তেওঁ উল্লেখ কৰে যে মছজিদৰ দৰে ধৰ্মীয় গাঁথনিৰ মালিকীস্বত্বক লৈ থকা ঐতিহাসিক বিবাদসমূহৰ ক্ষেত্ৰত, বিশেষকৈ মন্দিৰ ধ্বংস কৰি মছজিদ নিৰ্মাণ কৰা আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী সময়ত মছজিদ ধ্বংস কৰাৰ দৰে দাবীসমূহৰ ক্ষেত্ৰত আদালতৰ বাহিৰত সমাধান বিচাৰিবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে।
তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে এনেকুৱা পথৰ সন্ধান কৰিব লাগে যাৰ দ্বাৰা দুয়োটা পক্ষই সন্মানৰ সৈতে আগবাঢ়ি যাব পাৰে।
ফাইজুল মুস্তাফাই ১৯৯১ চনৰ উপাসনা স্থল আইনখনৰ ওপৰতো প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি কয় যে এই আইনখনক আদালতত প্ৰত্যাহ্বান জনাব পৰা যায়। তেওঁ যুক্তি দিয়ে যে যিকোনো আইনৰ ন্যায়িক পৰ্যালোচনা সীমিত কৰিলে আদালতৰ বাবে সাংবিধানিক প্ৰশ্নৰ উদয় হ’ব পাৰে।
শেহতীয়া 'ভোজশালা' গোচৰৰ প্ৰসংগ টানি তেওঁ কয় যে ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত মছজিদসমূহক এই আইনৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত বুলি গণ্য কৰিব পৰা যায়। ইয়াৰ ফলত ভৱিষ্যতে বহু ধৰ্মীয় স্থানক লৈ নতুন আইনী বিবাদৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।
অনুষ্ঠানটোত উপস্থিত থকা একাংশ বক্তাই ফাইজুল মুস্তাফাৰ এই মতামতৰ সৈতে একমত হ’ব নোৱাৰিলে। তেওঁলোকে কয় যে মুছলমানসকলে নিজৰ ধৰ্মীয় অধিকাৰৰ বিষয়ত পিছহুহকি আহিব নালাগে। কোনো কোনোৱে আকৌ এইবুলিও মন্তব্য কৰে যে বাবৰী মছজিদৰ গোচৰটো সম্পূৰ্ণ শক্তিৰে যুঁজা হোৱা নাছিল।
ইয়াৰ উত্তৰত ফাইজুল মুস্তাফাই কয় যে আদালতৰ প্ৰতিখন যুঁজতে জিকাটোৱেই একমাত্ৰ সমাধান নহয়। তেওঁ লগতে কয় যে মুছলমানসকলে বৃহত্তৰ সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পৰিৱেশটোও বুজি পাব লাগিব। যদি সমাজত মেৰুকৰণ বৃদ্ধি পাই থাকে, তেন্তে ই গোটেই দেশখনতে প্ৰভাৱ পেলাব।
তেওঁ এইবুলিও মত প্ৰকাশ কৰে যে সমাজত বিশ্বাস আৰু বাৰ্তালাপ বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে। তেওঁৰ মতে, ঘৃণা আৰু সংঘাতৰ ৰাজনীতিয়ে কোনো এটা সম্প্ৰদায়কে স্থায়ী লাভ বা উপকাৰ নিদিয়ে।
উচ্চতম ন্যায়ালয়ক কৰা তীব্ৰ সমালোচনাৰ ক্ষেত্ৰতো ফাইজুল মুস্তাফাই এক ভিন্ন মত পোষণ কৰে। তেওঁ কয় যে আদালতক সমালোচনা কৰাটো গণতন্ত্ৰৰ এটা অংশ, কিন্তু সাংবিধানিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ প্ৰতি বিশ্বাস অটুট ৰখাটোও অতি প্ৰয়োজনীয়।
তেওঁ বাবৰী মছজিদৰ ৰায়দানৰ কিছুমান দিশ মুছলমানসকলৰ বাবে ইতিবাচক বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে বাবৰী মছজিদৰ এটা ৰাম মন্দিৰ ধ্বংস কৰি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি মানি লোৱা নাছিল। তেওঁ কয় যে এই তথ্যটোৰ বিষয়ে খুব কমেইহে আলোচনা কৰা হয়, যদিও ই ৰায়দানৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।
ফাইজুল মুস্তাফাৰ এই বক্তব্যৰ পাছতে ছচিয়েল মিডিয়াত এক বিতৰ্ক তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছে। একাংশ লোকে তেওঁৰ দৃষ্টিভংগীক ব্যৱহাৰিক আৰু সময়োপযোগী বুলি অভিহিত কৰিছে। তেওঁলোকে বিশ্বাস কৰে যে বৰ্তমানৰ পৰিৱেশত আদালতৰ বাহিৰত মীমাংসা কৰা আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াটোৱেই এক বুদ্ধিমানৰ পদক্ষেপ হ’ব পাৰে।
এই সময়ত, আদালতৰ বাহিৰৰ বুজাবুজি আৰু সামাজিক শান্তিৰ ওপৰত ফাইজুল মুস্তাফাই দিয়া গুৰুত্বক এক ব্যতিক্ৰমী তথা সুকীয়া দৃষ্টিভংগী হিচাপে চোৱা হৈছে।
অৱশ্যে, ইয়াৰ পৰা এইটো স্পষ্ট হৈ পৰিছে যে এই বিষয়টোক লৈ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ ভিতৰত এতিয়াও কোনো সৰ্বসন্মত মতামত গঢ়ি উঠা নাই।
দিল্লীৰ এই অনুষ্ঠানটোৱে পুনৰ এবাৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে যে ধৰ্মীয় বিবাদসমূহ কেৱল আদালতৰ জৰিয়তেহে সমাধান কৰিব পৰা যায় নে সমাজৰ ভিতৰতে আলোচনা আৰু বুজাবুজিৰ নতুন পথ বিচাৰি উলিয়াব লাগিব। আহিবলগীয়া দিনবোৰত এই বিতৰ্ক আৰু অধিক তীব্ৰতৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।
