মালিক আছঘৰ হাচমী/নতুন দিল্লী
কেন্দ্রৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত মুছলমানসকলৰ মাজত এটা দীৰ্ঘদিনীয়া ধাৰণা আছে যে বিজেপি চৰকাৰে এই সম্প্ৰদায়টোক বঞ্চিত কৰিছে আৰু তেওঁলোকৰ সম্পদৰ কিছু অংশ হ্ৰাসো কৰিছে। কিন্তু ২০২৬-২৭ চনৰ কেন্দ্ৰীয় বাজেটে এই বিতৰ্কৰ এক নতুন ৰূপ প্ৰদান কৰিছে। বাজেটত সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ বাবে বৰ্ধিত আবন্টনে কেৱল এটা প্ৰতীকী বাৰ্তা প্ৰদান নকৰে, বৰঞ্চ ইয়াকো সূচায় যে, চৰকাৰৰ অগ্ৰাধিকাৰসমূহত সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ বিকাশ আৰু সৱলীকৰণ এতিয়াও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।
কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰী নিৰ্মলা সীতাৰমণে দাখিল কৰা বাজেটত সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ বাবে ৩,৪০০ কোটি টকা আবণ্টন কৰা হৈছে। ২০২৫ চনত এই পৰিমাণ আছিল ৩,৩৯৫.৬২ কোটি টকা। এনেদৰে, সামান্য কিন্তু গুৰুত্বপূৰ্ণ বৃদ্ধিৰ জৰিয়তে চৰকাৰে স্পষ্ট কৰি দিছে যে, মন্ত্ৰালয়ৰ বাজেট কটোৱা হোৱা নাই, বৰং ইয়াক আগুৱাই দিয়া হৈছে। বাজেটক লৈ সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক স্তৰত তীব্ৰ বিতৰ্ক চলি থকাৰ সময়তে এই পদক্ষেপটো গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি বিবেচিত হৈছে।
মুঠতে, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ২০২৬-২৭ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে সকলো মন্ত্ৰালয় আৰু বিভাগৰ বাবে ৫০ লাখ কোটি টকাৰ বাজেট দাখিল কৰিছে। আবন্টনৰ ক্ষেত্ৰত বিত্ত মন্ত্ৰালয়ে সৰ্বাধিক অংশ লাভ কৰে, য'ত সুদৰ পৰিশোধৰ পৰিমাণ ১৯.৭২ লাখ কোটি টকা অৰ্থাৎ মুঠ বাজেটৰ প্ৰায় ৩৬.৯ শতাংশ। ইয়াৰ পিছত প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰালয়লৈ ৭.৮ লাখ কোটি টকা (প্ৰায় ১৪.৭ শতাংশ) আবণ্টন দিয়া হৈছে। সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ বাজেট বৃদ্ধি আৰু ধাৰাবাহিকতা চৰকাৰৰ নীতিৰ এক সূচক বুলি গণ্য কৰা হৈছে।
মোদী চৰকাৰৰ নতুন বাজেটত এইটোও স্পষ্ট কৰা হৈছে যে, যিসমূহ খণ্ডত দীৰ্ঘদিন ধৰি সহায়ৰ প্ৰয়োজন আছিল সেইবোৰ খণ্ডক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে, সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰণালয়ৰ বাজেটত কেৱল কটনৰ পৰা হাত সাৰিব পৰা নাই, কেন্দ্ৰীয় আঁচনি আৰু প্ৰকল্পসমূহৰ বাবে আবণ্টন বৃদ্ধি কৰা হৈছে। বাজেট নথি অনুসৰি, মন্ত্ৰালয়লৈ ৩,৪০০ কোটি টকাৰ আবন্টনৰ ভিতৰত ১৮৪.৪৫ কোটি টকা কেন্দ্ৰীয় খণ্ডৰ আঁচনি আৰু প্ৰকল্পৰ বাবে ধাৰ্য কৰা হৈছে, যিটো ২০২৫ চনত ১৮০.০৭ কোটি টকাৰ বিপৰীত। অৰ্থাৎ ইয়াত প্ৰায় ৪.৮ কোটি টকা বৃদ্ধি হৈছে।
চৰকাৰে কৈছে যে, এই বৃদ্ধি কেৱল পৰিসংখ্যাতে সীমাৱদ্ধ নহয়, বৰঞ্চ ইয়াৰ প্ৰভাৱ মাটিৰ ওপৰতো পৰিব। সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ মুখ্য আঁচনিসমূহৰ বাবে প্ৰায় ২,০০০ কোটি টকা ধাৰ্য কৰা হৈছে। এই আঁচনিসমূহৰ ভিতৰত প্ৰধান আঁচনি হ'ল প্ৰধানমন্ত্ৰী জন বিকাশ কাৰ্যসূচী (পিএমজেভিকে) যাৰ বাবে ১,১৯৭.৯৭ কোটি টকা আবণ্টন কৰা হৈছে। এই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত দেশৰ সংখ্যালঘু অধ্যুষিত অঞ্চলসমূহত বিদ্যালয়, হোষ্টেল, স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰ আৰু সামূহিক ভৱন নিৰ্মাণ আৰু উন্নীতকৰণৰ কাম চলি আছে।
