ইৰানৰ নতুন আধ্যাত্মিক নেতা ছৈয়দ মুজতবা হোছেইনী খামেনেইয়ে ইৰান আৰু আমেৰিকাৰ মাজত যুদ্ধ সমাপ্তিৰ এক বুজাবুজিৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰাৰ সময়ত এক অতি তাৎপৰ্যপূৰ্ণ মন্তব্য প্ৰকাশ কৰিছিল। ইৰানৰ জনসাধাৰণক উদ্দেশ্যি দিয়া ভাষণত তেওঁ 'জাতি' (Nation) শব্দটো চাৰিবাৰকৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
তেওঁ স্পষ্ট কৰি দিছিল যে, যদিও তেওঁৰ ব্যক্তিগত মত বেলেগ আছিল, তথাপি কেৱল ইৰানী জাতিৰ স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখিয়েই তেওঁ এই চুক্তিত সন্মতি জনাইছিল। 'জাতি' শব্দটোৰ ওপৰত তেওঁ দিয়া গুৰুত্বই তেওঁৰ বাস্তৱসন্মত দৃষ্টিভংগীকে প্ৰতিফলিত কৰিছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা এই কথাটোৱেই প্ৰমাণিত হয় যে সকলোতকৈ ঊৰ্ধ্বত হৈছে জাতি বা ৰাষ্ট্ৰৰ স্বাৰ্থ।
আধুনিক মুছলমান ৰাজনৈতিক চেতনাত, বিশেষকৈ মুছলমান সম্প্ৰদায় (উম্মাহ) আৰু নিজৰ ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতি থকা আনুগত্যৰ মাজত যি সংঘাত দেখা যায়, তাৰ পটভূমিত এই বাৰ্তাটোৱে বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছে।
ভাৰতৰ দৰে বহু গণতান্ত্ৰিক দেশত সংখ্যালঘু হিচাপে বসবাস কৰা মুছলমানসকলৰ মাজত এই সংঘাত বিশেষভাৱে দৃশ্যমান। এনে এক ধাৰণা প্ৰচলিত আছে যে মুছলমানসকলে প্ৰথমতে উম্মাহৰ প্ৰতি আনুগত্য স্বীকাৰ কৰে আৰু তাৰ পিছতহে নিজৰ ৰাষ্ট্ৰৰ কথা ভাবে।
এখন ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰৰ এগৰাকী আধ্যাত্মিক নেতাৰ পৰা অহা এই মন্তব্যই বাস্তৱ পৃথিৱীত মুছলমানৰ প্ৰাথমিকতা কি হোৱা উচিত, তাৰ এক আকৰ্ষণীয় দৃষ্টিকোণ দাঙি ধৰিছে।
ঐতিহাসিকভাৱে, সপ্তম শতিকাৰ আৰৱত হজৰত মহম্মদৰ নেতৃত্বত ইছলামৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ছোৱাত উম্মাহৰ ধাৰণাটোৰ জন্ম হৈছিল। মদিনাৰ আদিম মুছলমান সমাজখন কেৱল এক ধৰ্মীয় সমাৱেশেই নাছিল, বৰং ই আছিল উমৈহতীয়া বিশ্বাস আৰু পাৰস্পৰিক দায়বদ্ধতাৰ আধাৰত গঢ় লৈ উঠা এক আৰ্থ-সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক সত্তা।
প্ৰসিদ্ধ 'মদিনাৰ সংবিধান'-এ এনে এখন সমাজ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল যি কেৱল বিশ্বাসৰ দ্বাৰাই নহয়, বৰং চুক্তি আৰু নাগৰিক দায়বদ্ধতাৰ দ্বাৰাও পৰিচালিত হৈছিল। তাৎপৰ্যপূৰ্ণভাৱে, এই চুক্তিয়ে মুছলমান আৰু মদিনাৰ ইহুদী জনজাতিসমূহক এটা উমৈহতীয়া ৰাজনৈতিক সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰাৰ লগতে প্ৰতিটো গোটকে নিজৰ নিজৰ ধৰ্মীয় পৰিচয় বজাই ৰখাৰ অধিকাৰ দিছিল। ইয়াৰ এটা দফাত উল্লেখ আছেঃ “বানু আউফৰ ইহুদীসকল বিশ্বাসীসকলৰ সৈতে একেখন সমাজৰে অংশ; ইহুদীসকলৰ নিজৰ ধৰ্ম আছে আৰু মুছলমানসকলৰ নিজৰ।”
এই প্ৰাৰম্ভিক ব্যৱস্থাই প্ৰমাণ কৰে যে উম্মাহৰ ধাৰণাটোৰ জন্মগতভাৱেই এক নৈতিক আৰু নাগৰিক মাত্ৰা আছিল। যদি সেই সময় আৰু পৰিৱেশত এনে এক প্ৰস্তাৱনা সত্য আছিল, তেন্তে ই বৰ্তমানৰ ভাৰতীয় প্ৰেক্ষাপটতো প্ৰাসংগিক হোৱা উচিত।
