আৱাজ - দ্য ভইচ / নতুন দিল্লী
বিদেশী নাগৰিকত্বৰ মোহ, উন্নত জীৱনৰ সপোন আৰু কোটি টকাৰ বিনিয়োগ, এই সকলোবোৰ মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে অৰ্থহীন হৈ পৰিব পাৰে, যদিহে বিপদৰ সময়ত কাষত থিয় দিবলৈ কোনো নাথাকে। এই নিৰ্মম বাস্তৱতাৰেই এক জ্বলন্ত নিদৰ্শন এতিয়া হৈ পৰিছে কাটাৰৰ ৰাজধানী ডোহা। যোৱা ১৫ দিন ধৰি ডোহাৰ হামাদ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰত আৱদ্ধ হৈ আছে এগৰাকী ভাৰতীয় মূলৰ মহিলা। বৈধ পাছপ’ৰ্ট নথকাৰ বাবে কাটাৰ কৰ্তৃপক্ষই তেওঁক বিমানবন্দৰৰ পৰা ওলাই চহৰত প্ৰৱেশ কৰাৰ অনুমতি দিয়া নাই। অথচ যিখন দেশৰ নাগৰিকত্ব পাবলৈ তেওঁ বৃহৎ পৰিমাণৰ ধন বিনিয়োগ কৰিছিল, সেই দেশখনেই আজি সংকটৰ সময়ত তেওঁৰ প্ৰতি পিঠি দিছে। ইয়াৰ বিপৰীতে, মানৱীয়তাৰ পৰিচয় দি সহায়ৰ হাত আগবঢ়াইছে ভাৰত চৰকাৰে।
আটাইতকৈ আশ্চৰ্যজনক কথাটো হ’ল, এই সংকটৰ সময়ত সেইখন দেশেই তেওঁৰ দায়িত্ব ল’বলৈ অস্বীকাৰ কৰিছে, যিখন দেশৰ নাগৰিকত্ব তেওঁ ধন বিনিয়োগ কৰি অৰ্জন কৰিছিল। আনহাতে, মানৱীয়তাৰ নিদৰ্শন দাঙি ধৰি ভাৰত চৰকাৰে নিজৰ এই প্ৰাক্তন নাগৰিকগৰাকীলৈ সহায়ৰ হাত আগবঢ়াইছে।
এই ঘটনাই ‘বিনিয়োগৰ বিনিময়ত নাগৰিকত্ব’ প্ৰকল্পৰ বিপদ আৰু নিজৰ মাতৃভূমিৰ গুৰুত্বক নতুনকৈ পোহৰলৈ আনিছে। উন্নত ভৱিষ্যত আৰু বিদেশৰ গ্লেমাৰৰ আশাত অনেকেই ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব ত্যাগ কৰে। কিন্তু সংকটৰ সময়তহে বুজা যায়, কোনখন দেশে সঁচাকৈয়ে কাষত থিয় দিয়ে আৰু কোনখন দেশ কেৱল ধনেৰে গঢ়া সম্পৰ্কতে সীমাবদ্ধ থাকে।
কি এই সমগ্ৰ ঘটনা?
মহাৰাষ্ট্ৰৰ বাসিন্দা প্ৰায় ৫০ বছৰ বয়সীয়া নাজনীন মহম্মদৰ হাতত কাটাৰৰ বৈধ ৰেচিডেন্স পাৰ্মিট (কাটাৰ আইডি) আছে। তেওঁৰ স্বামী ইমতিয়াজ মালিক কাটাৰ এয়াৰৱেজত কৰ্মৰত। দীৰ্ঘদিন ধৰি তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো ডোহাত বসবাস কৰি আহিছে। ২০০২ চনত বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱা এই দম্পতীৰ তিনিজন পুত্ৰ- উজায়েৰ, ওমৰ আৰু ৱাইছ। ইয়াৰে দুজন পুত্ৰ তুৰস্কৰ নাগৰিক আৰু এজন এতিয়াও ভাৰতীয় নাগৰিক হৈয়ে আছে।
সকলো ঠিকেই চলি আছিল। কেইবছৰমান আগতে নাজনীন আৰু ইমতিয়াজে এক বৃহৎ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁলোকে স্বেচ্ছাই ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব ত্যাগ কৰে। নাজনীনৰ পূৰ্বৰ ভাৰতীয় পাছপ’ৰ্ট নম্বৰ আছিল Z3286473 আৰু তেওঁৰ স্বামীৰ ভাৰতীয় পাছপ’ৰ্ট নম্বৰ আছিল Y9170771। ইয়াৰ পিছত তেওঁলোকে তুৰস্কত বিনিয়োগ কৰি তাৰ নাগৰিকত্ব অৰ্জন কৰে।
তুৰস্কত বিনিয়োগেই কাল, আৰম্ভ হ’ল বিপদ
