অনিকা মহেশ্বৰী / নতুন দিল্লী
এটা ভয়ংকৰ মটৰ দুৰ্ঘটনা আৰু তাৰ পাছতেই তেওঁ হেৰুৱাই পেলাইছিল নিজৰ এটা চকুৰ দৃষ্টিশক্তি। এনে পৰিস্থিতিত সাধাৰণ মানুহ হোৱা হ'লে হয়তো ডাক্তৰসকলেও জীৱনৰ বহু সপোন সলনি হোৱা দেখিলেহেঁতেন। কিন্তু তেওঁ আছিল ব্যতিক্ৰম! সেই ভয়ংকৰ দুৰ্ঘটনাৰ পাছতো মনছুৰ আলী খান পাটাউডিয়ে পুনৰ হাতত বেট তুলি লৈছিল আৰু সমগ্ৰ বিশ্বক প্ৰমাণ কৰি দিছিল যে অদম্য সাহস আৰু ইচ্ছা শক্তিৰ আগত শৰীৰৰ যিকোনো বাধাই হাৰ মানিবলৈ বাধ্য। ক্ৰিকেট বিশ্বই তেওঁক শ্ৰদ্ধাৰে ‘টাইগাৰ’ বুলি মাতিছিল। এটি নবাব পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা এই যুৱ ক্ৰিকেটাৰগৰাকীৰ ওচৰত নাম, প্ৰতিপত্তি আৰু সা-সুবিধাৰ কোনো অভাৱ নাছিল। কিন্তু ভাৰতীয় ক্ৰিকেটত তেওঁ নিজৰ পৰিচয় কোনো উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰে পোৱা নাছিল, বৰং নিজৰ প্ৰতিভা, যুঁজাৰু মানসিকতা আৰু বলিষ্ঠ নেতৃত্বৰ বলতহে গঢ়ি তুলিছিল।
মনছুৰ আলী খান পাটাউডি কেৱল ভাৰতৰ মহান বেটচমেনসকলৰ মাজৰ এজন নাছিল, তেওঁ আছিল এনে এজন অধিনায়ক যিয়ে ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলটোক জয়ৰ সপোন দেখিবলৈ আত্মবিশ্বাস প্ৰদান কৰিছিল। মাত্ৰ ২১ বছৰ বয়সতে ভাৰতীয় টেষ্ট দলৰ অধিনায়কৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি পাটাউডিয়ে এনে এক সময়ত দলক নেতৃত্ব দিছিল, যি সময়ত বিদেশৰ মাটিত জয়লাভ কৰাটো ভাৰতীয় ক্ৰিকেটৰ বাবে এক সপোনৰ দৰে আছিল। তেওঁৰ এই কাহিনী কেৱল ক্ৰিকেটৰ কাহিনী নহয়; এয়া হৈছে এনে এজন মানুহৰ জীৱনগাথা, যিয়ে এটা ভয়ংকৰ দুৰ্ঘটনাৰ পিছতো নিজৰ জীৱনটোক নতুনকৈ সজাই তুলিছিল আৰু মাত্ৰ এটা চকুৰ দৃষ্টিৰে বিশ্বৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ বলাৰসকলৰ নিৰ্ভীকভাৱে সন্মুখীন হৈছিল।
মনছুৰ আলী খান পাটাউডি আৰু তেওঁৰ পত্নী অভিনেত্ৰী শৰ্মিলা ঠাকুৰ
ক্ৰিকেটৰ প্ৰতি আকৰ্ষণ আৰু এটি নবাব পৰিয়ালৰ ল'ৰা
মনছুৰ আলী খান পাটাউডিৰ জন্ম হৈছিল ১৯৪১ চনৰ ৫ জানুৱাৰীত ভূপালত। তেওঁ পাটাউডি ৰাজ্যৰ নবাব পৰিয়ালৰ সন্তান আছিল আৰু পিতৃ ইফটিখাৰ আলী খান পাটাউডিৰ উত্তৰাধিকাৰী আছিল। তেওঁৰ পিতৃ নিজেও এজন ক্ৰিকেটাৰ আছিল আৰু ইংলেণ্ড তথা ভাৰত, দুয়োখন দেশৰ হৈ টেষ্ট ক্ৰিকেট খেলিছিল। কিন্তু ‘নবাব’ হোৱা আৰু ক্ৰিকেটত সফল হোৱা দুটা সম্পূৰ্ণ বেলেগ কথা। মনছুৰে