স্তব্ধ হৈ পৰিল বন্দুকৰ শব্দঃ শান্তি আৰু নৱজাগৰণৰ দিশত মিজোৰামৰ আৰ্হি

Story by Pallab Bhattacharyya | Posted by [email protected] • 6 h ago

প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি

পল্লৱ ভট্টাচাৰ্য্য

সংঘাত আৰু হিংসাৰ পথ এৰি এখন ৰাজ্য কেনেকৈ শান্তি আৰু প্ৰগতিৰ দিশত আগবাঢ়ি যাব পাৰে, তাৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হৈছে আমাৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্য মিজোৰাম। ২০২৬ চনৰ ৩০ এপ্ৰিলত ৰাজ্যখনৰ অন্তিমটো খিলঞ্জীয়া উগ্ৰপন্থী গোটে আত্মসমৰ্পণ কৰে। ইয়াৰ লগে লগে মুখ্যমন্ত্ৰী লালডুহোমাই মিজোৰামক "উগ্ৰবাদমুক্ত" বুলি ঘোষণা কৰে। এয়া ৰাজ্যখনৰ বাবে এক নীৰৱ অথচ ঐতিহাসিক বিজয়। এদিন এই ৰাজ্যখনে ভাৰতৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছিল আৰু বিচ্ছিন্নতাবাদী আন্দোলনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছিল। কিন্তু আজি মিজোৰাম সমগ্ৰ ভাৰতৰ ভিতৰতে উগ্ৰপন্থীৰ পুনৰ্সংস্থাপনৰ আটাইতকৈ সফল আৰ্হিত পৰিণত হৈছে। এয়া কেৱল চৰকাৰী প্ৰশাসনৰ সফলতা নহয়, বৰং এখন সমাজৰ পৰিৱৰ্তনৰ কাহিনী। অসমৰ দৰে ৰাজ্য আৰু দেশৰ বাওঁপন্থী উগ্ৰবাদ (মাওবাদী)ৰ সৈতে যুঁজি থকা অঞ্চলসমূহৰ বাবে ই এক গভীৰ শিক্ষা কঢ়িয়াই আনিছে।

উগ্ৰবাদৰ পৰা শান্তিলৈ মিজোৰামৰ এই যাত্ৰা কেৱল ১৯৮৬ চনৰ 'মিজো নেচনেল ফ্ৰণ্ট' (MNF)ৰ সৈতে হোৱা ঐতিহাসিক শান্তি চুক্তিৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰ কৰা নাছিল। বৰং ইয়াৰ পিছত যিদৰে শান্তিক গঢ়ি তোলা হৈছিল, সেয়াহে বেছি গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। প্ৰাক্তন উগ্ৰপন্থীসকলে কেৱল অস্ত্ৰ ত্যাগ কৰাই নহয়, সমাজত তেওঁলোকে এক মৰ্যাদাপূৰ্ণ স্থান পোৱাটো নিশ্চিত কৰা হৈছিল। মিজোৰামত পুনৰ্সংস্থাপন প্ৰক্ৰিয়াটোক কেৱল জীৱিকা প্ৰদানৰ এক চৰকাৰী চুক্তি হিচাপে লোৱা হোৱা নাছিল। ইয়াক ৰাজ্য আৰু সমাজৰ সমৰ্থনত এক নৈতিক আৰু সামাজিক মিলন হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। প্ৰাক্তন উগ্ৰপন্থীসকলক নিৰাপত্তা বাহিনীত মৰ্যাদাৰে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, জীৱিকাৰ পথ মুকলি কৰা হৈছিল। আটাইতকৈ ডাঙৰ কথাটো হ'ল, তেওঁলোকক কোনো বেয়া চকুৰে নোচোৱাকৈ সমাজখনে আন্তৰিকতাৰে আঁকোৱালি লৈছিল। সমাজৰ এই গ্ৰহণযোগ্যতাৰ বাবেই হিংসাৰ জুইকুৰা পুনৰ জ্বলি উঠিবলৈ সুবিধা নাপালে।

১৯৮৬ চনৰ মিজো শান্তি চুক্তি কৰা মুহূৰ্তৰ দৃশ্য

এই প্ৰক্ৰিয়াত স্বয়ং মিজো সমাজখনৰ ভূমিকা আছিল উল্লেখনীয়। 'ইয়ং মিজো এছ'চিয়েচন' (YMA)ৰ দৰে সামাজিক সংগঠন আৰু গীৰ্জাসমূহে শান্তি প্ৰতিষ্ঠাত নীৰৱে কাম কৰি গৈছিল। চৰকাৰে অকলে যিটো কৰিব নোৱাৰে, তেওঁলোকে সেইটোৱেই কৰিছিল- মানুহৰ চিন্তা-ধাৰা সলনি কৰিছিল, পুৰণি ক্ষোভবোৰ নাইকিয়া কৰিছিল আৰু এনে এখন সমাজ গঢ়ি তুলিছিল য'ত অনুশাসন আৰু সামূহিক দায়িত্ববোধ সকলোৰে স্বভাৱত পৰিণত হৈছিল। ইয়াৰ প্ৰমাণ দৈনন্দিন জীৱনতো দেখা পোৱা যায়। মিজোৰামৰ সুশৃংখল যান-বাহন ব্যৱস্থাক সকলোৱে প্ৰশংসা কৰে। তাত মানুহে কেৱল আইনৰ ভয়ত নিয়ম নামানে, বৰং ই তেওঁলোকৰ নৈতিক দায়িত্ববোধৰহে ফল। এই অনুশাসন এদিনতে অহা নাই; ই উচ্চ সাক্ষৰতা, সমাজৰ একতা আৰু মানসিক শক্তিৰ ফল, যিয়ে অতীতৰ যন্ত্ৰণাক বৰ্তমানৰ শক্তিলৈ সলনি কৰিছে।

