ফাৰহান ইছৰাইলী / জয়পুৰ
জীৱনৰ কঠিন বাস্তৱ আৰু সমাজৰ ৰক্ষণশীল চিন্তাধাৰাক নেওচি নিজৰ সপোন সাকাৰ কৰাৰ এক জ্বলন্ত উদাহৰণ হৈছে আৰ্শ্বিয়া পাৰবীন। গুলপীয়া চহৰ জয়পুৰৰ ৰামগঞ্জ বজাৰৰ সৰু গলিত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা আৰ্শ্বিয়াৰ কাহিনীটো সংগ্ৰাম আৰু আত্মবিশ্বাসৰ এক অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ নিদৰ্শন। এখন পাৰম্পৰিক মুছলমান পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা আৰ্শ্বিয়াই সমাজৰ ৰক্ষণশীল কঠোৰ সমালোচনা আৰু পাৰিবাৰিক আৰ্থিক অনাটনক অতিক্ৰম কৰি ভাৰতীয় নাট্যজগতৰ জগতখনত নিজৰ এক সুদৃঢ় পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে। যোৱা ১৫ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি তেওঁ থিয়েটাৰৰ প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে সক্ৰিয় হৈ আছে। নিৰ্দেশনা, অভিনয়, সাজ-সজ্জা (কষ্টিউম) ডিজাইন, পোহৰ ব্যৱস্থাপনা আৰু চিত্ৰনাট্য লিখনৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ নিজৰ প্ৰতিভাৰ প্ৰমাণ দিছে।
আৰ্শ্বিয়াৰ পিতৃ ৰাজা হুছেইন আৰু মাতৃ ৰাইছা বানোৰ পৰিয়ালটো জয়পুৰৰ ঐতিহাসিক চাৰিবেৰৰ ভিতৰত বসবাস কৰে। তিনিজন ভাই-ভনীৰ ভিতৰত আৰ্শ্বিয়া দ্বিতীয়। তেওঁৰ নাম 'আৰ্শ্বিয়া'ৰ অৰ্থ 'আকাশৰ উচ্চতাত' হ'লেও, তেওঁৰ শৈশৱৰ জীৱন আছিল অতি কঠিন আৰু দৰিদ্ৰতাৰে ভৰা।
আৰ্শ্বিয়া পাৰবীনে বঁটা গ্ৰহণ কৰি থকা এক মূহুৰ্ত
পৰিয়ালটোৰ পোহপাল দিহা-হাজিৰাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। আৰ্থিক অনাটনৰ বাবে আৰ্শ্বিয়াই দশম শ্ৰেণীৰ পৰাই চিলাই-কামাৰ কাম কৰিবলগীয়া হৈছিল যাতে মাতৃক আৰ্থিকভাৱে সহায় কৰিব পাৰে। যি সময়ত সেই অঞ্চলৰ ছোৱালীবোৰক সপ্তম বা অষ্টম শ্ৰেণীৰ পিছত পঢ়া-শুনা কৰাত বাধা দিয়া হৈছিল, তেনে সময়ত আৰ্শ্বিয়াই নিৰক্ষৰ মাতৃৰ সহযোগত নিজৰ স্নাতক (গ্ৰেজুৱেচন) ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।
২০০৮ চনত স্নাতক ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত আৰ্শ্বিয়াই জয়পুৰৰ এখন ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিদ্যালয়ত কম্পিউটাৰ শিক্ষক হিচাপে চাকৰি আৰম্ভ কৰে। যেতিয়া তেওঁ বোৰ্খা পিন্ধি পঢ়াবলৈ যাবলৈ ধৰিলে, তেতিয়া ওচৰ-চুবুৰীয়াই তেওঁৰ ওপৰত নানা প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