পঢ়ি থকা দিনৰ পৰাই ক্ৰিকেটত নিজৰ অসাধাৰণ প্ৰতিভাৰ প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ইংলেণ্ডৰ সন্মানীয় 'উইনচেষ্টাৰ কলেজ'ত তেওঁ ক্ৰিকেট খেলিছিল আৰু ১৯৫৯ চনত স্কুল দলৰ অধিনায়কত্ব কৰিছিল। সেই বছৰেই তেওঁ ১,০৬৮ ৰান সংগ্ৰহ কৰি স্কুলৰ প্ৰায় চাৰি দশক পুৰণি অভিলেখ ভংগ কৰিছিল।
তেওঁৰ এই প্ৰতিভা দেখি প্ৰশিক্ষকগৰাকীয়ে তেওঁক ভৱিষ্যতৰ পৰৱৰ্তী ‘ডন ব্ৰেডমেন’ বুলিও অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু নিয়তিয়ে তেওঁৰ বাবে এনে এক টাৰ্নিং পইণ্ট সাজু কৰি ৰাখিছিল, যিটো কোনেও কল্পনাও কৰা নাছিল।
২০ বছৰ বয়সৰ সেই ভয়ংকৰ দুৰ্ঘটনা আৰু দৃষ্টিহীনতা
১ জুলাই, ১৯৬১ চন। ইংলেণ্ডৰ হোভত সংঘটিত এক মটৰ দুৰ্ঘটনাই মনছুৰ আলী খান পাটাউডিৰ জীৱন চিৰদিনৰ বাবে সলনি কৰি পেলায়। গাড়ীৰ উইণ্ডস্ক্ৰীনৰ এটুকুৰা ভঙা কাঁচ তেওঁৰ সোঁ চকুত সোমাই গৈছিল, যাৰ ফলত তেওঁৰ সেই চকুৰ দৃষ্টিশক্তি চিৰদিনৰ বাবে হেৰাই গৈছিল। সেই সময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল মাত্ৰ ২০ বছৰ আৰু তেওঁৰ ক্ৰিকেট কেৰিয়াৰ দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়িছিল। এবাৰ কল্পনা কৰকচোন, যিজন খেলুৱৈৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অস্ত্ৰ আছিল তেওঁৰ দৃষ্টিশক্তি, সেই দৃষ্টিয়েই আধৰুৱা হৈ পৰিছিল।
ক্ৰিকেটত এজন বেটচমেনে বলৰ গতি, দিশ আৰু দৈৰ্ঘ্য মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে নিৰ্ধাৰণ কৰিবলগীয়া হয়। দুটা চকুৰে বলটো দেখা আৰু তাৰ গভীৰতা বুজি পোৱাটোৱেই য'ত কঠিন, তাত মাত্ৰ এটা চকুৰে এই প্ৰত্যাহ্বান কিমান ভয়ংকৰ হ'ব পাৰে, তাৰ অনুমান কৰাটোও সহজ নহয়। কিন্তু পাটাউডিয়ে ক্ৰিকেট এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত নল'লে। তেওঁ পুনৰ বেট হাতত তুলি ল'লে। আৰু ইয়াৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ল তেওঁৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ প্ৰেৰণাদায়ক অধ্যায়টো।
দুৰ্ঘটনাৰ পাছত প্ৰত্যাৱৰ্তনঃ ‘টাইগাৰ’ৰ প্ৰকৃত পৰিচয়
