অনিকা মহেশ্বৰী / নতুন দিল্লী
জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ ডোডাৰ বাসিন্দা হামজা শ্বেইখ এনে লোকসকলৰ মাজৰ এজন, যিয়ে মানুহৰ জীৱন ৰক্ষা কৰা আৰু সন্ধানহীন লোকৰ মৃতদেহ বিচৰা কাৰ্যক নিজৰ জীৱনৰ এক ব্ৰত হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছে। প্ৰায় ২৮-২৯ বছৰ বয়সীয়া হামজা বিগত কেইবাবছৰ ধৰি জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ চেনাব আৰু অন্যান্য নদীসমূহত উদ্ধাৰ অভিযানৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে। সেইবাবেই তেওঁক জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ "ৰেচকিউ মেন" বুলি জনা যায়।
যিটো কথাই তেওঁক আনতকৈ পৃথক কৰে, সেয়া হ'ল অত্যন্ত প্ৰতিকূল পৰিস্থিতিতো নদীত নামিবলৈ তেওঁৰ থকা দৃঢ় ইচ্ছা। নদীৰ পানী প্ৰায়ে বৰফৰ দৰে চেঁচা হয়, সোঁত তীব্ৰ হয় আৰু গভীৰতাও যথেষ্ট হ'ব পাৰে। তথাপি, কোনো দুৰ্ঘটনাৰ খবৰ পোৱা মাত্ৰকে হামজাই ঘটনাস্থলীত উপস্থিত হ'বলৈ চেষ্টা কৰে।
হামজা শ্বেইখ
চেনাব নদীৰ দুৰ্ঘটনা আৰু দৰিদ্ৰ পৰিয়ালৰ সংগ্ৰাম
জম্মু-কাশ্মীৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলেৰে বৈ যোৱা নদীসমূহ দেখিবলৈ ধুনীয়া হ'লেও, ই অত্যন্ত বিপদজনক হ'ব পাৰে। উপত্যকাটোৰ চেনাব আৰু অন্যান্য নদীসমূহত হঠাতে পানীৰ স্তৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত প্ৰায়ে প্ৰাণহানিৰ ঘটনা সংঘটিত হয়। এবাৰ কোনোবা নদীৰ বুকুত উটি গ'লে, তেওঁক বিচাৰি উলিওৱাটোৱেই আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হৈ পৰে।
হামজাৰ মতে, বহু দুৰ্গম অঞ্চলত গভীৰ পানীত অনুসন্ধান চলাব পৰা প্ৰশিক্ষিত ডুবাৰু সহজে পোৱা নাযায়। এনে পৰিস্থিতিত, দুৰ্ঘটনাৰ পিছত অন্য ৰাজ্যৰ পৰা ব্যক্তিগত ডুবাৰু মাতিব লগা হয়। তেওঁ জনোৱা মতে, এই ব্যক্তিগত ডুবাৰুসকলে একোটা অভিযানৰ বাবে প্ৰায় ২ লাখৰ পৰা ২.৫ লাখ টকা পৰ্যন্ত দাবী কৰিব পাৰে।
ধনী পৰিয়ালসমূহে হয়তো এনে ধনৰ যোগাৰ কৰিব পাৰে, কিন্তু দৰিদ্ৰ পৰিয়ালৰ বাবে ইমান বৃহৎ পৰিমাণৰ ধন সংগ্ৰহ কৰাটো অসম্ভৱ হৈ পৰে। ফলস্বৰূপে, বহু পৰিয়ালে নিজৰ হেৰুওৱা আপোনজনক বিচাৰি পোৱাৰ আশাত নদীৰ পাৰত দীঘলীয়া সময় ধৰি কেৱল অপেক্ষা কৰিবলৈ বাধ্য হয়।
হামজাই এই যন্ত্ৰণা অতি ওচৰৰ পৰা দেখিছে। হয়তো সেইবাবেই তেওঁ কেতিয়াও এই উদ্ধাৰ কাৰ্যক নিজৰ বৃত্তি বা ধন ঘটাৰ উপায় হিচাপে বাছি লোৱা নাই। তেওঁ কয় যে তেওঁ এই সেৱা প্ৰয়োজনগ্ৰস্ত পৰিয়ালসমূহক সম্পূৰ্ণ বিনামূলীয়াকৈ আগবঢ়াব বিচাৰে।
এটা শৈশৱৰ দুৰ্ঘটনাই সলনি কৰিছিল তেওঁৰ জীৱন
