ফাৰহান ইছৰাইলী / জয়পুৰ
জয়পুৰৰ ৰামনিৱাস বাগৰ ৰবীন্দ্ৰ মঞ্চৰ দ্বিতীয় মহলাত অৱস্থিত 'দি ডগৰ আৰ্কাইভ'ত ভৰি দিয়াৰ লগে লগেই আপোনাৰ এনে অনুভৱ হ’ব যেন আপুনি সময়ৰ ঘড়ীত উঠি ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ কেইবাশতিকা পুৰণি এক সোণোৱালী ইতিহাসৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰিছে। ইয়াত সজাই ৰখা পুৰণি তানপুৰা, দুৰ্লভ আলোকচিত্ৰ, হাতেলিখা সাঁচিপাত, পাগুৰি, মানপত্ৰ, ৰাজপৰিয়ালৰ উপাধি আৰু পৌৰাণিক নথিপত্ৰসমূহ নিৰ্জীৱ বস্তু নহয়; এইবোৰ হৈছে ভাৰতীয় সংগীতৰ এক জীৱন্ত পৰম্পৰাৰ নীৰৱ কথক।
এই অমূল্য ঐতিহ্যসমূহ সংৰক্ষণৰ দৰে মহান দায়িত্ব কান্ধত তুলি লৈছে ডগৰ ঘৰানাৰ ২০সংখ্যক প্ৰজন্মৰ উত্তৰাধিকাৰী শ্বাবানা ডগৰ আৰু তেওঁৰ ভাতৃ ইমৰান ডগৰে। এই ঐতিহ্য কেৱল এটা পৰিয়ালৰে নহয়, ই হৈছে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন গায়কী পৰম্পৰা 'ধ্ৰুপদ'ৰ ঐতিহ্য, যাক ডগৰ ঘৰানাৰ ২০টা প্ৰজন্মই নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে আগুৱাই লৈ গৈছে।
এ পি জে আব্দুল কালামৰ সৈতে শ্বাবানা ডগৰ
২০ সংখ্যক প্ৰজন্ম ধৰি জীৱন্ত হৈ আছে ধ্ৰুপদ পৰম্পৰা
'আৱাজ দ্য ভইচ'ৰ সৈতে হোৱা এক আছুতীয়া বাৰ্তালাপত শ্বাবানা ডগৰে কয় যে সমগ্ৰ হিন্দুস্তানত ডাগৰ ঘৰানা হয়তো একমাত্ৰ এনে এটা ঘৰানা যিয়ে কেৱল মাত্ৰ এটা সংগীত পৰম্পৰাক, অৰ্থাৎ ধ্ৰুপদক ক্ৰমাগতভাৱে ২০টা প্ৰজন্ম ধৰি জীৱন্ত কৰি ৰাখিছে। তেওঁ আৰু তেওঁৰ ভাতৃ ইমৰান ডগৰে এই পৰম্পৰাৰ ২০ সংখ্যক প্ৰজন্মক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ধ্ৰুপদক ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন গায়কী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইয়াৰ শিপা সামবেদৰ সৈতে সংযুক্ত।
প্ৰথম অৱস্থাত ধ্ৰুপদ কেৱল মন্দিৰত গোৱা হৈছিল আৰু ইয়াৰ উদ্দেশ্য কেৱল সংগীত পৰিৱেশন কৰাই নাছিল, ই আছিল এক উপাসনা আৰু সাধনা। পৰৱৰ্তী সময়ত ই ৰাজদৰবাৰসমূহ পায়গৈ আৰু ৰজা-মহাৰাজাসকলে ইয়াক পৃষ্ঠপোষকতা প্ৰদান কৰে। শ্বাবানাৰ মতে, ধ্ৰুপদ মূলতঃ মনটোক একাগ্ৰ কৰা আৰু মানসিক শান্তি প্ৰদান কৰা এক পৰম্পৰা। বৰ্তমান সময়ত আমি যি ধ্যান বা মেডিটেচনৰ কথা কওঁ, ধ্ৰুপদ সেই একেই অনুভৱৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত।
বাবা গোপাল দাসৰ পৰা বাবা বেহৰাম খাঁলৈ