দুৰ্ঘটনাৰ মাত্ৰ কেইমাহমানৰ পাছতেই পাটাউডি ক্ৰিকেটৰ পথাৰলৈ উভতি আহিছিল। এয়া কেৱল খেলপথাৰলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন নাছিল; এয়া আছিল সেই মানসিকতাৰ বিৰুদ্ধে এক যুঁজ, যিয়ে হয়তো ক'লেহেঁতেন যে এটা চকুৰ দৃষ্টি হেৰুৱাৰ পিছত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট খেলাটো অসম্ভৱ। কিন্তু পাটাউডিয়ে অসম্ভৱক প্ৰত্যাহ্বান জনালে। BCCI-ৰ মতে, তেওঁ নিজৰ ক্ৰিকেট কেৰিয়াৰৰ এক বৃহৎ অংশ এটা চকুৰ দৃষ্টি নোহোৱাকৈয়ে খেলিছিল আৰু ইয়াৰ পাছতো বিশ্বমানৰ বেটচমেন হিচাপে নিজৰ স্থিতি বজাই ৰাখিছিল। তেওঁৰ বেটিঙত এক আগ্ৰাসী মনোভাৱ আছিল। তেওঁ বলাৰক ভয় কৰা বেটচমেন নাছিল। তেওঁৰ খেলৰ শৈলীত যি আত্মবিশ্বাস ফুটি উঠিছিল, সেয়াই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ অধিনায়কত্বৰো মূল পৰিচয় হৈ পৰিছিল।
মনছুৰ আলী খান পাটাউডি
মাত্ৰ ২১ বছৰ বয়সত ভাৰতীয় দলৰ অধিনায়ক
১৯৬১-৬২ চনত পাটাউডিয়ে ভাৰতৰ হৈ টেষ্ট ক্ৰিকেটত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। কিন্তু তাৰ কিছু সময়ৰ পাছতেই তেওঁৰ কান্ধত এনে এক দায়িত্ব আহি পৰিল, যিটো বৰ্তমান সময়তো যিকোনো যুৱ খেলুৱৈৰ বাবে অতি ডাঙৰ কথা। মাত্ৰ ২১ বছৰ বয়সতে তেওঁ ভাৰতীয় টেষ্ট দলৰ অধিনায়ক হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। সেই সময়ত তেওঁ টেষ্ট ক্ৰিকেটৰ অধিনায়কত্ব কৰা কনিষ্ঠতম খেলুৱৈসকলৰ ভিতৰত এজন আছিল আৰু তেওঁৰ এই অভিলেখ দশক দশক ধৰি চৰ্চাত আছিল।
পাটাউডিৰ সন্মুখত কেৱল মেচ জিকাৰ প্ৰত্যাহ্বান নাছিল, তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰসকলৰ চিন্তাধাৰাও সলনি কৰিবলগীয়া আছিল। সেই সময়ত বিদেশী দলৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতে প্ৰায়ে সংগ্ৰাম কৰিবলগীয়া হৈছিল আৰু বহু সময়ত টেষ্ট মেচ এখন ড্ৰ কৰিব পৰাটোৱেই এক বৃহৎ সাফল্য বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। কিন্তু পাটাউডিৰ চিন্তাধাৰা আছিল সম্পূৰ্ণ বেলেগ। তেওঁৰ বাৰ্তা আছিল একেবাৰে স্পষ্টঃ মেচ জিকিবলৈ খেলা। এই চিন্তাধাৰাই লাহে লাহে ভাৰতীয় ক্ৰিকেটলৈ এক আমূল পৰিৱৰ্তন কঢ়িয়াই আনিছিল।
যিজন অধিনায়কে ভাৰতীয় ক্ৰিকেটক আগ্ৰাসী হ'বলৈ শিকালে
পাটাউডিৰ অধিনায়কত্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বৈশিষ্ট্য আছিল তেওঁৰ আগ্ৰাসী চিন্তাধাৰা। খেলপথাৰত risk ল'বলৈ তেওঁ কেতিয়াও ভয় কৰা নাছিল। তেওঁ খেলুৱৈসকলক নিজৰ সামৰ্থ্যৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখিবলৈ শিকাইছিল। তেওঁৰ নেতৃত্বত ভাৰতীয় দলৰ ফিল্ডিঙতো এক ব্যাপক উন্নতি পৰিলক্ষিত হৈছিল। BCCI-ৰ মতে, পাটাউডি নিজেই এজন দুৰ্দান্ত ফিল্ডাৰ আছিল আৰু তেওঁ ভাৰতীয় দলৰ খেলুৱৈসকলকো উন্নত ফিল্ডিং কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। তেওঁৰ অধিনায়কত্বতেই ভাৰতীয় দলে উন্নত কেচিং আৰু স্পিন বলিঙৰ এক শক্তিশালী পৰিচয় গঢ়ি তুলিছিল।