নদীৰ সৈতে হামজাৰ সম্পৰ্ক তেওঁৰ শৈশৱৰ পৰাই। তেওঁৰ ঘৰ নদীৰ পাৰতে আছিল আৰু বৈ যোৱা পানীৰ শব্দ তেওঁৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ আছিল। কিন্তু যেতিয়া তেওঁৰ বয়স প্ৰায় ১০ বছৰ আছিল, তেতিয়া এই নদীখনেই তেওঁৰ পৰিয়াললৈ এনে এক বিপৰ্যয় কঢ়িয়াই আনিছিল, যিটো তেওঁ আজিও পাহৰিব পৰা নাই।
চেনাব নদীৰ প্ৰবল সোঁতত তেওঁৰ এজন সম্পৰ্কীয় ভাতৃ উটি গৈছিল। পৰিয়ালটোৱে তেওঁক বিচাৰিবলৈ অশেষ চেষ্টা কৰিছিল। হামজাই কয় যে তেওঁৰ পৰিয়ালে প্ৰায় দুই-তিনি বছৰ ধৰি চেনাবৰ পাৰে পাৰে সন্ধান চলাইছিল, কিন্তু তেওঁৰ কোনো শুংসূত্ৰ পোৱা নগ'ল।
হামজা শ্বেইখ তেওঁৰ দলৰ সৈতে
এটি শিশুক হেৰুৱাৰ বেদনাত দগ্ধ হোৱাৰ পিছত মৃতদেহটোও বিচাৰি নোপোৱাৰ যন্ত্ৰণা হামজাই নিজ চকুৰে দেখিছিল। সেই অভিজ্ঞতাই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ জীৱনৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ কাৰণ হৈ পৰিছিল। যেতিয়াই কোনোবা নদীৰ বুকুত উটি যায়, হামজাৰ মনলৈ নিজৰ শৈশৱৰ সেই আঘাতৰ স্মৃতি সজীৱ হৈ উঠে।
হামজাৰ পৰিয়ালৰ জীৱন-ধাৰণ নদীৰ সৈতেই ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত আছিল। সৰুৰে পৰাই তেওঁ নদীৰ পৰা বালি উলিওৱাৰ দৰে কঠোৰ শাৰীৰিক পৰিশ্ৰমৰ কাম কৰিছিল। সঘনাই পানীত নমা আৰু গধুৰ বালি কঢ়িওৱাৰ ফলত ক্ৰমান্বয়ে তেওঁৰ সাঁতোৰা আৰু উশাহ ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি পাইছিল।
মাত্ৰ ১১ বছৰ বয়সতে তেওঁ এদিন নদীত এটা অচিনাক্ত মৃতদেহ প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল। এই ঘটনাই তেওঁৰ মনত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। হামজাই ভাবিছিল যে এই মৃত ব্যক্তিজন নিশ্চয় কাৰোবাৰ পুত্ৰ, কাৰোবাৰ ভাতৃ বা কাৰোবাৰ আপোনজন। যদি মৃতদেহটো পৰিয়ালৰ হাতত তুলি দিব পৰা যায়, তেন্তে তেওঁলোকে অন্ততঃ শেষকৃত্য সম্পন্ন কৰাৰ সুযোগকণ পাব।
তেওঁ মৃতদেহটো পানীৰ পৰা তুলি আনিছিল। ইয়াৰ পৰাই তেওঁৰ উদ্ধাৰ যাত্ৰাৰ আৰম্ভণি ঘটিছিল। তাৰ পিছত, অঞ্চলটোৰ নদীত যেতিয়াই কোনো দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হৈছিল, হামজাই ঘটনাস্থলীত উপস্থিত হোৱাৰ চেষ্টা কৰিছিল।
আধুনিক সঁজুলি নোহোৱাকৈ ৫০ ফুট গভীৰতালৈ ডুব
হামজাই কয় যে তেওঁ আধুনিক স্কুবা সঁজুলি বা অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ নোহোৱাকৈয়ে গভীৰ পানীত ডুব মৰাৰ বাবে নিজকে প্ৰশিক্ষিত কৰি তুলিছে। তেওঁ উশাহ বন্ধ কৰি প্ৰায় ৫০ ফুট গভীৰতালৈকে ডুব মাৰিব পাৰে।