বহু লোকে তেওঁৰ মাতৃক পৰামৰ্শ দিলে যে ছোৱালীক ঘৰত বহুৱাই চিলাইৰ কাম শিকোৱা উচিত। এই কথাবোৰত অতিষ্ঠ হৈ আৰ্শ্বিয়াই বোৰ্খা ত্যাগ কৰাৰ এক ডাঙৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ বিশ্বাস আছিল যে আৱৰণ কাপোৰৰ নহয়, মানুহৰ দৃষ্টি আৰু উদ্দেশ্যৰহে হোৱা উচিত। এই সিদ্ধান্তৰ বাবে তেওঁ ঘৰ আৰু সমাজৰ তীব্ৰ বিৰোধিতাৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছিল যদিও মাতৃৰ অলিখিত সমৰ্থন সদায় তেওঁৰ লগত আছিল।
২০০৯ চনত বিদ্যালয়ত কৰ্মৰত অৱস্থাতে আৰ্শ্বিয়াৰ সাক্ষাৎ হয় জ্যেষ্ঠ নাট্যকাৰ হেমচন্দ্ৰ (ৰাজু) তামহাংকৰৰ সৈতে, যিগৰাকীক তেওঁ সন্মানেৰে 'দাদা' বুলি মাতিছিল। ৰাজু তামহাংকৰ মাৰাঠী আৰু হিন্দী ৰংগমঞ্চৰ এক সুপৰিচিত নাম আছিল। তেওঁ বলিউডৰ অভিনেতা ইৰফান খান আৰু মিলিন্দ ছুমনৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠিত শিল্পীৰ সৈতেও কাম কৰিছিল।
আৰ্শ্বিয়া পাৰবীনে বঁটা গ্ৰহণ কৰি থকা এক মূহুৰ্ত
সেই সময়ছোৱাতে আৰ্শ্বিয়াৰ মাতৃ পেৰালাইচিছ (পক্ষাঘাত) ৰোগত আক্ৰান্ত হয়। মাতৃৰ অসুস্থতাৰ পিছত ঘৰৰ সমগ্ৰ দায়িত্ব আৰ্শ্বিয়াৰ কান্ধত পৰে। এই কঠিন সময়ত ৰাজু তামহংকৰ তেওঁৰ পৰিয়ালৰ পথপ্ৰদৰ্শক হৈ পৰে।
মাতৃৰ মৃত্যুৰ পিছত আৰ্শ্বিয়া তীব্ৰ হতাশাত ভুগিবলৈ লয়। তেতিয়া তেওঁৰ গুৰু 'দাদা'ই তেওঁক এই হতাশাৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ থিয়েটাৰৰ জগতখনলৈ লৈ আহে। আৰ্শ্বিয়াই আৰম্ভণিতে অভিনয় কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু মঞ্চৰ আঁৰত (বেকষ্টেজ) কাম কৰিবলৈ নিৰ্বাচন কৰে। ২০১০ চনত তেওঁ সাজ-সজ্জা (কষ্টিউম) ডিজাইনিঙেৰে কাম আৰম্ভ কৰে। ২০১১ চনত 'ভাৰতম্ব' নাটকৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ কষ্টিউম বঁটা লাভ কৰে। লাহে লাহে তেওঁ সংগীত আৰু পোহৰ ব্যৱস্থাপনাতো পাকৈত হৈ পৰে।
২০১৪ চনত আগ্ৰাত অনুষ্ঠিত এখন ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিযোগিতাত নাটকৰ মুখ্য অভিনেত্ৰীগৰাকী উপস্থিত থাকিব নোৱাৰিলে। তেতিয়া আৰ্শ্বিয়াই বাধ্য হৈ মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত তৃতীয় স্থান লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।
