ফাৰহান ইছৰাইলী / জয়পুৰ
ৰাজস্থানৰ আজমেৰৰ সমীপৱৰ্তী বেৱাৰ নামৰ সৰু চহৰখন হয়তো সংবাদ মাধ্যমৰ কোনো বৃহৎ কেন্দ্ৰ নহয়, কিন্তু এই চহৰখনৰ যুৱপ্ৰজন্মৰ মনত নিজৰ এক সুকীয়া পৰিচয় গঢ়ি তোলাৰ প্ৰবল হেঁপাহ আছে। ২৮ বছৰীয়া যুৱক মহম্মদ জুনেইদৰ জীৱন কাহিনী এই অদম্য ইচ্ছাশক্তিৰেই এক উজ্জ্বল নিদৰ্শন।
পেছাত এজন শিক্ষক জুনেইদে সৰু সৰু ল’ৰা-ছোৱালীক পঢ়ুৱাই নিজৰ কৰ্মজীৱনৰ পাতনি মেলিছিল। আজি তেওঁ ‘ইনছাইট উইথ জুনেইদ’ নামৰ পডকাষ্টটোৰ জৰিয়তে ডিজিটেল জগতত নিজৰ এক স্বকীয় পৰিচয় গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হৈছে। এই অনুষ্ঠানটোত শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা, ৰাজনীতি, ক্ৰীড়া আৰু কলা আদি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা ব্যক্তিসকলক আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়।
মহম্মদ জুনাইদে তেওঁৰ অনুষ্ঠান আয়োজন কৰি থকা অৱস্থাত
জুনেইদৰ বাবে এই পডকাষ্টৰ উদ্দেশ্য কেৱল সাক্ষাৎকাৰ গ্ৰহণ কৰাটোৱেই নহয়। কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ জৰিয়তে সমাজত নিজৰ স্থান নিগাজি কৰা ব্যক্তিসকলৰ জীৱন সংগ্ৰাম, অভিজ্ঞতা আৰু সফলতাৰ কাহিনীৰ পৰা দেশৰ যুৱপ্ৰজন্মই যাতে শিক্ষা ল’ব পাৰে, সেয়াই তেওঁৰ মূল লক্ষ্য।
বেৱাৰৰ কেণ্টনমেণ্ট ৰোডৰ এটা সৰু কোঠাৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই যাত্ৰাই আজি জয়পুৰ পাইছেগৈ। জুনেইদে বিশ্বাস কৰে যে কিবা এটা অৰ্থপূৰ্ণ কাম আৰম্ভ কৰিবলৈ কোনো বৃহৎ চহৰ বা ব্যয়বহুল ষ্টুডিঅ’ৰ প্ৰয়োজন নাই। তাৰ পৰিৱৰ্তে এটা স্পষ্ট দৃষ্টিভংগী, চিন্তাশীল প্ৰশ্ন সুধিব পৰা দক্ষতা আৰু নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে কাম কৰি যোৱাৰ দৃঢ় সংকল্পহে বেছি গুৰুত্বপূৰ্ণ। তেওঁৰ এই জীৱন দৰ্শনেই বৰ্তমান তেওঁৰ পডকাষ্টটোৰ মূল বৈশিষ্ট্য হৈ পৰিছে।
বেৱাৰৰ শিক্ষকতাৰ পৰা ডিজিটেল জগতলৈ
মহম্মদ জুনেইদৰ জন্ম জয়পুৰত হৈছিল আৰু তেওঁৰ মাতৃ ফাৰজানা খানো এইখন চহৰৰেই জীয়ৰী। অৱশ্যে জুনেইদৰ শৈশৱ বেৱাৰতে পাৰ হৈছিল আৰু তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষাও তাতেই সম্পন্ন হৈছিল। চাৰিগৰাকী ভাই-ভনীৰ ভিতৰত তেওঁ জ্যেষ্ঠ। তেওঁৰ পিতৃ মহম্মদ শ্বাকিলে বেৱাৰত এটা লেথ মেচিন আৰু মটৰ পাৰ্টছৰ ৱৰ্কশ্বপ চলায়, আনহাতে মাতৃ এগৰাকী গৃহিণী।
জুনেইদে বিজ্ঞান আৰু গণিত বিষয়ত অধ্যয়ন কৰি বি এছ চি আৰু এম এছ চি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ জনোৱা মতে, তেওঁৰ পৰিয়ালটো আৰ্থিকভাৱে সচ্ছল আছিল আৰু কোনো নিৰ্দিষ্ট বৃত্তি বাছি ল’বলৈ তেওঁক কেতিয়াও হেঁচা দিয়া নাছিল। ব্যক্তিগত আগ্ৰহৰ বাবেই তেওঁ শিক্ষকতাৰ বৃত্তি বাছি লৈছিল।