ডগৰ ঘৰানাৰ ইতিহাস কেইবা শতিকা পুৰণি। ডাগৰ পৰিয়ালৰ বংশাৱলী অনুসৰি বাবা বেহৰাম খাঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল বাবা গোপাল দাস। বাবা বেহৰাম খাঁ মোগল সম্ৰাট বাহাদুৰ শ্বাহ জাফৰৰ সময়ত দিল্লী দৰবাৰৰ সৈতে জড়িত আছিল। যেতিয়া বাহাদুৰ শ্বাহ জাফৰক ৰেংগুনলৈ নিৰ্বাসন দিয়া হৈছিল, তেতিয়া জয়পুৰৰ মহাৰাজা ছাৱাই ৰাম সিঙে তেওঁক নিজৰ সৈতে জয়পুৰলৈ লৈ আহে। ইয়াত তেওঁ দৰবাৰৰ মুখ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত অন্যতম হৈ পৰে আৰু দীৰ্ঘদিন ধৰি শিষ্যসকলক সংগীতৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰে।
কোৱা হয় যে প্ৰায় ১২৫ বছৰ বয়সত জয়পুৰতে তেওঁৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁ কেৱল ডগৰ ঘৰানাৰেই নহয়, আন বহুতো সংগীত পৰম্পৰাৰ শিল্পীসকলৰো গুৰু আছিল। সংগীত, দৰ্শন আৰু শাস্ত্ৰৰ গভীৰ জ্ঞানৰ বাবে তেওঁ সমাজত অপাৰ সন্মান লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ পিছত আল্লাবন্দে খাঁ, জাকিৰুদ্দিন খাঁ আৰু পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মসমূহে এই পৰম্পৰাক আগুৱাই লৈ গৈছিল।
বাবা বেহৰাম খাঁৰ স্মৃতি আজিও জয়পুৰত সজীৱ হৈ আছে। ৰামগঞ্জ চৌপৰৰ পৰা চাৰ দৰৱাজাৰ ফালে যোৱা এটা পথৰ নাম 'বাবা বেহৰাম খাঁ ডাগৰ মাৰ্গ' ৰখা হৈছে। এই অঞ্চলতে 'বাবা বেহৰাম খাঁ ডগৰ হাউচ' অৱস্থিত। তেওঁৰ সংগীত আৰু অৱদানক সন্মান জনাবলৈ আকাশবাণী জয়পুৰ চৌহদত তেওঁৰ এখন পুৰণি অইল পেইণ্টিং বছৰ বছৰ ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈ আছে। ইয়াৰ উপৰি ২০১৯ চনত দিল্লীত আয়োজিত 'গুণীজন সভা'ত ভাস্কৰ্য শিল্পী গগন বিজৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত তেওঁৰ প্ৰতিমূৰ্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আকাশবাণী জয়পুৰক উছৰ্গা কৰা হয়। বৰ্তমান আকাশবাণী জয়পুৰ চৌহদত বাবা বেহৰাম খাঁৰ অইল পেইণ্টিং আৰু প্ৰতিমূৰ্তি দুয়োটা স্থাপিত হৈ আছে।
শ্বাবানা ডগৰ
সংগীত জগতৰ ভোটাতৰাসকলৰ পৰিয়াল
শ্বাবানা ডগৰ হৈছে ওস্তাদ আল্লাবন্দে ইমামুদ্দিন খাঁ ডাগৰৰ নাতিনী। তেওঁৰ ককাদেউতাকে মহাৰাণা ভূপাল সিঙৰ দিনত উদয়পুৰ দৰবাৰত প্ৰায় চাৰি দশক ধৰি সংগীতজ্ঞ হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। ডগৰ পৰিয়ালত আল্লাবন্দে খাঁ, জাকিৰুদ্দিন খাঁ, নাচিৰুদ্দিন ডগৰ, পদ্মভূষণ ওস্তাদ ৰহিমুদ্দিন ডগৰ, সংগীত মাৰ্তণ্ড ওস্তাদ ইমামুদ্দিন খাঁ ডগৰ, পদ্মভূষণ ওস্তাদ ফহিমুদ্দিন ডগৰ, পদ্মভূষণ ওস্তাদ আমিনুদ্দিন ডগৰ, পদ্মশ্ৰী ওস্তাদ ৱাছিফুদ্দিন ডগৰ, একাডেমী বঁটা বিজয়ী ওস্তাদ বাহাউদ্দিন ডগৰ, নফিচুদ্দিন ডাগৰ আৰু আনিচুদ্দিন ডগৰৰ দৰে বহুতো মহান শিল্পীৰ জন্ম হৈছে। গায়নৰ লগতে বাদ্যযন্ত্ৰৰ পৰম্পৰাও এই পৰিয়ালত অতি সুদৃঢ়।