কিছুমান উদ্ধাৰ অভিযানত তেওঁ একেৰাহে কেইবাদিনো ধৰি সন্ধান চলাবলগীয়া হৈছে। আনকি কিছুমান ক্ষেত্ৰত তেওঁ ১৩ দিনলৈকে একোটা অভিযানত নিয়োজিত হৈ আছিল। তেওঁৰ মতে, তেওঁ যোৱা প্ৰায় ১৫-১৬ বছৰ ধৰি ডোডা আৰু চেনাব উপত্যকাত এনে ধৰণৰ সেৱা আগবঢ়াই আহিছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি তেওঁৰ কাম কেৱল স্থানীয় অঞ্চলতে সীমাবদ্ধ আছিল আৰু খুব কম মানুহেহে তেওঁৰ বিষয়ে জানিছিল।
কাশ্মীৰলৈ যোৱাৰ পিছত এক নতুন পৰিচয়
প্ৰায় আঠ মাহৰ আগতে হামজাই চেনাব উপত্যকাৰ পৰা কাশ্মীৰ উপত্যকালৈ গৈছিল। সেই সময়ত উপত্যকাটোৰ নদীসমূহত পানীৰ স্তৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছিল আৰু কেইবাঠাইৰ পৰাও দুৰ্ঘটনাৰ খবৰ আহি আছিল। হামজাই কয় যে তেওঁ কাৰোবাৰ পৰা সহায়ৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আমন্ত্ৰণলৈ অপেক্ষা কৰা নাছিল। য'তেই তেওঁ নিজৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ কৰিছিল, তাতেই তেওঁ সহায়ৰ বাবে পানীত নামি পৰিছিল।
যেতিয়া কাশ্মীৰৰ মানুহে তেওঁক তীব্ৰ সোঁত আৰু বৰফৰ দৰে চেঁচা পানীত উদ্ধাৰ কাৰ্য চলোৱা দেখিছিল, তেতিয়া তেওঁৰ কামে ব্যাপক স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। তেওঁ "ৰেস্কিউ মেন" হিচাপে পৰিচিত হৈ পৰিছিল। হামজাই কয় যে তেওঁ নিজৰ অঞ্চলত বছৰ বছৰ ধৰি এই কাম কৰি আহিছিল, কিন্তু কাশ্মীৰলৈ অহাৰ পিছত পোৱা সঁহাৰি আৰু প্ৰশংসাই তেওঁক এক নতুন অনুপ্ৰেৰণা যোগাইছিল।
উদ্ধাৰ কাৰ্যৰ বাবে নলয় এটাও টকা
হামজাৰ কাহিনীৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশটো হ'ল উদ্ধাৰ অভিযানৰ বিনিময়ত তেওঁ কোনো ধন গ্ৰহণ নকৰে। তেওঁ কয় যে তেওঁ কেতিয়াও টকাৰ বাবে উদ্ধাৰ কাৰ্য কৰা নাই। তেওঁৰ মতে, যেতিয়া পৰিয়ালৰ কোনো সদস্য পানীত ডুবি যায়, তেতিয়া ব্যক্তিগত ডুবাৰুৱে দাবী কৰা মাচুল দৰিদ্ৰ পৰিয়ালৰ বাবে এক বৃহৎ বোজা হৈ পৰে।
এই অভিজ্ঞতাসমূহৰ বাবেই তেওঁ সিদ্ধান্ত লৈছিল যে প্ৰয়োজনত পৰা পৰিয়ালসমূহে কোনো ধন খৰচ নকৰাকৈয়ে তেওঁক মাতিব পাৰিব। তেওঁ এই কামটোক কোনো চাকৰি বা ব্যৱসায় বুলি নাভাবে। তেওঁৰ বাবে, ই এক আৱেগিক দায়িত্ব।
হামজা শ্বেইখ
হামজাই কয় যে যেতিয়ালৈকে তেওঁৰ শৰীৰত শক্তি থাকিব, তেতিয়ালৈকে তেওঁ মানুহক বিচাৰিবলৈ আৰু উদ্ধাৰ কৰিবলৈ নদীত নামি থাকিব। তেওঁৰ বাবে, উদ্ধাৰ অভিযান মানে কেৱল কাৰোবাক পানীৰ পৰা তুলি অনাটোৱেই নহয়; ই হৈছে এটা সমগ্ৰ পৰিয়ালৰ আশাৰ প্ৰতীক।
মৃত্যুভয় আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস
এখন উত্তাল নদীত নমাটো স্বাভাৱিকতেই বিপজ্জনক। মৃত্যুভয়ৰ বিষয়ে সোধাত হামজাই তেওঁৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কথা উল্লেখ কৰে।