এই সময়ছোৱাতেই ভাৰতীয় ক্ৰিকেটৰ বিখ্যাত স্পিন চতুষ্টয়ৰ বহুকেইজন সদস্যই দলত প্ৰৱেশ কৰিছিল বা নিজৰ পৰিচয় গঢ়ি তুলিছিল— বিষাণ সিং বেদী, ভাগৱত চন্দ্ৰশেখৰ, ইৰাপল্লী প্ৰসন্ন আৰু এছ ভেংকটৰাঘৱন। পাটাউডিয়ে বুজি পাইছিল যে ভাৰতীয় পৰিস্থিতিত স্পিন বলিং এক বৃহৎ শক্তি হ'ব পাৰে। সেয়েহে তেওঁ সেই শক্তিক দলৰ ৰণনীতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ কৰি তুলিছিল।
১৯৬৪ চন: অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বিৰুদ্ধে সেই অনবদ্য ইনিংছ
১৯৬৪ চনত অষ্ট্ৰেলিয়া দলে ভাৰত ভ্ৰমণলৈ আহিছিল। চেন্নাই টেষ্টত পাটাউডিয়ে এক সুন্দৰ শতক অৰ্জন কৰিছিল। ইয়াৰ পাছত মুম্বাইৰ ব্ৰেবৰ্ন ষ্টেডিয়ামত তেওঁ দুয়োটা ইনিংছত ক্ৰমে ৮৬ আৰু ৫৩ ৰান সংগ্ৰহ কৰিছিল। ভাৰতে সেইখন টেষ্ট দুটা উইকেটত জয়লাভ কৰিছিল আৰু সেই জয়ত পাটাউডিৰ দুয়োটা ইনিংছক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মন কৰিবলগীয়া কথাটো হ'ল, সেই সময়ত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বলিং আক্ৰমণ অতি শক্তিশালী বুলি ভবা হৈছিল। তেনে পৰিস্থিতিতো পাটাউডিয়ে তীব্ৰ হেঁচাৰ মাজত ৰান সংগ্ৰহ কৰিছিল। মাত্ৰ এটা চকুৰে বেটিং কৰা সেই যুৱ অধিনায়কজন এতিয়া বিৰোধী দলৰ বলাৰসকলৰ বাবে এক ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হৈ পৰিছিল।
মনছুৰ আলী খান পাটাউডি
১৯৬৭-৬৮: নিউজিলেণ্ডত ইতিহাস সৃষ্টি
পাটাউডিৰ অধিনায়কত্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সাফল্য আহিছিল ১৯৬৭-৬৮ চনত। তেওঁৰ নেতৃত্বত ভাৰতে প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিউজিলেণ্ডৰ মাটিত টেষ্ট ছিৰিজ জয়লাভ কৰিছিল। ভাৰতীয় ক্ৰিকেটৰ ইতিহাসত এয়া আছিল এক অতি ঐতিহাসিক মুহূৰ্ত। বিদেশৰ মাটিত টেষ্ট শৃংখলা জয় কৰাটো সেই সময়ত ভাৰতৰ বাবে এক বিৰল সাফল্য আছিল। পাটাউডিয়ে নিজৰ দলটোক সেই পৰ্যায়লৈ লৈ গৈছিল আৰু ভাৰতীয় ক্ৰিকেটক এই বিশ্বাস প্ৰদান কৰিছিল যে ভাৰতে বিদেশতো জয়লাভ কৰিব পাৰে। এই সাফল্যৰ বাবেই পাটাউডিক কেৱল এজন দুৰ্দান্ত বেটচমেন হিচাপে নহয়, বৰং ভাৰতীয় ক্ৰিকেটৰ এজন দূৰদৰ্শী অধিনায়ক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
মেলবৰ্নত এটা চকু আৰু এখন ভৰিৰে খেলা সেই দুৰ্দান্ত ইনিংছ
পাটাউডিৰ যুঁজাৰু মানসিকতাৰ আটাইতকৈ চৰ্চিত উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত এটা হ'ল ১৯৬৭-৬৮ চনৰ অষ্ট্ৰেলিয়া ভ্ৰমণৰ সময়ত মেলবৰ্ন টেষ্টত খেলা তেওঁৰ ৭৫ ৰানৰ ইনিংছটো। সেই ইনিংছটো তেওঁ আঘাতপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত খেলিছিল। এটা চকুৰ দৃষ্টি নথকাৰ পাছতো আৰু ভৰিত আঘাত লৈ যিদৰে তেওঁ অষ্ট্ৰেলিয়ান বলাৰসকলৰ সন্মুখীন হৈছিল, সেয়া তেওঁৰ চৰিত্ৰ বুজিবলৈ যথেষ্ট। পৰৱৰ্তী সময়ত বহুতো মহান ক্ৰিকেটাৰে কৈছিল যে যদি তেওঁৰ দুয়োটা চকু ঠিকে থাকিলহেঁতেন, তেন্তে হয়তো তেওঁৰ অভিলেখ আৰু অধিক অসাধাৰণ হ'লহেঁতেন। কিন্তু পাটাউডিয়ে কেতিয়াও নিজৰ এটা চকুৰ দৃষ্টিহীনতাক নিজৰ পৰিচয় হ'বলৈ নিদিলে। তেওঁৰ একমাত্ৰ পৰিচয় আছিল- 'টাইগাৰ'।
অৰ্জুন বঁটা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি (১৯৬৪)
১৯৬৪ চনত মনছুৰ আলী খান পাটাউডিক সন্মানীয় 'অৰ্জুন বঁটা'ৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল। BCCI-ৰ চৰকাৰী তালিকাত ১৯৬৪ চনৰ অৰ্জুন বঁটা বিজয়ীসকলৰ মাজত 'M A K Pataudi – Cricket' বুলি নাম সন্নিৱিষ্ট আছে। এয়া তেওঁৰ ক্ৰিকেট কেৰিয়াৰৰ প্ৰথমবোৰ ডাঙৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতিৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। ইয়াৰ পাছত ১৯৬৭ চনত তেওঁক 'পদ্মশ্ৰী' সন্মানো প্ৰদান কৰা হয়। অৰ্জুন বঁটাই তেওঁৰ সেই জীৱন সংগ্ৰামক স্বীকৃতি দিছিল, য'ত এজন যুৱ ক্ৰিকেটাৰে দুৰ্ঘটনাৰ পাছত প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰি ভাৰতীয় দলৰ অধিনায়কত্বৰ ভাৰ লৈছিল আৰু দেশক বিদেশৰ মাটিত ঐতিহাসিক টেষ্ট শৃংখলা জয়ৰ সোৱাদ দিছিল।
৪৬ খন টেষ্ট, ২,৭৯৩ ৰান আৰু ৪০ খন মেচৰ অধিনায়কত্ব