ওস্তাদ বন্দে আলী খাঁক দেশৰ মহান বীণাবাদকসকলৰ ভিতৰত গণ্য কৰা হয়। বৰ্তমান ওস্তাদ বাহাউদ্দিন ডগৰে ৰুদ্ৰ বীণাৰ পৰম্পৰাক জীয়াই ৰাখিছে। তেওঁক দেশৰ আগশাৰীৰ ৰুদ্ৰ বীণা বাদকসকলৰ মাজৰ এজন বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ২০১২ চনত তেওঁক সংগীত নাটক একাডেমী বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল। ডগৰ ঘৰানাৰ শিষ্যসকলৰ ভিতৰত গুণ্ডেচা ভাতৃদ্বয়, ঋত্বিক সান্যাল আৰু উদয় ভৱালকাৰৰ দৰে নাম অন্তৰ্ভুক্ত আছে, যিসকলে ধ্ৰুপদক বিশ্বদৰবাৰত এক সুকীয়া পৰিচিতি প্ৰদান কৰিছে।
মহিলাসকলৰ বাবে এই যাত্ৰা সহজ নাছিল
ডগৰ ঘৰানাত পৰম্পৰাগতভাৱে পৰ্দা প্ৰথাৰ প্ৰভাৱ আছিল। ধ্ৰুপদক পুৰুষৰ গায়কী বুলি গণ্য কৰা হৈছিল আৰু পৰিয়ালৰ মহিলাসকলক মঞ্চত পৰিৱেশন কৰাৰ অনুমতি নাছিল। শ্বাবানা ডগৰে কয় যে তেওঁ নিজে ধ্ৰুপদৰ আনুষ্ঠানিক প্ৰশিক্ষণ লোৱা নাছিল, কিন্তু তেওঁ সদায় অনুভৱ কৰিছিল যে ইমান বিশাল এক ঐতিহ্যক ৰক্ষা কৰিবলৈ কোনোবা আগবাঢ়ি আহিবই লাগিব। দেউতাকৰ অনুপ্ৰেৰণাত ডাগৰ ঘৰানাৰ ইতিহাসত শ্বাবানা ডগৰেই প্ৰথমগৰাকী মহিলা যিয়ে গায়নৰ পৰিৱৰ্তে এই ঐতিহ্যৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ দায়িত্ব নিজৰ হাতলৈ লৈছিল। প্ৰথম অৱস্থাত শ্বাবানা ডগৰৰ জীৱন সংগীতৰ পৰা সম্পূৰ্ণ বেলেগ দিশত আগবাঢ়িছিল। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ ফেশ্বন ডিজাইনিঙত ডিপ্লমা কৰিছিল আৰু সেই ক্ষেত্ৰখনতে কাম কৰিছিল।
আনহাতে, তেওঁৰ ভাতৃ ইমৰান ডগৰৰ আগ্ৰহ আছিল ক্ৰিকেটৰ প্ৰতি। দুয়ো ভাই-ভনী নিজৰ নিজৰ ক্ষেত্ৰত আগবাঢ়ি গৈছিল। কিন্তু সময়ৰ লগে লগে তেওঁলোকে অনুভৱ কৰিলে যে পৰিয়ালৰ কেইবাটাও প্ৰজন্মৰ ঐতিহ্য লাহে লাহে হেৰাই যোৱাৰ উপক্ৰম হৈছে। তেতিয়াই তেওঁলোকৰ মনলৈ এই ভাব আহিল যে যদি পূৰ্বপুৰুষসকলে শতিকাৰ পিছত শতিকা ধৰি এই পৰম্পৰা জীয়াই ৰাখিছে, তেন্তে ইয়াক ৰক্ষা কৰাৰ দায়িত্ব এতিয়া তেওঁলোকৰ। তাৰ পৰাই তেওঁলোকৰ জীৱনৰ দিশ সম্পূৰ্ণ সলনি হৈ গ’ল।
