ফাৰহান ইছৰাইলী / জয়পুৰ
বৰ্তমান সময়ত জয়পুৰৰ আদালতসমূহত মহিলা উকীলৰ উপস্থিতি আগতকৈ বহুত বেছি পৰিলক্ষিত হয় যদিও প্ৰায় দুটা দশকৰ আগতে পৰিস্থিতি একেবাৰে বেলেগ আছিল। সেই সময়ত এই বৃত্তিত নিচেই কম সংখ্যক মহিলাহে আছিল আৰু মুছলমান মহিলা উকীলৰ সংখ্যা তাতোকৈ কম আছিল। এনে এক সময়তে নিগাৰ ছুলতানাই ওকালতি আৰম্ভ কৰিছিল।
প্ৰাৰম্ভিক দিনবোৰ সহজ নাছিল, মানুহৰ তীক্ষ্ণ দৃষ্টি আৰু লঘু মন্তব্যৰো সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছিল। কিন্তু তেওঁ এইবোৰক কেতিয়াও নিজৰ কামৰ হেঙাৰ হ'বলৈ নিদিলে। লাহে লাহে তেওঁ নিজৰ স্থান দখল কৰিলে আৰু আজি সমগ্ৰ জয়পুৰতে, বিশেষকৈ মহিলাৰ সৈতে জড়িত গোচৰসমূহৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ এক নিৰ্ভৰযোগ্য নাম হৈ পৰিছে।
অধিবক্তা নিগাৰ ছুলতানা
পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰ আৰু শিক্ষাই নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল পথ
নিগাৰৰ বাবে আদালতৰ মজিয়া কোনো নতুন ঠাই নাছিল। তেওঁৰ পিতৃ ছুলতান মহম্মদ নাছিৰ জয়পুৰৰ এজন আগশাৰীৰ অধিবক্তা আছিল। সৰুৰে পৰাই তেওঁ পিতৃৰ সৈতে আদালতলৈ গৈছিল আৰু তাৰ পৰাই এই বৃত্তিটোক ওচৰৰ পৰা বুজি পোৱাৰ সুযোগ পাইছিল। নিগাৰে কয় যে সৰুৰে পৰাই তেওঁলোকে আদালত দেখি আহিছে। তেওঁৰ পিতৃয়ে কেৱল গোচৰেই যুঁজা নাছিল, প্ৰয়োজনত থকা লোকসকলক সহায়ো কৰিছিল। মানুহে তেওঁক বিশ্বাস কৰিছিল আৰু সেই দিশটোৱেই নিগাৰকো এই ক্ষেত্ৰখনলৈ আকৰ্ষিত কৰিছিল। ঘৰত ধৰ্মীয় শিক্ষাকো গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল, যাৰ বাবে তেওঁক কিছু সময়ৰ বাবে আজমগড়লৈ পঠোৱা হৈছিল আৰু তাত তেওঁ 'আলিমা' পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰিছিল। অৱশ্যে পিছলৈ তেওঁ জয়পুৰলৈ উভতি আহিবলগীয়া হয় আৰু পঢ়া-শুনা অব্যাহত ৰাখে। জয়পুৰৰ মহাৰাণী মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰাটো তেওঁৰ বাবে এক টাৰ্নিং পইণ্ট হিচাপে প্ৰমাণিত হৈছিল। নিগাৰে কয় যে তালৈ যোৱাৰ পিছতহে বাহিৰৰ পৃথিৱীখনে কেনেকৈ কাম কৰে সেই কথা বুজি পাইছিল। সেই সময়তেই তেওঁ সিদ্ধান্ত লৈছিল যে পিতৃৰ দৰেই আইন পঢ়ি মানুহৰ সেৱা কৰিব।
২০০৫ চনত ৰাজস্থান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আইনৰ শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত, ২০০৬ চনত 'বাৰ কাউন্সিল অৱ ৰাজস্থান'ত পঞ্জীয়নভুক্ত হৈ তেওঁ জয়পুৰৰ আদালতত প্ৰেকটিছ আৰম্ভ কৰে। সেইটো এনে এক সময় আছিল যেতিয়া জয়পুৰৰ আদালতসমূহত মহিলা উকীলৰ সংখ্যা অতি নগণ্য আছিল। তেওঁ কয় যে সেই সময়ত ছাংগানেৰ আদালতত তেৱেঁই একমাত্ৰ ছোৱালী আছিল। অৱশ্যে