পাটাউডিয়ে ভাৰতৰ হৈ সৰ্বমুঠ ৪৬ খন টেষ্ট মেচ খেলিছিল। ইয়াত তেওঁ ৬টা শতকসহ ২,৭৯৩ ৰান সংগ্ৰহ কৰিছিল। তেওঁৰ সৰ্বোচ্চ স্ক'ৰ আছিল অপৰাজিত ২০৩ ৰান। কিন্তু ভাৰতীয় ক্ৰিকেটলৈ তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অৱদান তেওঁৰ বেটিং পৰিসংখ্যাতকৈ বহু ঊৰ্ধ্বত আছিল। তেওঁ ৪০ খন টেষ্ট মেচত ভাৰতক নেতৃত্ব দিছিল আৰু তাৰে ৯ খনত ভাৰতে জয়লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ অধিনায়কত্বই ভাৰতীয় ক্ৰিকেটক এনে এক চিন্তাধাৰা প্ৰদান কৰিছিল য'ত জয়ৰ বাবে risk লোৱাটো কোনো দুৰ্বলতা নাছিল, বৰং আছিল এক প্ৰয়োজনীয় অংশ।
এজন নবাব, কিন্তু পথাৰত কেৱল এজন খেলুৱৈ
ক্ৰিকেটৰ বাহিৰেও পাটাউডিৰ জীৱন আছিল অতি আকৰ্ষণীয়। তেওঁ পাটাউডি ৰাজ্যৰ নবাব পৰিয়ালৰ পৰা আহিছিল। কিন্তু ক্ৰিকেটৰ পথাৰত তেওঁ নিজৰ পৰিচয় কেৱল কঠোৰ পৰিশ্ৰম আৰু খেলৰ জৰিয়তেহে গঢ়ি তুলিছিল। তেওঁ বলিউডৰ অভিনেত্ৰী শৰ্মিলা ঠাকুৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ তিনিগৰাকী সন্তান হৈছে ছৈফ আলী খান, ছোহা আলী খান আৰু ছাবা আলী খান। কিন্তু তেওঁৰ ব্যক্তিত্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আকৰ্ষণ আছিল তেওঁৰ আত্মবিশ্বাস। নিজৰ ৰাজকীয় পটভূমি থকাৰ পাছতো তেওঁ দলৰ খেলুৱৈসকলৰ সৈতে অতি সহজভাৱে মিলি গৈছিল।
মনছুৰ আলী খান পাটাউডি
BCCI-ৰ এক স্মৃতিচাৰণত উল্লেখ থকা অনুসৰি, যেতিয়া তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতীয় দলৰ নেট অনুশীলনত উপস্থিত হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ সৈতে সামগ্ৰী কঢ়িয়াবলৈ মানুহৰ এটা পূৰা দল আহিছিল। সতীৰ্থ খেলুৱৈসকল বিভ্ৰান্তিত পৰিছিল যে তেওঁক কেনেকৈ সম্বোধন কৰিব। তেতিয়া পাটাউডিয়ে পৰিৱেশটো পাতল কৰি হাঁহি মাৰি কৈছিল— "মোক কেৱল 'পেট' বা 'টাইগাৰ' বুলি মাতিবা।" এয়াই আছিল তেওঁৰ স্বভাৱ, বাহিৰত নবাবৰ পৰিচয়, কিন্তু দলৰ মাজত এজন সাধাৰণ খেলুৱৈ।
আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰেৰণাদায়ক কাহিনীঃ এটা চকুৰে সমগ্ৰ বিশ্বলৈ প্ৰত্যাহ্বান
মনছুৰ আলী খান পাটাউডিৰ সমগ্ৰ জীৱনৰ পৰা যদি এটা কাহিনী বাছি ল'বলগীয়া হয়, তেন্তে সেয়া নিশ্চিতভাৱে হ'ব দুৰ্ঘটনাৰ পাছত তেওঁৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন। এনে এজন ক্ৰিকেটাৰ যাৰ দৃষ্টিশক্তি আছিল তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শক্তি, আৰু সেই দৃষ্টিয়েই এদিন তেওঁ হেৰুৱাবলগীয়া হ'ল। তথাপি তেওঁ ক্ৰিকেট নেৰিলে। তেওঁ পুনৰ বেটিং কৰিলে। টেষ্ট ক্ৰিকেট খেলিলে। ভাৰতৰ অধিনায়কত্ব কৰিলে। বিদেশৰ মাটিত জয়লাভ কৰালে। আৰু বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ বলাৰসকলৰ নিৰ্ভীকভাৱে সন্মুখীন হ'ল।