তেওঁ কয় যে তেওঁ বিশ্বাস কৰে, যদি মানৱতাৰ সেৱা কৰোঁতে কোনো ব্যক্তিৰ মৃত্যু হয়, তেন্তে তেওঁ নিজৰ কৰ্ম আৰু সদিচ্ছা লৈ আল্লাহৰ সন্মুখত থিয় হ'ব। হামজাৰ মতে, তেওঁ আৰ্থিক লাভালাভ বা খ্যাতিৰ বাবে উদ্ধাৰ অভিযান চলোৱা নাই। তেওঁৰ বাবে, উদ্দেশ্য বা সদিচ্ছাই হৈছে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা। এই বিশ্বাসেই তেওঁক ভয়ংকৰ পানীত নামিবলৈ সাহস যোগায়।
মাতৃৰ ভয় পৰিণত হ'ল গৌৰৱলৈ
প্ৰথম অৱস্থাত হামজাৰ মাতৃও তেওঁৰ এই কামক লৈ যথেষ্ট ভয় খাইছিল। এগৰাকী মাতৃৰ বাবে নিজৰ সন্তানক তীব্ৰ সোঁতৰ নদীত জঁপিয়াই পৰা দেখাটো কেতিয়াও সহজ নহয়। কিন্তু লাহে লাহে তেওঁৰ দৃষ্টিভংগী সলনি হ'ল।
কাশ্মীৰত হামজাই চলোৱা উদ্ধাৰ অভিযানৰ ভিডিঅ' ছ’চিয়েল মিডিয়াত বিয়পি পৰিছিল। তেওঁৰ মাতৃয়ে দেখিলে মানুহৰ পৰা তেওঁ কিমান মৰম আৰু সন্মান লাভ কৰিছে। মাতৃৰ সেই ভয় লাহে লাহে গৌৰৱলৈ ৰূপান্তৰিত হ'ল। হামজাই কয় যে তেওঁৰ মাতৃয়ে এতিয়া বিশ্বাস কৰে যে কাশ্মীৰত তেওঁ নিজৰ মানুহৰ মাজত এক পৰিয়ালৰ দৰে আত্মীয়তা বিচাৰি পাইছে।
মৃতদেহ উদ্ধাৰেও কঢ়িয়াই আনে পৰিয়াললৈ সান্ত্বনা
উদ্ধাৰ অভিযান সদায় জীৱন ৰক্ষা কৰাৰ মাজেৰেই শেষ নহয়। কেতিয়াবা ডুবাৰুসকলে মৃতদেহো বিচাৰিবলগীয়া হয়। এনে ক্ষেত্ৰত, সফলতাৰ অৰ্থ কাৰোবাক জীৱিত অৱস্থাত ঘূৰাই অনাটো নহয়; ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে এটা পৰিয়ালক তেওঁলোকৰ আপোনজনক শেষবাৰৰ বাবে চোৱাৰ আৰু শেষকৃত্য সম্পন্ন কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা।
হামজাই কয় যে তেওঁ মৃত ব্যক্তিক জীৱিত কৰিব নোৱাৰে। কিন্তু মৃতদেহটো বিচাৰি পালে পৰিয়াল এটাৰ দীঘলীয়া অপেক্ষাৰ অন্ত পৰে। ইয়াৰ ফলত পৰিয়ালটোৱে তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা অনুসৰি শেষকৃত্য সম্পন্ন কৰিব পাৰে। তেওঁৰ মতে, এয়া উদ্ধাৰ কাৰ্যৰ এক অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ মানৱীয় দিশ।
কাশ্মীৰৰ যুৱক-যুৱতীসকলৰ পৰা অনুপ্ৰেৰণা
হামজাই কাশ্মীৰৰ যুৱপ্ৰজন্মৰ উৎসাহ আৰু মনোবৃত্তিৰো প্ৰশংসা কৰে। তেওঁ কয় যে দুৰ্ঘটনাৰ খবৰ পোৱা মাত্ৰকেই স্থানীয় ৰাইজে প্ৰায়ে সহায়ৰ বাবে দৌৰি আহে। আনকি সাঁতুৰিব নজনা কিছুমান যুৱকেও আৱেগ আৰু সহায় কৰাৰ প্ৰবল ইচ্ছাত নদীৰ পাৰলৈ ঢাপলি মেলে।
অৱশ্যে, এনে পৰিস্থিতিত প্ৰশিক্ষণ নোহোৱাকৈ পানীত নমাটো নিজেই এক মাৰাত্মক বিপদ মাতি অনাৰ দৰে হ'ব পাৰে। নিজৰ অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিত হামজাই বিশ্বাস কৰে যে সহায় কৰাৰ ইচ্ছা যিমান গুৰুত্বপূৰ্ণ, উদ্ধাৰ অভিযানৰ বাবে সঠিক প্ৰশিক্ষণ আৰু সঁজুলিও সিমানেই আৱশ্যক। কাশ্মীৰৰ মানুহৰ পৰা পোৱা বিশ্বাসক তেওঁ নিজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব বুলি গণ্য কৰে।