তেওঁ এই কথাবোৰলৈ বেছি গুৰুত্ব দিয়া নাছিল। আদালতত পিতৃৰ যথেষ্ট সন্মান আছিল, যাৰ বাবে মানুহে মুকলিকৈ একো ক'ব পৰা নাছিল। কিন্তু মানুহৰ চকু সদায় তেওঁৰ ওপৰত আছিল, কেতিয়াবা কাৰোবাৰ হাঁহিও শুনিবলৈ পাইছিল। পৰিৱেশটো নতুন আছিল যদিও তেওঁ লাহে লাহে নিজকে সেই পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল আৰু নিজৰ কামত মনোনিৱেশ কৰিছিল।
লাহে লাহে নিগাৰে নিজকে কেৱল এখন ঠাইতে আৱদ্ধ কৰি নাৰাখিলে। তেওঁ জয়পুৰৰ ছাংগানেৰ আদালত, সত্ৰ ন্যায়াধীশৰ আদালত আৰু উচ্চ ন্যায়ালয়ত কাম কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁৰ অভিজ্ঞতা ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিলে। আৰম্ভণিতেই তেওঁ নিজৰ কামৰ পৰিসৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি লৈছিল। নিগাৰে কয় যে তেওঁৰ পিতৃয়ে অপৰাধমূলক গোচৰ নল'বলৈ কৈছিল, সেয়েহে তেওঁ দেৱানী আৰু ৰাজহ সম্পৰ্কীয় গোচৰসমূহত গুৰুত্ব দিছিল। আজি এই ক্ষেত্ৰখনত তেওঁৰ প্ৰায় ২০ বছৰৰ অভিজ্ঞতা আছে।
অধিবক্তা নিগাৰ ছুলতানা
মহিলাসকলৰ হৈ কাম কৰাৰ মানসিকতা
প্ৰেকটিছৰ সময়ছোৱাত তেওঁ দেখিছিল যে বহু মহিলাই মুকলিকৈ নিজৰ কথা ক'ব নোৱাৰে, বিশেষকৈ আদালতৰ দৰে পৰিৱেশত। নিগাৰে কয় যে মহিলাসকলে পুৰুষৰ সৈতে কথা পাতিবলৈ সংকোচ কৰিছিল, সেয়েহে তেওঁ ভাবিছিল যে তেওঁলোকৰ গোচৰসমূহ তেওঁ নিজে লোৱা উচিত। লাহে লাহে তেওঁৰ কাম বৈবাহিক বিবাদ সম্পৰ্কীয় গোচৰলৈকো সম্প্ৰসাৰিত হ'ল আৰু আজি সমগ্ৰ জয়পুৰতে তেওঁ এক সুদৃঢ় পৰিচয় গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হৈছে। মুছলমান অধিবক্তাৰ প্ৰসংগত নিগাৰে বিশ্বাস কৰে যে এতিয়া জয়পুৰৰ পৰিস্থিতি আগতকৈ যথেষ্ট উন্নত। বৰ্তমান মুছলমান ল'ৰা-ছোৱালীয়েও এই ক্ষেত্ৰখনলৈ আহিছে আৰু ভাল কাম কৰি আছে।
আদালতৰ বাহিৰৰ দায়িত্ব
নিগাৰৰ কাম কেৱল আদালততে সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই। মহাবিদ্যালয়ত পঢ়ি থকা দিনৰে পৰাই তেওঁ সামাজিক কাম-কাজৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। তেওঁ শিশু শ্ৰমিকৰ সৈতে জড়িত প্ৰকল্পত কাম কৰিছিল, য'ত শিশুক শিক্ষাদান কৰাৰ লগতে তেওঁলোকৰ মাতৃসকলকো স্বাৱলম্বী কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছিল। ২০০১ চনত তেওঁ সতীৰ্থসকলৰ সৈতে লগ লাগি "পহল এডুকেচন এণ্ড ছ'চিয়েল ডেভেলপমেণ্ট ছ'চাইটী" আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ অধীনতে জয়পুৰৰ ছাংগানেৰ অঞ্চলত "লিটল ফ্লাৱাৰ একাডেমী" নামৰ এখন বিদ্যালয় মুকলি কৰা হয়, য'ত বৰ্তমান ৫০০ৰো অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে অধ্যয়ন কৰি আছে। এই বিদ্যালয়খনে