ইয়াৰ পিছত তেওঁ আৰু পিছলৈ উভতি চাবলগীয়া হোৱা নাই। ২০১৫ চনটো তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ মোৰ হিচাপে প্ৰমাণিত হয়। পশ্চিমবংগৰ শিলিগুড়িত তেওঁ ড০ শংকৰ শেষৰ দ্বাৰা ৰচিত প্ৰসিদ্ধ নাটক 'ৰক্তবীজ'ত দ্বৈত চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। এই নাটকখন এতিয়ালৈকে সমগ্ৰ দেশত ২৬ বাৰ মঞ্চস্থ হৈছে আৰু ই ১২টাতকৈও অধিক ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰিছে।
আৰ্শ্বিয়া পাৰবীন তেওঁ লাভ কৰা বঁটাৰ সৈতে
সেই একেটা বছৰতে আৰ্শ্বিয়াই 'দাদা'ৰ দ্বাৰা ৰচিত নাটক 'প্ৰহৰী'ৰ প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিৰ্দেশনা দিয়ে। ভাৰত-পাকিস্তান সীমান্তত কৰ্মৰত জোৱানসকলৰ মানসিক অৱস্থাৰ ওপৰত আধাৰিত এই নাটকখনে দেশৰ বিভিন্ন ৰাজ্যত ৪০ টাতকৈও অধিক ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আঁজুৰি আনিবলৈ সক্ষম হয়। এই নাটকখন এতিয়ালৈকে ৩৬ বাৰ মঞ্চস্থ হৈছে।
এক আকৰ্ষণীয় কাকতালীয় সংযোগ এয়াও আছিল যে ২০০৯ চনত আৰ্শ্বিয়াই ৰবীন্দ্ৰ মঞ্চত এগৰাকী দৰ্শক হিচাপে দাদাৰ ৰচিত নাটক 'অন্তৰ্দ্বন্দ্ব' উপভোগ কৰিছিল। ঠিক দহ বছৰ পিছত ২০১৯ চনত তেওঁ একেখন নাটকতে মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে। আকৌ ২০২৬ চনত তেওঁ নিজেই এই নাটকখনৰ নিৰ্দেশনাও প্ৰদান কৰে। ছাৰোগেছীৰ দৰে গুৰুতৰ বিষয়ৰ ওপৰত আধাৰিত এই নাটকখনৰ প্ৰদৰ্শনী এতিয়া মুম্বাইৰ দৰে ডাঙৰ চহৰতো আয়োজন কৰা হৈছে।
ৰংগমঞ্চৰ এই যাত্ৰাপথত আৰ্শ্বিয়াই অহৰহ সামাজিক ৰক্ষণশীলতাৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছিল। এগৰাকী মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ ছোৱালীয়ে সতীৰ্থ শিল্পীসকলৰ সৈতে গভীৰ নিশা ৰিহাৰ্চেল কৰা আৰু আন চহৰলৈ গৈ নাটক মঞ্চস্থ কৰা কাৰ্য সমাজৰ বাবে গ্ৰহণযোগ্য নাছিল। আৰম্ভণিতে তেওঁ নিজৰ চহৰ জয়পুৰত পৰিৱেশন কৰিবলৈ সংকোচ বোধ কৰিছিল। কিন্তু তেওঁ নিজৰ কৰ্ম আৰু প্ৰতিভাৰে সকলো সমালোচকৰ মুখ বন্ধ কৰি দিলে। আজি ৰাজস্থানত কোনো চৰকাৰী অনুদান অবিহনেই তেওঁ 'তামহংকৰ থিয়েটাৰ একাডেমী'ৰ জৰিয়তে অবাণিজ্যিক ৰংগমঞ্চক জীয়াই ৰাখিছে।
থিয়েটাৰৰ সমান্তৰালভাৱে লেখা আৰু সমাজ সেৱাৰ প্ৰতিও আৰ্শ্বিয়াৰ এক বিশেষ আকৰ্ষণ আছে। তেওঁ ৰাজস্থান পৰ্যটনৰ বাবে বাঁশৱাড়া আৰু ডুংগৰপুৰৰ জনজাতীয় অঞ্চলৰ ওপৰত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ লিখিছে। ইয়াৰ লগতে তেওঁ দিল্লীৰ এটা সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে নিয়মীয়াকৈ কলমো লিখি আহিছে।