ৰাজনৈতিক মীমাংসা, অৰ্থনৈতিক সাহায্য আৰু সামাজিক গ্ৰহণযোগ্যতা- এই তিনিওটা দিশ মিলি মিজোৰামৰ আৰ্হিটোক আন সকলো শান্তি প্ৰক্ৰিয়াতকৈ সুকীয়া কৰি তুলিছে। ঠিক ইয়াতেই অসমৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ শিক্ষা নিহিত হৈ আছে। শেহতীয়াকৈ অসমে 'আলফা' (ULFA)ৰ সৈতে এখন শান্তি চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰিছে। এই চুক্তিয়ে অসমক উগ্ৰবাদমুক্ত বুলি ঘোষণা কৰাৰ লগতে ৰাজ্যখনৰ উন্নয়ন আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ বাবে এক ডাঙৰ পৰিকল্পনা হাতত লৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৩,০০০ মেগাৱাট ক্ষমতাৰ আৰু ৰাজ্যজুৰি কেইবাখনো সৌৰ উদ্যানকে ধৰি সৌৰ শক্তি প্ৰকল্পৰ উন্নয়নৰ কথা কোৱা হৈছে। এই পৰিকল্পনা যথেষ্ট দূৰদৰ্শী হ'লেও, ইয়াৰ মাজত এতিয়াও ব্যৱহাৰ নোহোৱা বহু সম্ভাৱনা লুকাই আছে।

মিজোৰামে আমাক শিকায় যে এনে ডাঙৰ আঁচনিসমূহ কেৱল কাগজতে সীমাবদ্ধ থাকিব নালাগে; সেইবোৰ আত্মসমৰ্পণকাৰী সদস্যসকলৰ জীৱনৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত হ'ব লাগিব। আলফাৰ চুক্তিত যদি প্ৰাক্তন উগ্ৰপন্থীসকলক এই সৌৰ প্ৰকল্পসমূহৰ পৰিকল্পনা, স্থাপন আৰু পৰিচালনাৰ কামত পোনপটীয়াকৈ জড়িত কৰা হয়, তেন্তে ই পুনৰ্সংস্থাপনৰ এক স্থায়ী আৰু শক্তিশালী ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিব পাৰিব। সেউজ শক্তিৰ এই প্ৰকল্পসমূহত তেওঁলোকক অংশীদাৰ কৰিলে তেওঁলোকে কেৱল জীৱিকাই লাভ নকৰিব, বৰং ৰাজ্যখনৰ ভৱিষ্যত গঢ়াৰ প্ৰক্ৰিয়াটোতো অংশ ল'ব পাৰিব। এনে পদক্ষেপে তেওঁলোকক কেৱল চৰকাৰী সাহায্য লোৱা নিষ্ক্ৰিয় লোকৰ পৰিৱৰ্তে সমাজ পৰিৱৰ্তনৰ মূল কাণ্ডাৰী কৰি তুলিব।

মিজোৰামৰ ৰেমনা নী অথবা শান্তি দিৱস উদযাপনৰ দৃশ্য

এই একেই নীতি মাওবাদীৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য আৰু তাত ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা অধিক। এই অঞ্চলসমূহত উগ্ৰবাদৰ মূল কাৰণ হ'ল- মাটিৰ পৰা উচ্ছেদ, স্থানচ্যুতি আৰু উন্নয়নৰ পৰা বঞ্চনাক লৈ মানুহৰ মনত থকা গভীৰ ক্ষোভ। কেৱল নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ জৰিয়তে সমস্যাটোৰ সমাধান বিচৰা বা সম্প্ৰদায়ৰ লোকক জড়িত নকৰাকৈ বাহিৰৰ পুঁজিপতিৰ দ্বাৰা কৰা উন্নয়নে এই ক্ষোভ আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰাৰহে আশংকা থাকে। মিজোৰামে এক বিকল্প পথ দেখুৱাইছে- য'ত উন্নয়ন সকলোকে সাঙুৰি লোৱা বিধৰ হ'ব লাগে, সমাজৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হ'ব লাগে আৰু স্থানীয় লোকৰ অধিকাৰক সন্মান কৰা হ'ব লাগে। ডাঙৰ প্ৰকল্পৰ নামত স্থানীয় লোকক মাটিৰ পৰা উচ্ছেদ কৰাৰ সলনি, নীতিসমূহে তেওঁলোকক প্ৰধান অংশীদাৰ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব লাগিব, যাতে উন্নয়নৰ সুবিধা পোনপটীয়াকৈ সেইসকল বঞ্চিত লোকে লাভ কৰে।