পিএমজেভিকেৰ জৰিয়তে শিক্ষা আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ ওপৰত গুৰুত্ব প্ৰদান কৰা হৈছে, যি প্ৰত্যক্ষভাৱে দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ লোকসকলক স্পৰ্শ কৰিছে। মুছলমান অধ্যুষিত অঞ্চলসমূহত বিদ্যালয় আৰু হোষ্টেল নিৰ্মাণে শিক্ষাৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰিছে, আনহাতে স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ আৰু সামূহিক ভৱনে স্থানীয় পৰ্যায়ত সুবিধাসমূহক শক্তিশালী কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও, মহিলা কেন্দ্ৰিক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে মহিলাসকলক নেতৃত্ব দক্ষতা, বিত্তীয় সাক্ষৰতা আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে। মুছলিম মহিলাসকলেও এই পদক্ষেপসমূহৰ পৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে লাভান্বিত হৈছে, কেৱল তেওঁলোকৰ পৰিয়ালতে নহয়, সমাজত অধিক সল ভূমিকা পালন কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।
যদি আমি বিগত কেইবছৰমানৰ তথ্যসমূহলৈ লক্ষ্য কৰোঁ, তেতিয়া স্পষ্ট হৈ পৰে যে মোদী চৰকাৰৰ কাৰ্যকালত সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ বাজেটত হোৱা পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰৱণতা বৃদ্ধি পাইছে। ২০২৪ বৰ্ষত মন্ত্ৰালয়লৈ ৩,১৮৩.২৪ কোটি টকা আণ্টন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০২৩-২৪ৰ বাজেটত প্ৰায় ৩,০৯৭ কোটি টকাৰ প্ৰস্তাৱ আছিল যদিও সংশোধিত অনুমানত এই পৰিমাণ ২,৬০৮.৯৩ কোটি টকালৈ হ্ৰাস কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ২০২৪-২৫ বৰ্ষৰ বাজেটত ৫৭৪ কোটি টকাৰো অধিক ধন বৃদ্ধি কৰা হয়, যাৰ ফলত মন্ত্ৰালয়ৰ সম্পদ পুনৰ শক্তিশালী হয়।
ৰাজনৈতিক প্ৰেক্ষাপটত এইটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ যে যেতিয়া মোদী চৰকাৰ ক্ষমতালৈ আহিছিল, তেতিয়া এইটো আশংকা কৰা হৈছিল যে সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয় দুৰ্বল হ'ব বা ইয়াৰ গুৰুত্ব হ্ৰাস হ'ব। কিন্তু পৰিসংখ্যাবোৰে দেখুৱাইছে যে দ্বিতীয়টো কাৰ্যকালৰ আগলৈকে মন্ত্ৰালয়সমূহৰ বাজেট কেৱল অক্ষুণ্ণ ৰখা হোৱা নাছিল, বৰঞ্চ বৃদ্ধিও হৈছিল। তুলনামূলকভাৱে ইউপিএ চৰকাৰৰ তুলনাত মোদী চৰকাৰৰ দিনত এই মন্ত্ৰালয়ৰ বাজেটত প্ৰায় ১০০০ কোটি টকাৰ বৃদ্ধি দেখা গৈছে।
চৰকাৰৰ সমৰ্থকসকলে কয় যে এই বাজেটৰ পৰিসংখ্যাই কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে সংখ্যালঘুসকলক আওকাণ কৰি থকাৰ ধাৰণাটোক প্ৰত্যাহ্বান জনায়। তেওঁলোকৰ মতে শিক্ষা, আন্তঃগাঁথনি, মহিলা সবলীকৰণ আৰু দক্ষতা বিকাশৰ দৰে খণ্ডত কৰা বিনিয়োগে মুছলমান সম্প্ৰদায়কে ধৰি সকলো সংখ্যালঘুৰ জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি কৰাত প্ৰত্যক্ষভাৱে সহায় কৰিব।
তথাপিও, সমালোচকসকলে কয় যে বাজেট আবণ্টনতকৈ কাৰ্যকৰী ৰূপায়ণহে অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ। তথাপিও ২০২৬-২৭ বাজেটত সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ বাবে বৰ্ধিত আৰু স্থিৰ আবণ্টন এটা সত্য যে ইয়াক উপেক্ষা কৰিব নোৱাৰি।
মুঠৰ ওপৰত, ২০২৬-২৭ চনৰ কেন্দ্ৰীয় বাজেটে সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ, বিশেষকৈ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত চলি থকা বহু আশংকা দূৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে। শিক্ষা, মহিলা সবলীকৰণ আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপেৰে বাজেটত চৰকাৰখনে সংখ্যালঘুসকলক উন্নয়নৰ ধাৰাবাহিকতাত অন্তৰ্ভূক্ত কৰাৰ দাবী উত্থাপন কৰিছে। এতিয়া প্ৰকৃত পৰীক্ষা হ'ব এই ঘোষণাসমূহ আৰু আবণ্টনসমূহে মাটিত কিমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনিছে, আৰু ইয়ে প্ৰকৃততে জনগোষ্ঠীটোৰ উত্তৰণত এক মাইলৰ খুঁটি হিচাপে কাম কৰিছে নে নাই।