'দি ডগৰ আৰ্কাইভ'ৰ কাহিনী প্ৰকৃততে আৰম্ভ হয় ১৯৭৮ চনত। সেই সময়ত শ্বাবানাৰ পিতৃ ওস্তাদ আলিমুদ্দিন ডাগৰে ‘ওস্তাদ ইমামুদ্দিন খাঁ ডগৰ কমিটী’ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই অনুষ্ঠানটোৰ জৰিয়তে ৰবীন্দ্ৰ মঞ্চকে ধৰি বহু স্থানত বৃহৎ পৰিসৰৰ সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰা হৈছিল। জয়পুৰৰ ৰাজপৰিয়াল আৰু বহু বিশিষ্ট ব্যক্তিয়ে ইয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ২০০৩ চনত শ্বাবানা ডগৰ আৰু ইমৰান ডাগৰে মিলি ‘ওস্তাদ ইমামুদ্দিন খাঁ ডাগৰ ইণ্ডিয়ান মিউজিক, আৰ্ট এণ্ড কালচাৰ ছ’চাইটী’ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই অনুষ্ঠানটোৰ উদ্দেশ্য কেৱল ধ্ৰুপদতে আৱদ্ধ নাছিল। তেওঁলোকে সিদ্ধান্ত লৈছিল যে তেওঁলোকে যিকোনো এনে কলা, শিল্পী বা সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ বাবে কাম কৰিব যাক সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজন। তেওঁলোকৰ বিশ্বাস আছিল যে কেৱল সংগীতেই নহয়, ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বহুতো ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে এলাগী হৈ গৈ আছে আৰু সেইবোৰক ৰক্ষা কৰাটো অত্যন্ত জৰুৰী।
গুণিজন সভা
দি ডগৰ আৰ্কাইভঃ ঐতিহ্যৰ এক অমূল্য ভঁৰাল
এই চিন্তাধাৰাৰ পৰাই জন্ম হৈছিল 'ডগৰ আৰ্কাইভ'ৰ। ২০০৯ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত স্থাপিত এই আৰ্কাইভ জয়পুৰৰ ৰবীন্দ্ৰ মঞ্চৰ দ্বিতীয় মহলাত অৱস্থিত। এই সংগ্ৰহালয়টোত দুটা গেলেৰী আছে, য'ত সংগীতৰ বাদ্যযন্ত্ৰ, বিভিন্ন ধৰণৰ পাগুৰি, ব্যক্তিগত ব্যৱহাৰৰ সামগ্ৰী, দুৰ্লভ আলোকচিত্ৰ, পূৰ্বপুৰুষসকলৰ জায়নামাজ, লাখুটি, মানপত্ৰ, স্মৃতিচিহ্ন, সংগীত সম্পৰ্কীয় গ্ৰন্থ আৰু ঐতিহাসিক নথিপত্ৰ সুৰক্ষিত কৰি ৰখা হৈছে। আৰ্কাইভত ওস্তাদ আল্লাবন্দে খাঁ ডগৰ, ওস্তাদ বন্দে আলী খাঁ, ওস্তাদ জিয়াউদ্দিন খাঁ ডগৰ, ওস্তাদ জাকিৰুদ্দিন খাঁ ডগৰ, ওস্তাদ নাচিৰুদ্দিন খাঁ ডাগৰ আৰু ওস্তাদ ইমামুদ্দিন খাঁ ডাগৰৰ সৈতে জড়িত সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। ইয়াত ডগৰ ঘৰানাৰ সম্পূৰ্ণ বংশবৃক্ষও প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।
ডগৰ আৰ্কাইভৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় সম্পদসমূহৰ ভিতৰত হৈছে প্ৰায় ২০০ বছৰ পুৰণি বুলি বিবেচিত তানপুৰাসমূহ। শ্বাবানা ডগৰে জনায় যে এই তানপুৰাসমূহ ডগৰ ঘৰানাৰ কেইবাটাও প্ৰজন্মই ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই বাদ্যযন্ত্ৰসমূহৰ সৈতেই বহু শিল্পীয়ে সংগীত সাধনা কৰি ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত সন্মান অৰ্জন কৰিছিল। আজিও সমগ্ৰ দেশৰ পৰা শিক্ষাৰ্থী, গৱেষক আৰু সংগীতপ্ৰেমীসকলে এই ঐতিহ্যক ওচৰৰ পৰা চাবলৈ আৰু বুজিবলৈ ইয়াত উপস্থিত হয়। শ্বাবানা ডগৰৰ মতে প্ৰতিমাহে প্ৰায় ১৫০ ৰ পৰা ২০০ লোকে ডগৰ আৰ্কাইভ দৰ্শন কৰিবলৈ আহে। ইয়াৰ ভিতৰত স্কুল-কলেজৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, সংগীতৰ শিক্ষাৰ্থী, শিল্পী, গৱেষক তথা দেশ-বিদেশৰ দৰ্শনাৰ্থী অন্তৰ্ভুক্ত।
মানুহক এই ঐতিহ্যৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ উদ্দেশ্যে আৰ্কাইভত প্ৰৱেশ সম্পূৰ্ণৰূপে বিনামূলীয়া ৰখা হৈছে। বিশ্বাস কৰা হয় যে ইয়াত সংৰক্ষিত বহুতো বাদ্যযন্ত্ৰ ৰজাসকলৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমান সেইবোৰৰ মূল্য লাখ লাখ টকা হ'ব পাৰে। ৰবীন্দ্ৰ মঞ্চৰ দ্বিতীয় মহলাত ৰখা সেই ২০০ বছৰ পুৰণি তানপুৰাটো কেৱল মাত্ৰ এটা বাদ্যযন্ত্ৰ নহয়, ই সেই জীৱন্ত ঐতিহ্যৰ প্ৰতীক, যাৰ সুৰে আজিও ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু সাধনাৰ কাহিনী কৈ আছে।
দুৰ্লভ ৰেকৰ্ডিং আৰু গৱেষণাৰ কেন্দ্ৰ
ডগৰ আৰ্কাইভ কেৱল এটা সংগ্ৰহালয় নহয়, ই গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও। ইয়াত দুৰ্লভ অডিঅ' ৰেকৰ্ডিং, পাণ্ডুলিপি আৰু নথিপত্ৰ সুৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এনে এটা ৰেকৰ্ডিও অন্তৰ্ভুক্ত আছে য'ত ডগৰ ঘৰানাৰ গুৰু-শিষ্য পৰম্পৰাৰ অধীনত প্ৰদান কৰা শিক্ষাৰ সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো লিপিৱদ্ধ হৈ আছে। ইয়াত শিক্ষাৰ্থী আৰু গৱেষকসকলৰ বাবে এটা বিশেষ সংগীত পুথিভঁৰালো উপলব্ধ। এতিয়ালৈকে এই আৰ্কাইভে দুখন পিএইচডি গৱেষণা কাৰ্যত সহযোগিতা আগবঢ়াইছে। এনে ৰেকৰ্ডিং আজিকালি বিচাৰি পোৱাটো অতি বিৰল, কিয়নো ধ্ৰুপদৰ শিক্ষা মূলতঃ গুৰু-শিষ্য পৰম্পৰাৰ জৰিয়তেহে প্ৰদান কৰা হয়।
ৰুদ্ৰ বীণা সংৰক্ষণৰ অভিযান
ডগৰ ঘৰানাৰ ৰুদ্ৰ বীণাৰ সৈতে এক গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। শ্বাবানা ডগৰে জনায় যে ওস্তাদ মইনুদ্দিন ডাগৰে ৰুদ্ৰ বীণাৰ গাঁথনিত বহুতো কাৰিকৰী পৰিৱৰ্তন আনিছিল। ইয়াৰ তুম্বা আৰু গাঁথনিত কৰা সংস্কাৰৰ বাবে বহুতে ইয়াক ‘ডগৰ বীণা’ বুলিও জানে। সময়ৰ লগে লগে ৰুদ্ৰ বীণা বজোৱা শিল্পীৰ সংখ্যা ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস পালে আৰু আজি ই এবিধ দুৰ্লভ বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিণত হৈছে। এই বাদ্যবিধ মূলতঃ কলকাতাত নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু শিল্পীৰ শাৰীৰিক গঠন অনুসৰি ইয়াক সজাই তোলা হয়। এখন উন্নত মানৰ ৰুদ্ৰ বীণা সাজি উলিয়াবলৈ ছয় মাহৰ পৰা এবছৰলৈকে সময় লাগিব পাৰে আৰু ইয়াৰ মূল্য কেইবা লাখ টকা পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে।