মিজোৰামৰ সফলতাৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান হৈছে আত্মসমৰ্পণ প্ৰক্ৰিয়াটোক প্ৰদান কৰা মৰ্যাদা। অন্তিমটো উগ্ৰপন্থী গোটে কৰা চূড়ান্ত অস্ত্ৰ সম্বৰণক পৰাজয় হিচাপে নহয়, বৰং "গৃহ প্ৰত্যাৱৰ্তন" হিচাপেহে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এই ভাষাৰ ব্যৱহাৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ই সংঘাত নিৰাময়ৰ মনস্তত্ত্বক সলনি কৰি পেলায়, যাৰ ফলত প্ৰাক্তন উগ্ৰপন্থীসকলে কোনো অপমানবোধ নোহোৱাকৈ ঘূৰি আহিব পাৰে আৰু সমাজেও কোনো ক্ষোভ নোহোৱাকৈ তেওঁলোকক আঁকোৱালি ল'ব পাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে, উগ্ৰপন্থীসকলৰ ওপৰত বিজয় সাব্যস্ত কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা পদ্ধতিবোৰে প্ৰায়ে বিভাজন গভীৰ কৰে আৰু মিলা-প্ৰীতিত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে।

অৱশ্যে, মিজোৰামৰ এই আৰ্হি আন ঠাইত একেবাৰে হুবহু প্ৰয়োগ কৰিব পৰা যাব বুলি ভবাটো ভুল হ'ব। ৰাজ্যখনৰ সৰু আৰু একত্ৰিত জনসংখ্যা তথা সুদৃঢ় সাংস্কৃতিক একতাই এই ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট সহায় কৰিছে। তথাপি, এই পৰিৱৰ্তনৰ আঁৰৰ মূল কথাবোৰ- যেনে আলোচনাত মৰ্যাদা, সমাজৰ অংশগ্ৰহণ, বহনক্ষম পুনৰ্সংস্থাপন আৰু সাংস্কৃতিক মিলা-প্ৰীতি- সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাবেই গ্ৰহণযোগ্য।

মিজোৰামৰ মনোমোহা প্ৰাকৃতিক দৃশ্য

আজি মিজোৰাম কেৱল এখন শান্তিপূৰ্ণ ৰাজ্যই নহয়, বৰং সুশাসন আৰু সমাজৰ মূল্যবোধ একত্ৰিত হ'লে কিমান ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন আহিব পাৰে তাৰ এক জীৱন্ত প্ৰমাণ। ইয়াৰ শান্ত পৰিৱেশ, অনুশাসিত নাগৰিক আৰু উগ্ৰবাদৰ অৱসান কোনো আকস্মিক ঘটনা নহয়; এইবোৰ হৈছে সমাজৰ সকলোৱে মিলি গ্ৰহণ কৰা এক গভীৰ দায়িত্ববোধৰ ফল। সংঘাত আৰু অবিশ্বাসৰ মাজত সোমাই থকা আজিৰ বিশ্ব আৰু একাধিক সমস্যাৰে যুঁজি থকা ভাৰতবৰ্ষৰ বাবে মিজোৰামে এক বিৰল আৰু আশাব্যঞ্জক বাৰ্তা কঢ়িয়াই আনিছে।

সেই এপ্ৰিলৰ দিনটোত অস্ত্ৰ সম্বৰণ কৰাৰ পিছত নামি অহা নীৰৱতা কেৱল বন্দুকৰ শব্দৰ অনুপস্থিতি নহয়। এয়া হৈছে এনে এখন সমাজৰ মাত, যিয়ে প্ৰতিশোধৰ পৰিৱৰ্তে মিলা-প্ৰীতিক, বিচ্ছিন্নতাৰ পৰিৱৰ্তে অন্তৰ্ভুক্তিক আৰু ক্ষন্তেকীয়া সমাধানৰ পৰিৱৰ্তে বহনক্ষমতাক বাছি লৈছে। অসমৰ বাবে, মাওবাদী অধ্যুষিত অঞ্চলসমূহৰ বাবে আৰু দৰাচলতে সংঘাতৰ পৰা ওলাই আহিব বিচৰা যিকোনো সমাজৰ বাবে বাৰ্তাটো অতি স্পষ্টঃ যুদ্ধ শেষ হ'লেই শান্তি স্থায়ী হৈ নাথাকে, বৰং শান্তি তেতিয়াহে স্থায়ী হয় যেতিয়া মানুহে একেলগে মিলি সমাজখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

(লেখক অসম চৰকাৰৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান; অসম লোকসেৱা আয়োগৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ আৰু 'আৱাজ- দ্য ভইচ অসম'ৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া)