এহছান ফাজিলি / শ্ৰীনগৰ
ব্ৰিটিছ কটছৱল্ড টি-ৰুমৰ উষ্ম আৰু আদৰণীয় পৰিৱেশৰ সৈতে থকা গভীৰ সাদৃশ্য আৰু কাশ্মীৰৰ অনন্য সমাজ-সংস্কৃতিৰ প্ৰতি থকা অন্তৰ্নিহিত আকৰ্ষণেই জন্ম দিছিল 'চাই যাই'ৰ। ৬০ বিধতকৈয়ো অধিক প্ৰকাৰৰ চাহৰ সোৱাদ আগবঢ়োৱা এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে নিজৰ এক দশকৰ যাত্ৰাত এক বিশেষ স্বাক্ষৰ এৰি যাবলৈ সক্ষম হৈছে। জম্মু-কাশ্মীৰ ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু কৰ্পোৰেট খণ্ড— দুয়োটাতে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতা থকা ৰুহী নাজকীয়ে এই দুটা ভিন্ন পৰম্পৰাৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাই বিশেষ চৰ্চালৈ আহিছিল। তেওঁ কেৱল এখন সাধাৰণ কেফে মুকলি কৰাই নহয়, ইয়াৰ সৈতে এক সুন্দৰ সাংস্কৃতিক পৰিৱেশৰো সংযোগ ঘটাইছিল।
বম্বেত দুটামান দশক কটোৱাৰ পাছত যেতিয়া তেওঁ পুনৰ কাশ্মীৰলৈ উভতি গৈ কাম কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ সন্মুখত বহু বিকল্প আহি পৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰতে আছিল এগৰাকী বিশিষ্ট ব্যৱসায়ীৰ (মাহাট্টা ষ্টুডিঅ'ৰ জগদীশ মাহাট্টা বা মেহতা) সৈতে হোৱা এক আকস্মিক সাক্ষাৎ। ২০১৫ চনৰ আশে-পাশে হোৱা সেই বৈঠকখনত বিভিন্ন বিকল্পৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল আৰু অৱশেষত এখন টি-ৰুম (চাহৰ বিপণী) মুকলি কৰাৰ সিদ্ধান্ত চূড়ান্ত হৈছিল, যিখন কেৱল এখন সাধাৰণ কেফে নহৈ এক সুকীয়া পৰিচয়ৰ অধিকাৰী হ'ব। যিহেতু ৰুহী নাজকী সঘনাই ইংলেণ্ডলৈ গৈছিল, সেয়েহে ব্যৱসায়ীগৰাকীৰ সৈতে হোৱা আলোচনাত ব্ৰিটিছ কটছৱল্ড টি-ৰুমৰ সংস্কৃতিৰ সৈতে কাশ্মীৰী চাহ আৰু খাদ্যৰ পৰম্পৰাক একত্ৰিত কৰাৰ ধাৰণাটোৱে বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল। বাহিৰৰ পৃথিৱীখনৰ মানুহৰ "কাশ্মীৰৰ বিষয়ে জ্ঞান তেনেই সীমিত" বুলি থকা তেওঁৰ আক্ষেপেই এই ধাৰণাটোক বাস্তৱ ৰূপ দিয়াত ইন্ধন যোগাইছিল।
ৰুহী নাজকী
ঝিলাম নদীৰ বুকুত থকা এখন হাউচবোটৰ ভিতৰৰ নিজৰ কাৰ্যালয়ত 'আৱাজ - দ্য ভইচ'ৰ সৈতে হোৱা এক বাৰ্তালাপত ৰুহী নাজকীয়ে কয়, "আমি এখন টি-ৰুম খোলাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিলো, য'ত ব্ৰিটিছ কটছৱল্ডৰ উষ্ম আৰু আদৰণীয় পৰিৱেশৰ স্পৰ্শ থাকিব আৰু লগতে তাত যুক্ত হ'ব কাশ্মীৰৰ পৰম্পৰাগত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ নিমখীয়া চাহ, কাহৱা আদি।" তেওঁৰ এই হাউচবোটখনক এতিয়া 'ডোংগা' ৰূপত নতুনকৈ সজাই তোলা হৈছে, যিবোৰ আছিল ডাল হ্ৰদ আৰু ঝিলাম নদীৰ পাৰৰ কাশ্মীৰবাসীৰ পুৰণি বাসগৃহ। আভিজাত্যপূৰ্ণ ৰেছিডেন্সি ৰোডৰ কাষৰ নদীৰ মথাউৰিত 'চাই যাই'ৰ ঠিক বিপৰীতে, ঝিলামৰ সোঁপাৰত এই হাউচবোটখন ভাহি থাকে, যিয়ে ইয়াক প’লো গ্ৰাউণ্ডৰ শান্ত পৰিৱেশৰ পৰা পৃথক কৰি ৰাখে। উপত্যকাটোৰ ৰাজধানী চহৰৰ বুকুতে অৱস্থিত 'চাই যাই' (চাহ খোৱা ঠাই) আৰু এই হাউচবোটখনৰ প্ৰতিটো বস্তুতেই কাশ্মীৰী সংস্কৃতি, পৰম্পৰা আৰু শিল্প-কলাৰ নিদৰ্শন দেখিবলৈ পোৱা যায়।