শ্বাবানা ডগৰ
শ্বাবানা ডগৰে বিশ্বাস কৰে যে ধ্ৰুপদ আৰু ৰুদ্ৰ বীণাৰ দৰে পৰম্পৰা কেৱল কিতাপ পঢ়ি শিকিব নোৱাৰি। ইয়াৰ বাবে আজিও গুৰু-শিষ্য পৰম্পৰাই আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ। মহাৰাষ্ট্ৰৰ পানভেলত থকা ওস্তাদ বাহাউদ্দিন ডগৰৰ গুৰুকুল আৰু ভূপালৰ ধ্ৰুপদ সংস্থান এই পৰম্পৰাৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ। ডগৰ আৰ্কাইভেও সময়ে সময়ে কৰ্মশালা আৰু প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ আয়োজন কৰি আহিছে। ওস্তাদ বাহাউদ্দিন ডগৰক দেশৰ অগ্ৰণী ৰুদ্ৰ বীণা বাদকসকলৰ ভিতৰত গণ্য কৰা হয় আৰু ২০১২ চনত তেওঁক ভাৰতীয় প্ৰদৰ্শন কলাৰ ক্ষেত্ৰখনৰ মৰ্যদাপূৰ্ণ 'সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা'ৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল।
গুণীজন সভা আৰু সাংস্কৃতিক পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা
শ্বাবানাৰ ভাতৃ ইমৰান ডগৰে জনায় যে ওস্তাদ ইমামুদ্দিন খাঁ ডাগৰ ইণ্ডিয়ান মিউজিক, আৰ্ট এণ্ড কালচাৰ ছ’চাইটিৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰচেষ্টা হৈছে ‘গুণীজন সভা’। দিল্লীত ইয়াৰ ৮০টাতকৈও অধিক সত্ৰ অনুষ্ঠিত হৈ গৈছে। এই অনুষ্ঠানবোৰত সংগীত, নৃত্য, চিত্ৰকলা আৰু ৰংগমঞ্চৰ সৈতে জড়িত বহু গণ্য-মান্য ব্যক্তিয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিছে। কথক সম্ৰাট পণ্ডিত বিৰজু মহাৰাজো ইয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰি অনুষ্ঠানটোৱে ধ্ৰুপদ সমাৰোহ, মলহাৰ উৎসৱ, ৰুদ্ৰ বীণা ফেষ্টিভেল আৰু ধ্ৰুপদ যাত্ৰাৰ দৰে কাৰ্যসূচীও আয়োজন কৰিছে। ৰাগমালা চিত্ৰকলা আৰু সংগীতক একেলগে সংযোগ কৰাৰ দৰে পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাও কৰা হৈছে। গুণীজন সভাৰ উদ্দেশ্য কেৱল সংগীত পৰিৱেশন কৰাই নহয়, বৰঞ্চ শিল্পী, গৱেষক আৰু শ্ৰোতাসকলৰ মাজত এক পোনপটীয়া সংযোগ স্থাপন কৰা।