আৰ্শ্বিয়া পাৰবীনে বঁটা গ্ৰহণ কৰি থকা এক মূহুৰ্ত
২০১৩ চনৰ পৰাই আৰ্শ্বিয়া জয়পুৰৰ সামাজিক অনুষ্ঠান 'ৰেইজ' (RAYS)-ৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে। এই সংস্থাই HIV Positive আৰু অনাথ শিশুসকলৰ পুনৰ্সংস্থাপনৰ বাবে কাম কৰে। আৰ্শ্বিয়াই ইয়াত শিশুসকলৰ বাবে পৰামৰ্শদাতা আৰু থিয়েটাৰ শিক্ষক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াই আহিছে।
নিজৰ প্ৰতিভাক অধিক জিলিকাই তুলিবলৈ আৰ্শ্বিয়াই ৰাজস্থান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত চেন্নাইৰ 'ভাৰত সেৱক সমাজ'ৰ পৰা চলচ্চিত্ৰ আৰু থিয়েটাৰ অভিনয়ৰ ওপৰত ডিপ্লমাও অৰ্জন কৰে। সমগ্ৰ দেশৰ ১৮ খনতকৈও অধিক ৰাজ্যত তেওঁ নিজৰ নাট্য কলা প্ৰদৰ্শন কৰিছে।
তেওঁক গোৱা, অসম, ঝাৰখণ্ড, উত্তৰাখণ্ড আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ বিভিন্ন ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য মহোৎসৱত সন্মানিত কৰা হৈছে। শেহতীয়াকৈ তেওঁক 'অল ইণ্ডিয়া কালচাৰ ফাউণ্ডেচন'ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পাদক হিচাপেও নিযুক্তি দিয়া হৈছে।
২০২৫ চনৰ ৩১ জানুৱাৰীত তেওঁৰ গুৰু ৰাজু তামহংকৰৰ দেহাৱসান ঘটে। গুৰুৰ প্ৰয়াণৰ পিছতো আৰ্শ্বিয়াই তেওঁৰ লক্ষ্য স্থবিৰ হ'বলৈ নিদিলে। তেওঁ 'হেমচন্দ্ৰ ৰাজু তামহংকৰ স্মৃতি নাট্য সমাৰোহ'ৰ আয়োজন কৰি 'ব্যথা অংগৰাজ কৰ্ণ কী' নামৰ এখন একক নাটকৰ সফল মঞ্চায়ন কৰে। বৰ্তমান তেওঁ তামহংকৰ থিয়েটাৰ একাডেমীৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াই আছে।
আৰ্শ্বিয়া পাৰবীনৰ চূড়ান্ত লক্ষ্য হৈছে সামাজিক হেঁচাত পৰি আধাতে স্কুল এৰিবলৈ বাধ্য হোৱা দৰিদ্ৰ ছোৱালীসকলৰ শিক্ষাৰ বাবে কাম কৰা। তেওঁ থিয়েটাৰক আৰ্থিকভাৱে সৱল কৰি নতুন শিল্পীসকলৰ বাবে এক সুন্দৰ মঞ্চ গঢ়ি তুলিব বিচাৰে। জয়পুৰৰ ঠেক গলিৰ পৰা ওলাই গৈ ৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত নিজৰ আধিপত্য বিস্তাৰ কৰা আৰ্শ্বিয়াৰ এই জীৱন-পৰিক্ৰমা প্ৰতিগৰাকী নাৰীৰ বাবে এক অনুপম প্ৰেৰণা, যিয়ে সকলো বাধা অতিক্ৰম কৰি নিজৰ সপোন বাস্তৱায়িত কৰাৰ সাহস ৰাখে। সংকল্প যদি দৃঢ় হয়, তেন্তে যিকোনো লক্ষ্যতেই উপনীত হ'ব পাৰি, সেয়াই প্ৰমাণ কৰিলে আৰ্শ্বিয়া পাৰবীনে।