ভি ভি এছ লক্ষ্মণে পাটাউডিক সুঁৱৰি এক অতি তাৎপৰ্যপূৰ্ণ কথা কৈছিলঃ "এটা চকুৰে বেটিং কৰাটো কিমান কঠিন, সেয়া বুজিবলৈ এজন বেটচমেনে এটা চকু বন্ধ কৰি বলৰ সন্মুখীন হৈ চাব লাগে। এটা চকুৰে বলটোৰ গভীৰতা আৰু দৈৰ্ঘ্য বুজি পোৱাটো অতিশয় কঠিন হৈ পৰে।" পাটাউডিয়ে এই কঠিন পৰিস্থিতি মাত্ৰ এবাৰ নহয়, নিজৰ প্ৰায় সমগ্ৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰজুৰি অতিক্ৰম কৰিছিল। সেয়েহে তেওঁৰ কাহিনীৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বাৰ্তাটো হয়তো এয়াই যে— পৰিস্থিতিয়ে আপোনাৰ সামৰ্থ্যক নিৰ্ধাৰণ নকৰে, আপুনি সেই পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি কেনে প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰে, সেয়াহে প্ৰকৃত পৰিচয়।
অৱসৰৰ পাছতো ক্ৰিকেটৰ সৈতে এৰাব নোৱৰা সম্পৰ্ক
১৯৭৫ চনত পাটাউডিয়ে ক্ৰিকেটৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। কিন্তু ক্ৰিকেট কেতিয়াও তেওঁৰ পৰা আঁতৰি যোৱা নাছিল। অৱসৰৰ পাছত তেওঁ সাংবাদিক আৰু ধাৰাভাষ্যকাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৯৩ চনৰ পৰা ১৯৯৬ চনৰ ভিতৰত তেওঁ মেচ ৰেফাৰীৰ ভূমিকাও পালন কৰিছিল আৰু দুখন টেষ্ট তথা ১০ খন এদিনীয়াত এই দায়িত্ব সুচাৰুৰূপে চম্ভালিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আইপিএলৰ গৱৰ্নিং কাউন্সিলৰো অংশ আছিল। ২০০৭ চনৰ পৰা ভাৰত আৰু ইংলেণ্ডৰ মাজত খেলা টেষ্ট শৃংখলাৰ ট্ৰফীটোক 'পাটাউডি ট্ৰফী' নাম দিয়া হয়, যিয়ে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ক্ৰিকেটলৈ থকা অৱদানক সন্মান জনায়। ২০১৩ চনত বিচিচিআইয়ে তেওঁৰ সন্মানত 'মনছুৰ আলী খান পাটাউডি মেম'ৰিয়েল লেকচাৰ' আৰম্ভ কৰে, যাৰ প্ৰথমটো ভাষণ দিছিল সুনীল গাভাস্কাৰে। অৰ্থাৎ, পাটাউডি যোৱাৰ পাছতো ভাৰতীয় ক্ৰিকেটত তেওঁৰ নাম এক অনুষ্ঠান, এটা ট্ৰফী আৰু এক বাৰ্ষিক স্মৃতি-ভাষণৰ ৰূপত জীয়াই থাকিল।
বৰ্তমানৰ প্ৰেক্ষাপটত মনছুৰ আলী খান পাটাউদি আৰু তেওঁৰ অমৰ গাঁথা