ইয়াৰ জৰিয়তে সংগীতপ্ৰেমীসকলে নিজৰ প্ৰিয় শিল্পীসকলক লগ পোৱাৰ, তেওঁলোকৰ কলা যাত্ৰাক বুজি পোৱাৰ আৰু তেওঁলোকক প্ৰশ্ন কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে। ইয়াৰ সত্ৰসমূহ স্কুল, কলেজ আৰু বিভিন্ন সংগীত বিভাগতো আয়োজন কৰা হয়। ইমৰানে জনোৱা মতে বিগত প্ৰায় ১৮ বছৰ ধৰি জয়পুৰ লিটাৰেচাৰ ফেষ্টিভেল (JLF)-ৰ মৰ্নিং ছেচনসমূহো 'গুণীজন সভা' হিচাপেই আয়োজন কৰা হৈ আহিছে। ইয়াৰ উপৰি জয়গড় হেৰিটেজ ফেষ্টিভেলৰ মৰ্নিং ছেচনৰ পৰিচালনাও ডগৰ আৰ্কাইভৰ তৰফৰ পৰাই কৰা হৈছিল। এই সংস্থাই সংস্কৃতি মন্ত্ৰ্যালয়, সংগীত নাটক একাডেমী, ৱেষ্ট জ’ন কালচাৰেল চেণ্টাৰ, জৱাহৰ কলা কেন্দ্ৰ, ৰবীন্দ্ৰ মঞ্চ, ৰাজস্থান ইণ্টাৰনেচনেল চেণ্টাৰ, ইণ্ডিয়া হেবিটেট চেণ্টাৰ আৰু ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰনেচনেল চেণ্টাৰ আদিকে ধৰি বহুতো প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে লগ লাগি বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত কৰিছে।
শ্বাবানা ডগৰৰ মতে, যদি নৱপ্ৰজন্মই নিজৰ সাংস্কৃতিক শিপাৰ সৈতে সংযুক্ত নহয়, তেন্তে ঐতিহ্য ৰক্ষা কৰাটো অসম্ভৱ হৈ পৰিব। এই চিন্তাধাৰাৰে ২০০৭ চনত ৰবীন্দ্ৰ মঞ্চত ১৫০ খনতকৈও অধিক ভাৰতীয় বাদ্যযন্ত্ৰৰ এক বিশাল প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰা হৈছিল, য'ত প্ৰতিবিধ বাদ্যৰ সৈতে তাৰ বিৱৰণো দাঙি ধৰা হৈছিল যাতে মানুহে সেই বিষয়ে সহজে বুজিব পাৰে। বিগত বছৰবোৰত সংস্থাই সংগীত নাটক একাডেমী, ললিত কলা একাডেমী, সংস্কৃতি মন্ত্ৰ্যালয়, ৱেষ্ট জ’ন কালচাৰেল চেণ্টাৰ আৰু বহু ৰাষ্ট্ৰীয় তথা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাৰ সৈতে লগ লাগি কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰি আহিছে।
শ্বাবানা ডগৰৰ ভাষাত ক’বলৈ গ’লে, তেওঁলোকে কোনো নতুন পৰম্পৰাৰ সূচনা কৰা নাই, পূৰ্বপুৰুষসকলে শতিকাৰ পিছত শতিকা ধৰি বুকুত বান্ধি অহা সেই অমূল্য ঐতিহ্যক সযতনে সাবটি ৰখাৰ এক প্ৰয়াসহে কৰিছে। আজিৰ সময়ত যেতিয়া বহুতো পাৰম্পৰিক কলা নিজৰ অস্তিত্বৰ সংকটত ভুগিছে, তেতিয়া শ্বাবানা আৰু ইমৰান ডগৰৰ এই প্ৰচেষ্টা কেৱল মাত্ৰ এটা পৰিয়ালৰ ধৰোহৰ ৰক্ষা কৰাতেই সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই। ই হৈছে সমগ্ৰ ভাৰতীয় সংগীত, কলা আৰু সংস্কৃতিৰ সেই বিশাল ঐতিহ্যক সুৰক্ষিত কৰাৰ এক অদম্য প্ৰয়াস, যি অনাগত প্ৰজন্মৰ বাবে এক অমূল্য সম্পদ হৈ ৰ'ব। ৰবীন্দ্ৰ মঞ্চৰ দ্বিতীয় মহলাত সংৰক্ষিত এই সংগ্ৰহ কেৱল অতীতৰ মৃত স্মৃতি নহয়; ই হৈছে সেই অমৰ আৰু জীৱন্ত পৰম্পৰাৰ জ্বলন্ত প্ৰমাণ, যাৰ ঐশ্বৰিক সুৰ পাঁচ শতিকাৰ ব্যৱধান অতিক্ৰম কৰি আজিও বতাহত অনুৰণিত হৈ আছে।