মাত্ৰ ১৬ বা ১৭ বছৰ বয়সতেই তেওঁ শিশুসকলক টিউচন পঢ়ুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ হয়তো ভবাই নাছিল যে এই প্ৰাৰম্ভিক অভিজ্ঞতাই এদিন তেওঁক ডিজিটেল কনটেণ্টৰ জগতত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰাত সহায় কৰিব।
শিক্ষকতাৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে জুনেইদে ২০২২ চনত বেৱাৰত ‘অ’চেন একাডেমী’ নামৰ নিজাকৈ এটা কোচিং প্ৰতিষ্ঠান আৰম্ভ কৰে। তাত তেওঁ অষ্টম শ্ৰেণীৰ পৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক গণিত, বিজ্ঞান আৰু জীৱবিজ্ঞান পঢ়ুৱাইছিল।
শ্ৰেণীকোঠাৰ পাঠদানৰ সমান্তৰালকৈ অনলাইন শিক্ষাৰ প্ৰতিও তেওঁৰ আগ্ৰহ বাঢ়িবলৈ ধৰে। ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত দিল্লীত আৰম্ভ হোৱা ‘ব্ৰাইট এডুকেচন’ নামৰ এটা অনলাইন কোচিং প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ যোগদান কৰে। ভাৰতৰ উপৰি ছিংগাপুৰ, মালয়েছিয়া আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়েও এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ ক্লাছত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। জুনেইদক এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ ৰাজস্থানৰ মুৰব্বী হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।
অনলাইন ক্লাছ চলোৱা আৰু শিক্ষামূলক ভিডিঅ’ নিৰ্মাণ কৰা কাৰ্যই তেওঁক ইউটিউব আৰু ডিজিটেল কনটেণ্ট নিৰ্মাণৰ কৌশলসমূহ ভালদৰে বুজি পোৱাত সহায় কৰিলে। বিগত চাৰি-পাঁচ বছৰ ধৰি তেওঁ নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে ডিজিটেল কনটেণ্ট প্ৰস্তুত কৰি আহিছে। বৰ্তমান পডকাষ্টৰ ব্যস্ততাৰ বাবে তেওঁ নিজৰ কোচিং একাডেমীখন চলোৱাৰ পৰা কিছুদিনৰ বিৰতি লৈছে যদিও হোম টিউচন আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিদ্যালয়ৰ জৰিয়তে এতিয়াও পাঠদান অব্যাহত ৰাখিছে।
শিক্ষক হিচাপে মহম্মদ জুনাইদ
এটা ধাৰণা যি পৰিণত হ’ল ‘ইনছাইট উইথ জুনেইদ’লৈ
শিক্ষামূলক ভিডিঅ’ নিৰ্মাণ কৰি থকাৰ সময়তে জুনেইদৰ মনত এটা নতুন ফৰ্মেটৰ কথা খেলালে। তেওঁ বিভিন্ন বৃত্তিৰ লোকসকলৰ সৈতে কথা পাতি তেওঁলোকৰ জীৱন যাত্ৰাৰ বিষয়ে জানিব বিচাৰিছিল। তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে এই ব্যক্তিসকলৰ অভিজ্ঞতাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু যুৱপ্ৰজন্মক বহু মূল্যৱান শিক্ষা দিব পাৰিব। অতিথিসকলৰ কেৱল সফলতাৰ কাহিনী দাঙি ধৰাৰ পৰিৱৰ্তে সেই সফলতাৰ আঁৰত থকা সংগ্ৰাম, কঠোৰ পৰিশ্ৰম আৰু প্ৰত্যাহ্বানসমূহ পোহৰলৈ অনাটোহে তেওঁৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল।
বন্ধুবৰ্গই তেওঁক এই পৰিকল্পনাটো আগবঢ়াই নিবলৈ উৎসাহিত কৰিলে। ইয়াৰ পাছতেই তেওঁ নিজৰ শিক্ষামূলক চেনেলটোক এটা নতুন পৰিচয় দি ‘ইনছাইট উইথ জুনেইদ’ আৰম্ভ কৰে।