২০১১ চনৰ ২২ ছেপ্টেম্বৰত ৭০ বছৰ বয়সত মনছুৰ আলী খান পাটাউদিয়ে ইহলীলা সম্বৰণ কৰে। তেওঁ দিল্লীৰ এখন চিকিৎসালয়ত হাওঁফাওঁৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ চিকিৎসাধীন হৈ আছিল। কিন্তু কিছুমান মানুহ এনেকুৱা থাকে, যি পৃথিৱীৰ পৰা বিদায় লোৱাৰ পাছতো নিজৰ কৰ্মৰাজিৰে মানুহৰ মাজত চিৰদিনৰ বাবে অমৰ হৈ ৰয়। পাটাউদিও আছিল ঠিক তেনে এজন ব্যক্তি। আজি যেতিয়া ভাৰতীয় ক্ৰিকেটক বিশ্বৰ অন্যতম সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ক্ৰিকেট শক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়, তেতিয়া সেই বিশেষ সময়ছোৱাক মনত পেলোৱাটো অতিকৈ প্ৰয়োজনীয়, যি সময়ত ভাৰতে বিদেশৰ মাটিত জয়লাভ কৰিব পাৰিব বুলি কোনেও বিশ্বাসেই কৰা নাছিল।
পাটাউদিয়ে সেই পুৰণি পৰাজয়মুখী চিন্তাধাৰাক সলনি কৰিবলৈ অহোপুৰুষাৰ্থ কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতীয় দলৰ শিৰাত আগ্ৰাসী মনোভাৱৰ বীজ সিঁচি দিছিল। ফিল্ডিঙক এক সুকীয়া গুৰুত্ব দিছিল, যুৱ খেলুৱৈসকলৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখিছিল আৰু সকলোতকৈ ডাঙৰ কথা- কেতিয়াও হাৰ নামানিবলৈ এক অদম্য সাহস প্ৰদান কৰিছিল। বিচিচিআয়ে তেওঁক ভাৰতীয় ক্ৰিকেটৰ অধিনায়ক বুলি অভিহিত কৰে যিয়ে দলটোত আগ্ৰাসী মনোভাৱৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু প্ৰতিকূলতাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ পথ দেখুৱাইছিল।
মনছুৰ আলী খান পাটাউদিৰ জীৱন-কাহিনী কেৱল এজন ৰাজকুমাৰৰ জীৱনগাঁথা নহয়। এয়া হৈছে এনে এজন খেলুৱৈৰ কাহিনী যিয়ে নিজৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ দুৰ্বলতাটোকেই নিজৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। দুৰ্ঘটনাত এটা চকুৰ দৃষ্টি হেৰুৱাইছিল সঁচা, কিন্তু ইতিহাস গঢ়াৰ লক্ষ্যৰ পৰা তেওঁৰ দৃষ্টি কেতিয়াও আঁতৰি যোৱা নাছিল। মাত্ৰ ২১ বছৰ বয়সতে তেওঁৰ কান্ধত অধিনায়কত্বৰ বিশাল বোজা জাপি দিয়া হৈছিল, কিন্তু কোনো হেঁচাই তেওঁক ভাঙিব পৰা নাছিল। তেওঁৰ নেতৃত্বতেই ভাৰতে বিদেশৰ মাটিত গৌৰৱ কঢ়িয়াই আনিছিল আৰু ভাৰতীয় ক্ৰিকেটৰ আত্মবিশ্বাস গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯৬৪ চনত তেওঁ অৰ্জুন বঁটা লাভ কৰি আগন্তুক প্ৰজন্মৰ বাবে এক আদৰ্শ দাঙি ধৰিছিল। সেয়েহে হয়তো ক্ৰিকেট বিশ্বই তেওঁক কেৱল ‘মনছুৰ আলী খান পাটাউদি’ বুলি নাভাবি শ্ৰদ্ধাৰে ‘টাইগাৰ’ বুলি স্বীকৃতি দিছিল। আৰু এজন প্ৰকৃত ‘টাইগাৰ’ৰ পৰিচয় এয়াই- তেওঁ পৰিস্থিতিলৈ ভয় নকৰে, বৰং বুকুত সাহস বান্ধি তাৰ মুখামুখি হয়।