হামজা শ্বেইখ
SDRF-ত সুযোগ আৰু আধুনিক সঁজুলিৰ প্ৰয়োজনীয়তা
হামজাৰ নিঃস্বাৰ্থ সেৱাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ছ’চিয়েল মিডিয়াত একাংশ লোকে জম্মু আৰু কাশ্মীৰ প্ৰশাসনক তেওঁক ৰাজ্যিক দুৰ্যোগ সঁহাৰি বাহিনী (SDRF)ত কাম কৰাৰ সুযোগ দিবলৈ আৰু আধুনিক ডাইভিং সঁজুলি যোগান ধৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে।
হামজাই কয় যে তেওঁ এতিয়ালৈকে প্ৰশাসনৰ পৰা কোনো উল্লেখযোগ্য সহায় বা আনুষ্ঠানিক স্বীকৃতি লাভ কৰা নাই। তেওঁ বিশ্বাস কৰে যে যদি তেওঁ চৰকাৰী ব্যৱস্থাৰ অধীনত কাম কৰাৰ সুযোগ পায়, তেন্তে উন্নত সঁজুলি আৰু সুনিৰ্দিষ্ট নীতি-নিয়মৰ জৰিয়তে উদ্ধাৰ অভিযানসমূহ অধিক নিৰাপদ আৰু কাৰ্যকৰীভাৱে চলাব পৰা যাব।
অৱশ্যে, তেওঁ এই কথাও স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁৰ এই জীৱনজোৰা অভিযান অব্যাহত ৰাখিবলৈ চৰকাৰী চাকৰি কোনো চৰ্ত নহয়। চাকৰি এটা পালে হয়তো উন্নত সঁজুলি, এক সুসংগঠিত ব্যৱস্থা, প্ৰশিক্ষণ আৰু কটকটীয়া নিয়ম পাব পাৰে; কিন্তু চৰকাৰী পদবী নাপালেও তেওঁ কেতিয়াও নিজৰ কাম বন্ধ নকৰে।
অনবৰতে চলি থকা এক যাত্ৰা
হামজা শ্বেইখৰ কাহিনীটো কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট উদ্ধাৰ অভিযানৰ কাহিনী নহয়। ই হৈছে শৈশৱৰ এক পাৰিবাৰিক ট্ৰেজেডীৰ পৰা আৰম্ভ হৈ মানৱতাৰ সেৱাৰ এক মহান ব্ৰতলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা এক দীঘলীয়া যাত্ৰাৰ কাহিনী।
কথা-বতৰা শেষ হোৱাৰ লগে লগেই হামজাৰ জিৰণি লোৱাৰ কোনো অৱকাশ নাছিল। তেওঁ লৰালৰিকৈ আন এক উদ্ধাৰ অভিযানলৈ ওলাবলৈ সাজু হৈছিল, কাৰণ নদীৰ পাৰত কোনোবাই তেওঁলৈ আশাৰে বাট চাই আছিল।
ডোডাৰ এই অসাধাৰণ যুৱকজনে নিজৰ অভিজ্ঞতা, সাঁতোৰাৰ দক্ষতা আৰু সাহসক সম্বল কৰি সেইসকল পৰিয়ালৰ কাষত থিয় দিয়ে, যাৰ বাবে আপোনজনক বিচাৰি পোৱাটোৱেই জীৱনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰশ্ন হৈ পৰে।
চেনাব নদীৰ পানী কেতিয়া শান্ত হ'ব বা কেতিয়া ইয়াৰ ঢৌৱে সংহাৰী ৰূপ ল'ব, সেয়া কোনেও নাজানে। কিন্তু হামজা শ্বেইখে নিজৰ সিদ্ধান্ত লৈ পেলাইছে। যেতিয়াই কোনোবা আপোনজন নদীৰ বুকুত হেৰাই যাব, তেতিয়াই হামজাই নিজৰ সৰ্বস্ব উজাৰি তেওঁলোকক বিচাৰি উলিয়াবলৈ পানীত জঁপিয়াই পৰিব।
হামজাৰ বাবে এই কাম কোনো ধন ঘটাৰ উপায় নহয়; ই হৈছে শৈশৱতে তেওঁ নিজে অনুভৱ কৰা সেই অসহনীয় যন্ত্ৰণাৰ এক মৌন প্ৰতিবাদ আৰু মানৱতাৰ প্ৰতি থকা এক অটল সমৰ্পণ।