প্ৰথম অৱস্থাত খণ্ডসমূহ ৰেকৰ্ডিং কৰিবলৈ এখন উপযুক্ত ঠাই বিচাৰি উলিওৱাটো তেওঁৰ বাবে এটা ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান আছিল। তেওঁৰ নিজাকৈ কোনো ষ্টুডিঅ’ নাছিল আৰু ছাবস্ক্ৰাইবাৰৰ সংখ্যাও বেছি নাছিল। সৌভাগ্যক্ৰমে, বেৱাৰৰ এজন বন্ধুৱে সেই সময়তে নতুনকৈ এটা ষ্টুডিঅ’ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু জুনেইদক তাত শ্বুটিং কৰাৰ সুবিধা কৰি দিলে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ নিজৰ ব্যক্তিগত পৰিচিতিৰ জৰিয়তে যোগাযোগ কৰি প্ৰথম দুজন বা তিনিজন অতিথিক অনুষ্ঠানটোলৈ আহিবলৈ মান্তি কৰালে।
২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁৰ প্ৰথমটো পডকাষ্ট ৰেকৰ্ডিং কৰা হৈছিল। প্ৰথম অতিথি আছিল বেৱাৰৰ এগৰাকী সুপৰিচিত শিক্ষাবিদ সুন্দৰনাথ ৰাৱাল, যিয়ে ‘স্মাৰ্ট ইংলিছ’ নামৰ এটা কোচিং প্ৰতিষ্ঠান চলায়।
প্ৰথমটো খণ্ডই জুনেইদে আশা কৰাতকৈ বহু বেছি সঁহাৰি লাভ কৰিলে। কেমেৰাৰ সন্মুখত বহি কথা পাতি তেওঁ নিজেও যথেষ্ট আনন্দ পাইছিল আৰু দৰ্শকসকলেও তেওঁৰ এই নতুন পদক্ষেপক আদৰি লৈছিল। প্ৰথম কেইটামান খণ্ডৰ পাছতেই মানুহে নিজেই তেওঁৰ সৈতে যোগাযোগ কৰি অনুষ্ঠানটোলৈ অহাৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিবলৈ ধৰিলে আৰু লাহে লাহে পডকাষ্টটোৱে গতি লাভ কৰিলে।
প্ৰতিটো কথোপকথনেই একোটা ‘মাষ্টাৰক্লাছ’
জুনেইদে নিজৰ পডকাষ্টটোক কেৱল এটা প্ৰশ্নোত্তৰৰ অনুষ্ঠান হিচাপে নাচায়। তেওঁ ইয়াক এক প্ৰকাৰৰ ‘মাষ্টাৰক্লাছ’ বুলি অভিহিত কৰে, য’ত অতিথিসকলে নিজৰ জীৱন আৰু বৃত্তিৰ ব্যৱহাৰিক শিক্ষাসমূহ সকলোৰে সৈতে ভাগ-বতৰা কৰে।
এতিয়ালৈকে এই অনুষ্ঠানটোত চিকিৎসক, শিক্ষক, ৰাজনীতিবিদ, বিমান পৰিবহণ খণ্ডৰ পেছাদাৰী ব্যক্তি আৰু যুৱ খেলুৱৈসকলে অংশগ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰে এটা বিশেষভাৱে আকৰ্ষণীয় খণ্ডত এগৰাকী যুৱ মহিলা ক্ৰিকেটাৰ আৰু তেওঁৰ পিতৃয়ে অংশ লৈছিল, যিগৰাকী পিতৃ একেসময়তে তেওঁৰ প্ৰশিক্ষকো।
জুনেইদৰ মতে, তেওঁৰ অনুষ্ঠানলৈ অহা প্ৰায় ৯০ শতাংশ অতিথিয়েই সীমিত সা-সুবিধাৰ মাজেৰে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি দৃঢ়তা আৰু কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ বলত নিজৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলা ব্যক্তি।
তেওঁৰ পডকাষ্টৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খণ্ডসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল ৰাজস্থানৰ কংগ্ৰেছ নেত্ৰী ৰুবি খানৰ সাক্ষাৎকাৰ। এই সাক্ষাৎকাৰটোৰ এটা ভিডিঅ’ই ২০ লাখতকৈও অধিক ভিউ লাভ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ আন ক্লিপসমূহৰ মুঠ ভিউৱে ৩০ লাখৰ ঘৰ অতিক্ৰম কৰিছিল। ইনষ্টাগ্ৰাম আৰু ইউটিউব দুয়োটা প্লেটফৰ্মতে এই খণ্ডটোৱে ব্যাপক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান ইউটিউব, ফেচবুক আৰু ইনষ্টাগ্ৰাম মিলি জুনেইদৰ মুঠ ফ’ল’ৱাৰৰ সংখ্যা ৫,৫০০-তকৈও অধিক।