দ্বাদশ আৰু ত্ৰয়োদশ শতিকাত খ্ৰীষ্টান, ইহুদী আৰু হিন্দুক ধৰি বিভিন্ন ধৰ্মীয় পটভূমিৰ লোকসকলে গ্ৰীক দৰ্শনক আৰৱী আৰু ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল যাতে মুছলমান পণ্ডিতসকলে ইয়াৰ পৰা উপকৃত হ'ব পাৰে। মুছলমান চেতনা গঠন আৰু বিকাশত বিভিন্ন ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ লোকৰ অৱদান আছিল আৰু এই সত্যটোক অস্বীকাৰ কৰিব নোৱাৰি।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত, যেতিয়া হজৰত মহম্মদ আৰু তেওঁৰ সংগীসকলে পথ প্ৰদৰ্শক আছিল, উম্মাহৰ ধাৰণাটোৰ ব্যৱহাৰিক ৰাজনৈতিক অৰ্থ আছিল, কাৰণ ধৰ্মীয় পৰিচয় আৰু ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্ব ইটো সিটোৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত আছিল। পৰৱৰ্তী শতিকাবোৰত, যেতিয়া ইছলামিক সাম্ৰাজ্য বিশাল অঞ্চললৈ বিয়পি পৰিছিল, এক সাৰ্বজনীন মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ ধাৰণাটো এক শক্তিশালী নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক প্ৰতীক হৈয়েই থাকিল, যদিও ৰাজনৈতিক ক্ষমতা একাধিক ৰাজবংশ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ মাজত বিভাজিত হৈ পৰিছিল। মন কৰিবলগীয়া যে, মুছলমানসকলৰ ৰাজনৈতিক বিকাশ তেতিয়াহে সৰ্বোচ্চ পৰ্যায়ত আছিল যেতিয়া সমাজখন ঐক্যবদ্ধ হোৱাতকৈ খণ্ডিত অৱস্থাত আছিল।
মধ্যযুগত মুছলমান ৰাজনৈতিক ঐক্য বাস্তৱতকৈ এক আকাংক্ষাহে আছিল বেছি। অট্টোমান সাম্ৰাজ্য, পাৰস্যৰ ছাফাভিদ ৰাষ্ট্ৰ আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ দৰে শক্তিবিলাকে মুছলমান বিশ্বৰ বিভিন্ন অঞ্চল স্বাধীনভাৱে শাসন কৰিছিল আৰু প্ৰায়ে সামৰিক আৰু আদৰ্শগতভাৱে ইখনে সিখনৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাত লিপ্ত হৈছিল। এই বিভাজনৰ পিছতো এখন বহল ইছলামিক সমাজৰ প্ৰতীকী ধাৰণাটো বৰ্তি আছিল কাৰণ সেই সময়ৰ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা জাতীয়তাবাদৰ ওপৰত আধাৰিত নাছিল। আনুগত্য মূলতঃ আধুনিক অৰ্থৰ ৰাষ্ট্ৰীয় নহৈ ৰাজবংশীয়, সাম্ৰাজ্যিক বা ধৰ্মীয়হে আছিল। বেলেগ বেলেগ শাসকৰ অধীনত বাস কৰিলেও মুছলমানসকলে নিজকে তীৰ্থযাত্ৰা, জ্ঞান-চৰ্চা আৰু বাণিজ্যৰ দ্বাৰা সংযুক্ত এক সভ্যতাকেন্দ্ৰিক স্থানৰ অংশ হিচাপে কল্পনা কৰিব পাৰিছিল।
আধ্যাত্মিক স্তৰত, নবীগৰাকীয়ে বিশ্বাসীসকলক পাৰস্পৰিক কৰুণাৰ জৰিয়তে একত্ৰিত বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁলোক “এটা শৰীৰৰ দৰেঃ যেতিয়া এটা অংগই কষ্ট পায়, তেতিয়া গোটেই শৰীৰটোৱেই নিদ্ৰাহীনতা আৰু জ্বৰত আক্ৰান্ত হয়” (চহীহ আল-বুখাৰী, চহীহ মুছলিম)। এই ৰূপকটোৱে এক কেন্দ্ৰীভূত ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ পৰিৱৰ্তে নৈতিক সংহতিৰ ওপৰতহে জোৰ দিছিল। আধুনিক জাতি-ৰাষ্ট্ৰ ব্যৱস্থাৰ উন্মেষে এই দৃশ্যপট নাটকীয়ভাৱে সলনি কৰিলে।
যেতিয়া মুছলমানসকলে নিজৰ দেশক কেৱল এখন বাসস্থান হিচাপে নহয়, এক অংশীদাৰী নৈতিক প্ৰকল্প হিচাপে দেখে, তেতিয়া দেশপ্ৰেম নিজেই এক নৈতিক প্ৰতিশ্ৰুতিৰ ৰূপ লয়। ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ বাবে, বিশ্বৰ মুছলমান সমাজৰ সৈতে আধ্যাত্মিক বান্ধোন অটুট ৰাখি ভাৰতৰ প্ৰতি আনুগত্য প্ৰকাশ কৰাটোৱে আধুনিক পৃথিৱীত আত্মবিশ্বাস, সুস্থিৰতা আৰু অৰ্থপূৰ্ণ অংশগ্ৰহণৰ এক সুগম পথ প্ৰশস্ত কৰে।
সমসাময়িক বাস্তৱতাৰ এক সঠিক বিশ্লেষণে এই কথা প্ৰমাণ কৰে যে আধুনিক বিশ্বত উম্মাহৰ ধ্ৰুপদী ৰাজনৈতিক ধাৰণাটো বহুলাংশে অপ্ৰাসংগিক। যদিও উমৈহতীয়া মানৱীয়তাৰ দিশৰ পৰা সমধৰ্মীসকলৰ প্ৰতি সহানুভূতিশীল হোৱাটো বাঞ্ছনীয়, তথাপি আধুনিক পৃথিৱীৰ নতুন বাস্তৱতাত এখন ৰাষ্ট্ৰ আৰু ইয়াৰ জনসাধাৰণৰ স্বাৰ্থকেই সৰ্বোচ্চ অগ্ৰাধিকাৰ দিয়াটো নিশ্চিতভাৱে প্ৰয়োজন।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
.webp "ভাৰতৰ কনছুলেট জেনেৰেলত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত ৰাষ্ট্ৰদূত লক্ষ্মী মুৰ্দেশ্বৰ পুৰী")