অঞ্চলটোত এক সুকীয়া পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে। ইয়াত পিছপৰা শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক কম মাছুলত শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়, আৰু আৰ্থিকভাৱে দুৰ্বল ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ মাচুল 'জাকাত' আৰু দানশীল ব্যক্তিৰ সাহায্যৰে পূৰণ কৰা হয়।
শিক্ষা, পৰিয়াল আৰু পেছা
নিগাৰে স্নাতকোত্তৰ, বি এড, এল এল বি আৰু শ্ৰম আইনত ডিপ্লমা কৰিছে। বিয়াৰ পিছতো তেওঁ নিজৰ কাম অব্যাহত ৰাখে। তেওঁ কয়, "মোৰ স্বামী ৱাছিম আখতাৰে মোক সদায় সমৰ্থন কৰি আহিছে, ওকালতি, শিক্ষা বা সেৱামূলক কামৰ বাবে মোক কেতিয়াও বাধা দিয়া নাই।" বৰ্তমান তেওঁ ডাঙৰ ককায়েক এডভোকেট জাভেদ আখতাৰৰ সৈতে আদালতত প্ৰেকটিছ কৰি আছে। দুয়ো ভাই-ভনীয়ে মিলি পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰ আগবঢ়াই নিছে। নিগাৰ ছুলতানাৰ ওচৰত ষ্টেট নটাৰীৰ লাইচেন্সো আছে আৰু তেওঁ নটাৰী হিচাপে নথিপত্ৰ প্ৰমাণীকৰণৰ কামো চম্ভালে, যাৰ ফলত সাধাৰণ ৰাইজে আইনী প্ৰক্ৰিয়াত সুবিধা পায়। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ছাংগানেৰ বাৰ এছ'চিয়েচনৰ উপ-সভানেত্ৰী হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে।
অধিবক্তা নিগাৰ ছুলতানা
নৱাগতসকলৰ বাবে পৰামৰ্শ
আইন পেছাত যোগদান কৰা নতুন লোকসকলৰ বাবে নিগাৰৰ পৰামৰ্শ হৈছে যে যদি অধিক মহিলা এই ক্ষেত্ৰখনলৈ আহে, তেন্তে ইয়াৰ পোনপটীয়া প্ৰভাৱ সমাজৰ ওপৰত পৰিব। এজনী ছোৱালীয়ে যদি আইন পঢ়ে, তেন্তে তাই নিজৰ লগতে আনৰ অধিকাৰৰ বাবেও থিয় দিব পাৰে। নিগাৰৰ মতে, ওকালতিত কেৱল কথা কোৱাই নহয়, শুনাটোও সমানেই প্ৰয়োজনীয়। এজন ভাল শ্ৰোতা হোৱাটো অতি জৰুৰী, তেতিয়াহে এটা গোচৰ সঠিকভাৱে বুজি পাব পাৰি। নিগাৰে কয়, "এনে এটা সময় আছিল যেতিয়া মই অকলশৰীয়া আছিলো, আজি সেই একেখন আদালততে বহু ছোৱালীয়ে ওকালতি কৰি আছে, এয়াই আটাইতকৈ ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন।"
এডভোকেট নিগাৰ ছুলতানাৰ এই কাহিনী কেৱল এগৰাকী সফল অধিবক্তাৰ কাহিনী নহয়, এয়া হৈছে দৃঢ়তা আৰু একাগ্ৰতাৰ এক জীৱন্ত নিদৰ্শন। যি সময়ত মানুহে সমাজৰ নীতি-নিয়মৰ দোহাই দি মহিলাক পিছলৈ টানি নিব বিচাৰিছিল, সেই সময়ত নিগাৰে নিজৰ কৰ্মৰে এক নতুন বাট কাটিলে। তেওঁৰ যাত্ৰাই প্ৰমাণ কৰে যে সদিচ্ছা আৰু কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ জৰিয়তে যিকোনো প্ৰত্যাহ্বান অতিক্ৰম কৰিব পাৰি। আজি আদালতৰ মজিয়াত থিয় হৈ থকা প্ৰতিগৰাকী নতুন মহিলা অধিবক্তাৰ বাবে নিগাৰ ছুলতানা এক অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস।