এইদৰেই ২০১৬ চনৰ জুন মাহত ৰমজানৰ ঠিক আগতেই ইয়াৰ আৰম্ভণি হৈছিল যদিও পৱিত্ৰ ৰোজাৰ মাহটোত ব্যৱসায় সিমান আশাপ্ৰদ নাছিল। অৱশ্যে অতি সোনকালেই ই এক ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হয়। ৮ জুলাইত ঈদুল ফিটৰৰ এদিন পাছতেই সন্ত্ৰাসবাদী কমাণ্ডাৰ বুৰহান ৱানীৰ হত্যাৰ ফলত সমগ্ৰ কাশ্মীৰ উপত্যকা স্তব্ধ হৈ পৰে। চাৰিমাহৰো অধিক কাল ধৰি চলি থকা কাৰ্ফিউ, যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অৱৰোধ আৰু সংঘৰ্ষৰ বাবে পৰিস্থিতি অৱনতি ঘটে। ৰুহী নাজকীয়ে 'আৱাজ - দ্য ভইচ'ক জনোৱা মতে, শীতকালৰ আগমনৰ লগে লগে "আমি কাশ্মীৰী খাদ্য 'হৰিছা' পৰিৱেশন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰোঁ... ই সম্পূৰ্ণৰূপে ঘৰুৱাভাৱে প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল আৰু এতিয়াও ইয়াক পৰিয়ালসমূহক অতি মৰ্যদাপূৰ্ণভাৱে পৰিৱেশন কৰা হয়।"
পৰৱৰ্তী অগ্ৰগতিৰ কথা উল্লেখ কৰি ৰুহী নাজকীয়ে আঙুলিয়াই দিয়ে যে "হৰিছা"ৰ জৰিয়তে ব্যৱসায়টোৱে পুনৰ গতি লাভ কৰিছিল। ই বিশেষকৈ নৱপ্ৰজন্মক আকৰ্ষিত কৰিছিল, যিসকলে আনকি নিশাৰ আহাৰৰ বিকল্প হিচাপেও গধূলি সময়ত ইয়াক উপভোগ কৰিবলৈ লৈছিল। "হৰিছা" হৈছে ছাগলীৰ মাংসৰে তৈয়াৰী এক সুস্বাদু ব্যঞ্জন, যিটো ঘাইকৈ শীতকালত ওৰে নিশা প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাংসখিনি চাউলৰ গুড়ি আৰু সুগন্ধি মছলাৰ সৈতে মিহলাই এক ডাঠ জোল বা পেষ্টৰ দৰে বনোৱা হয় আৰু হাড় কঁপোৱা শীতৰ দিনবোৰত শৰীৰক উম দিবলৈ গিৰ্দা বা তন্দুৰী ৰুটিৰ সৈতে গৰমে গৰমে পৰিৱেশন কৰা হয়। ১৪ শতিকাত মধ্য এছিয়াৰ পৰা ই কাশ্মীৰলৈ আহিছিল। বহুতো পৰিয়ালে ইয়াক ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰে যদিও পৰম্পৰাগতভাৱে ডাউনটাউনৰ হৰিছাৰ দোকানবোৰতেই ই বেছিকৈ পোৱা যায়। অৱশ্যে শ্ৰীনগৰৰ বৃহৎ সংখ্যক লোকে বৰ্তমান ইয়াক অনলাইন যোগেও ক্ৰয় কৰে।
কেৱল হৰিছাই নহয়, আন বহুতো পৰম্পৰাগত সামগ্ৰী আৰু বাচন-বৰ্তন, যেনে- 'সমৱাৰ' আদিও ইয়াত উপলব্ধ। 'সমৱাৰ' হৈছে তামৰে নিৰ্মিত এবিধ বিশেষ কেটলী, যাৰ ভিতৰত আঙঠা ৰাখিবলৈ ঠাই থাকে, যাতে নিমখীয়া চাহ বা কাহৱা সদায় উতলি থাকে। ঝিলাম নদীৰ শান্ত পানীৰ ফালে মুখ কৰি থকা এই বিপণীখনত এই সকলোবোৰ উপলব্ধ।
ৰুহী নাজকী