মহম্মদ জুনাইদে বঁটা লাভ কৰি থকা অৱস্থাত
ব্যয়বহুল সঁজুলিতকৈ ধৈৰ্য বেছি গুৰুত্বপূৰ্ণ
পৰ্দাত দেখা পোৱা ৪৫ মিনিটৰ এটা পডকাষ্টৰ আঁৰত কেইবাদিনো জোৰা প্ৰস্তুতি থাকে। এটা খণ্ড ৰেকৰ্ডিং কৰিবলৈ সাধাৰণতে একৰ পৰা দুই ঘণ্টা সময় লাগে। এই প্ৰক্ৰিয়াটোত অতিথিসকলৰ সৈতে সমন্বয় স্থাপন কৰা, মাইক্ৰ’ফোন আৰু কেমেৰা ছেট আপ কৰা তথা ছাউণ্ড চেক কৰা আদি কাম জড়িত হৈ থাকে।
ৰেকৰ্ডিং সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পাছত ফুটেজসমূহ এডিটিঙৰ বাবে যায়। এটা সম্পূৰ্ণ খণ্ড প্ৰস্তুত কৰি উলিয়াবলৈ প্ৰায় চাৰিৰ পৰা পাঁচ দিন সময় লাগে। জুনেইদে এডিটৰ আৰু কেমেৰা অপাৰেটৰক লৈ গঠিত এটা চাৰিজনীয়া দলৰ সৈতে কাম কৰে।
প্ৰাৰম্ভিক মাহকেইটা তেওঁৰ বাবে বিশেষভাৱে প্ৰত্যাহ্বানমূলক আছিল। প্ৰায় তিনি মাহ ধৰি তেওঁৰ ভিডিঅ’সমূহত অতি কম সংখ্যক ভিউ আহিছিল। সেই একে সময়তে বেৱাৰৰ আন কেইবাজনো লোকে পডকাষ্ট আৰম্ভ কৰিছিল যদিও পৰ্যাপ্ত দৰ্শক আকৰ্ষণ কৰিব নোৱাৰি অৱশেষত সেইবোৰ বন্ধ কৰি দিছিল।
জুনেইদে বিশ্বাস কৰে যে ডিজিটেল জগতত সফল হ’বলৈ হ’লে ধৈৰ্য হৈছে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ গুণ। তেওঁৰ মতে, সফলতা খুব কমেইহে ৰাতিটোৰ ভিতৰতে আহে। নতুন কনটেণ্ট নিৰ্মাতাসকলৰ প্ৰতি তেওঁৰ পৰামৰ্শ - ব্যয়বহুল সঁজুলিৰ পিছত অধিক ধন খৰচ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে বিষয়বস্তু আৰু গৱেষণাৰ ওপৰতহে গুৰুত্ব দিব লাগে।
ভাৰতৰ প্ৰখ্যাত পডকাষ্টাৰ ৰাজ শ্বামানিৰ পৰা তেওঁ অনুপ্ৰাণিত হয় আৰু তেওঁৰ কথা পতাৰ শৈলীৰ পৰা শিকিবলৈ চেষ্টা কৰে। অৱশ্যে জুনেইদে কাকো অনুকৰণ কৰিব নিবিচাৰে; নিজৰ অনুষ্ঠানটোৰ বাবে এক স্বকীয় পৰিচয় গঢ়ি তোলাটোৱেই তেওঁৰ লক্ষ্য। বৰ্তমান বেৱাৰ আৰু ৰাজস্থানৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ প্ৰতিভাৱান তথা সফল ব্যক্তিসকলক নিজৰ প্লেটফৰ্মলৈ অনাটোৱেই তেওঁৰ প্ৰাথমিক লক্ষ্য। ভৱিষ্যতে ভিডিঅ’ প্ৰডাকচনৰ মান উন্নত কৰাৰ বাবে নিজাকৈ এটা হাই-টেক ষ্টুডিঅ’ স্থাপন কৰাৰ দীৰ্ঘম্যাদী সপোন তেওঁ পুহি ৰাখিছে।
বেৱাৰৰ এটা সৰু কোঠাৰ পৰা আৰম্ভ হৈ জয়পুৰত এক শক্তিশালী পৰিচয় গঢ়ি তোলা মহম্মদ জুনেইদৰ এই যাত্ৰাই প্ৰমাণ কৰে যে দৃঢ় সংকল্প আৰু এটা স্পষ্ট চিন্তাধাৰাই কেনেকৈ নতুন সম্ভাৱনাৰ দুৱাৰ মুকলি কৰিব পাৰে। কোনো বৃহৎ সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানৰ পৃষ্ঠপোষকতা বা বিশাল বাজেট অবিহনেই কেৱল শিক্ষকতাৰ অভিজ্ঞতা, অদম্য কৌতূহল আৰু নিৰৱচ্ছিন্ন প্ৰচেষ্টাৰ বলত তেওঁ আজি নিজাকৈ এখন মঞ্চ গঢ়ি তুলিছে। যুৱপ্ৰজন্মৰ বাবে জুনেইদৰ এই জীৱন কাহিনী এক প্ৰেৰণাদায়ক বাৰ্তা যে যিকোনো অৰ্থপূৰ্ণ আৰম্ভণিৰ বাবে সদায় বৃহৎ সা-সম্পদৰ প্ৰয়োজন নহয়; কেতিয়াবা কেৱল আৰম্ভ কৰাৰ সাহসকণেই যথেষ্ট হয়।