাভাত পোৱা গৈছিল, য'ত স্থানীয়ভাৱে লাৰা জংগ্ৰাং নামেৰে জনাজাত চণ্ডী শিৱ আৰু চণ্ডী ব্ৰহ্ম মন্দিৰৰ চোতালৰ বেলকনিত মহাকাব্যখন খোদিত কৰা হৈছিল। লাৰা জংগ্ৰাঙেও ইয়াত ৰামায়ণৰ (বালকান্দৰ পৰা উত্তৰাখণ্ডলৈ) সম্পূৰ্ণ চিত্ৰাংকিত চিত্ৰণ পোৱাৰ গৌৰৱ অৰ্জন কৰিছে। আমোদজনক কথাটো হ’ল, এই মন্দিৰৰ নিকটতম চহৰখন যোগ্যকাৰ্তা নামেৰে জনা যায়, যাৰ অৰ্থ পুৰণি জাভানী ভাষাত অযোধ্যা (ৰামৰ জন্মস্থান)।