তেওঁ কয়, "ই এক সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱ পেলাবলৈ সক্ষম হৈছে... ই মাত্ৰ এখন কেফে নহয়। আমি সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰখনতো বহু কাম কৰিছো।" কাশ্মীৰৰ বিভিন্ন ঋতু উদযাপন কৰিবলৈ তেওঁলোকে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচী, যেনে- উৎসৱ আদিৰ আয়োজন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত পাম্পোৰৰ দৰে কেশৰ চহৰত আয়োজিত হাব্বা খাতুনৰ দৰে বসন্ত উৎসৱ বা শীতকালীন উৎসৱ আদি অন্যতম। ৰুহী নাজকীয়ে লগতে কয় যে এই উৎসৱসমূহে বিশেষকৈ যুৱপ্ৰজন্মক উৎসাহিত কৰিছিল, য'ত শিল্পীসকলে বিভিন্ন অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল আৰু উপত্যকাটোৰ ভিন্ন প্ৰান্তৰ সাধাৰণ ৰাইজ ইয়াত চামিল হৈছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে, "২০১৭ চনৰ বসন্ত উৎসৱৰ লগতে ২০১৬ আৰু ২০১৮ চনৰ ভিতৰত যথেষ্টখিনি কাম কৰা হৈছিল," আৰু শিল্পী, শিল্পী-কুশলী তথা মহিলাসকলক বিভিন্ন কাৰ্যসূচীত নিয়োজিত কৰা হৈছিল।
যিহেতু ই এক সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত ব্যৱসায় আছিল, সেয়েহে "মোৰ দেউতাই ইয়াক পূৰ্ণ সমৰ্থন কৰিছিল," ৰুহীয়ে কয়। তেওঁৰ পিতৃ ফাৰুক নাজকী আছিল এগৰাকী সুপৰিচিত কবি তথা স্বনামধন্য সম্প্ৰচাৰক। কেইবা দশকৰ অভিজ্ঞতাৰে পুষ্ট ফাৰুক নাজকীয়ে শ্ৰীনগৰৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ আৰু ৰেডিঅ' কাশ্মীৰৰ (বৰ্তমানৰ আকাশবাণী) মুৰব্বী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ৬ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁৰ দেহাৱসান ঘটে। কেফেখনত মুছায়ৰাৰ দৰে অনুষ্ঠানৰ লগতে ঈদ, শিৱৰাত্ৰি (হেৰাথ) আৰু বৰদিন উপলক্ষে বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। যদিও কেতিয়াবা কিছু সমালোচনাৰো সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছিল, তথাপি ইয়াত কাশ্মীৰৰ ষ্ট্ৰীট ফুড (পদপথৰ খাদ্য) প্ৰদৰ্শন কৰা অনুষ্ঠানসমূহ অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ৰুহীয়ে কয়, "অন্তৰ্ভুক্তিয়েই আমাৰ সকলো কাৰ্যসূচীৰ মূল আধাৰ," যিয়ে যুৱচামৰ লগতে সৰ্বসাধাৰণক ইয়াৰ সৈতে সাঙুৰি লৈছে।
বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে যেতিয়া 'চাই যাই'ৰ নাম হিমালয়ৰ সিপাৰলৈকেও বিয়পি পৰিল, তেতিয়া উপত্যকাটোৰ বাহিৰৰ বহুতো মানুহে এই ঠাইখনলৈ আহিবলৈ ধৰিলে, যাৰ ফলত এক আৱেগিক বান্ধোনৰ সৃষ্টি হ'ল। ২০১৮ চনৰ ৰোমাণ্টিক চলচ্চিত্ৰ 'লাইলা মজনু'ৰ শ্বুটিং লোকেচন হিচাপে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰা এই ঠাইখনৰ সৈতে স্থানীয় যুৱপ্ৰজন্মৰো এক গভীৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠিল আৰু ইয়ালৈ বলিউডৰ আন বহু অভিনেতাৰো আগমন ঘটিবলৈ ধৰিলে। ৰুহীয়ে মন্তব্য কৰে, "যেতিয়া বলিউডৰ অভিনেতাসকল আহিবলৈ ধৰিলে, ই ভীষণ জনপ্ৰিয় হৈ পৰিল আৰু এই অনুষ্ঠানসমূহৰ বাবেই মানুহৰ লগত এক আৱেগিক সম্পৰ্ক গঢ় লৈ উঠিল।" ঠাইখনক "এখন কফি হাউচ নহয় বা আন এখন সাধাৰণ কেফেও নহয়" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁ কয় যে ই এখন সুন্দৰ "সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰ" গঢ়ি তুলিছে।
ৰুহীয়ে জানিবলৈ দিয়া মতে, ইয়াত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কাশ্মীৰলৈকে প্ৰায় ৬০ বিধ পানীয়ৰ বহুল সমাহাৰ আছে, যাৰ ভিতৰত "২৫ বিধ কটছৱল্ড চাহ আৰু পৰম্পৰাগত গ্ৰাম্য স্পৰ্শ থকা ৭ বিধ কাশ্মীৰী চাহ অন্তৰ্ভুক্ত।" গ্ৰাম্য খাদ্যসম্ভাৰৰ ভিতৰত আছে "মাকৈৰ ৰুটি" আৰু অন্যান্য খাঁটি কাশ্মীৰী খাদ্য, যিবোৰ সাধাৰণতে হোটেলসমূহত পোৱা নাযায়।
ৰুহী নাজকী
তেওঁ কয়, "আমাৰ মূল লক্ষ্য হৈছে স্থানীয় যুৱপ্ৰজন্মক 'হাণ্ড' (Handh - এবিধ বনৰীয়া সেউজীয়া শাক বা ডাণ্ডেলিওন) আৰু 'ক্ৰেটছ'ৰ দৰে কাশ্মীৰী শাক-পাচলিৰ প্ৰজাতিসমূহৰ সৈতে পৰিচিত কৰোৱা।" তেওঁ লগতে কয় যে 'চাই যাই'য়ে চাউল, দাইল আৰু অন্যান্য মছলাৰ সংমিশ্ৰণেৰে প্ৰস্তুত কৰা 'টেছেডৱাৰ'ৰ দৰে পুৰণি ব্যঞ্জনসমূহো পুনৰ পৰিচয় কৰাই দিছে। তেওঁ কয়, "আমি প্ৰতিটো বস্তুৰ জৰিয়তেই গ্ৰাহকক এক নতুন অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছো।" বিভিন্ন খাদ্যসম্ভাৰৰ ভিতৰত ইয়াত কাশ্মীৰী চাহ, শিৰমাল (ৰুটি), চেফ্ৰন (কেশৰ) কাহৱা, আৰু লাভাছা পিজ্জা আদিও উপলব্ধ।
শিক্ষানুষ্ঠান আৰু স্থানীয় চৰকাৰী কাৰ্যালয়সমূহত ফেৰান পিন্ধাতো নিৰুৎসাহিত কৰি চৰকাৰে নিৰ্দেশনা জাৰি কৰাৰ পাছত, কাশ্মীৰী ফেৰানক এক ব্ৰেণ্ড হিচাপে গঢ়ি তুলি ইয়াক জনপ্ৰিয় কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো 'চাই যাই' বিশেষভাৱে পৰিচিত। পেপিয়াৰ মেচিৰ (কাগজৰ মণ্ডৰ শিল্প) কাৰুকাৰ্যৰে সজাই তোলা 'পিয়ালা' নামৰ চাহৰ কাপসমূহো 'চাই যাই'য়ে সৃষ্টি কৰা আন এক সুন্দৰ ব্ৰেণ্ড।
'চাই যাই' কেৱল এখন চাহৰ বিপণী হৈ থকা নাই; ই হৈ পৰিছে কাশ্মীৰৰ সমৃদ্ধিশালী ঐতিহ্য আৰু ব্ৰিটিছ আভিজাত্যৰ এক জীৱন্ত সংগ্ৰহালয়। এখন কেফেই কেনেদৰে ইতিহাস, খাদ্য, আৰু সংস্কৃতিক একত্ৰিত কৰি মানুহৰ হৃদয়ত নিগাজীকৈ স্থান ল'ব পাৰে, ৰুহী নাজকীৰ এই প্ৰচেষ্টা তাৰ এক সুন্দৰ নিদৰ্শন। কাশ্মীৰৰ বুকুত এক উজ্বল নক্ষত্ৰৰ দৰে জিলিকি থকা 'চাই যাই'ৰ এই যাত্ৰাই নিশ্চয়কৈ অনাগত দিনবোৰতো দেশৰ লগতে বিশ্ববাসীক আকৰ্ষণ কৰি যাব।
.webp "চেফ সাজিদা খান")