২০২২ চনত এই দম্পতীয়ে তুৰস্কত এটা সম্পত্তি ক্ৰয় কৰিছিল। তেওঁলোকৰ দাবী অনুসৰি, সম্পূৰ্ণ বৈধ বেংকিং চেনেলৰ জৰিয়তে এই বিনিয়োগ কৰা হৈছিল। কিন্তু তেওঁলোকে বুজিবই পৰা নাছিল যে তেওঁলোক এক ডাঙৰ প্ৰতাৰণাৰ বলি হৈছে। যিটো প্ৰকল্পত তেওঁলোকে বিনিয়োগ কৰিছিল, সেই প্ৰকল্পৰ ডেভেলপাৰজন এক অপৰাধমূলক তদন্তৰ আওতাত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তুৰস্কৰ আৰক্ষীয়ে সেই ডেভেলপাৰজনক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে আৰু চৰকাৰে সেই সম্পত্তি বাজেয়াপ্ত কৰে।
নাজনীন মহম্মদ
এই আইনী জটিলতা দূৰ কৰিবলৈ যোৱা ১৬ জুনত নাজনীন আৰু তেওঁৰ স্বামী তুৰস্কলৈ যায়। তাত তেওঁলোকে এজন অধিবক্তাও নিয়োগ কৰে, যাতে প্ৰয়োজনীয় নথিপত্ৰ দাখিল কৰি নিজকে নিৰ্দোষী বুলি প্ৰমাণ কৰিব পাৰে। কিন্তু ইষ্টানবুলত উপস্থিত হোৱাৰ লগে লগেই তেওঁলোকৰ জীৱনলৈ নামি আহে চৰম দুৰ্যোগ। তুৰস্ক কৰ্তৃপক্ষই কোনো স্পষ্ট কাৰণ নজনোৱাকৈয়ে তেওঁলোক দুজনৰ পাছপ’ৰ্ট বাজেয়াপ্ত কৰে।
স্বামী কাৰাগাৰত, পত্নীক কৰা হ’ল দেশান্তৰিত
পাছপ’ৰ্ট কাঢ়ি লোৱাৰ পিছত তুৰস্ক প্ৰশাসনে স্বামী-স্ত্ৰীক পৃথকে পৃথকে ৰাখে। তেওঁলোকক দুটা সুকীয়া ডিটেনচন চেণ্টাৰলৈ পঠিওৱা হয়। ইমতিয়াজ মালিক এতিয়াও তুৰস্কৰ কাৰাগাৰত বন্দী হৈ আছে। আনহাতে, ১৭ জুনত নাজনীনক পাছপ’ৰ্ট অবিহনেই ডোহালৈ দেশান্তৰিত কৰা হয়। তেওঁৰ হাতত কাটাৰৰ আইডি থকাৰ বাবে তেওঁক তুৰস্কৰ পৰা কাটাৰলৈ যোৱা বিমানত উঠাৰ অনুমতি দিয়া হয়।
কিন্তু প্ৰকৃত বিপদ আৰম্ভ হয় কাটাৰত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত। ১৭ জুনৰ পৰা নাজনীন হামাদ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰতে আৱদ্ধ হৈ আছে। কাটাৰৰ নিয়ম অনুসৰি চহৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বৈধ ভ্ৰমণ নথি অৰ্থাৎ পাছপ’ৰ্ট থকাটো বাধ্যতামূলক। পাছপ’ৰ্ট নথকাৰ বাবে কাটাৰ কৰ্তৃপক্ষই তেওঁক বিমানবন্দৰৰ বাহিৰলৈ যাবলৈ দিয়া নাই।
তুৰস্ক চৰকাৰৰ উদাসীন মনোভাৱ
এই সমগ্ৰ ঘটনাত তুৰস্ক চৰকাৰৰ ভূমিকা অত্যন্ত হতাশাজনক। বিনিয়োগৰ নামত ধন লৈ নাগৰিকত্ব দিলেও, আইনী সংকটৰ সময়ত নিজৰ নাগৰিকৰ কাষত থিয় নিদিলে তেওঁলোকে। নাজনীন আৰু তেওঁৰ স্বামীক আইনী প্ৰক্ৰিয়াত নিজৰ স্থিতি স্পষ্ট কৰাৰ যথোপযুক্ত সুযোগো দিয়া নহ’ল।
পাছপোৰ্টৰ এক দৃশ্য
বৰঞ্চ খৰধৰকৈ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰ পদক্ষেপ লোৱা হ’ল। এই ঘটনাই স্পষ্ট কৰে যে, কিছুমান দেশৰ বাবে নাগৰিকত্ব কেৱল এক ব্যৱসায়িক চুক্তি। নতুন নাগৰিকসকলৰ মানৱাধিকাৰ বা নিৰাপত্তাৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ বিশেষ কোনো দায়বদ্ধতা নাই।
গুৰুতৰ শাৰীৰিক সমস্যাত ভুগিছে নাজনীন
বিমানবন্দৰত আৱদ্ধ হৈ থকাৰ ফলত নাজনীনৰ শাৰীৰিক অৱস্থা ক্ৰমান্বয়ে অৱনতি ঘটিছে। তেওঁ একাধিক গুৰুতৰ ৰোগত আক্ৰান্ত। শেহতীয়াকৈ তেওঁৰ পেটত অস্ত্ৰোপচাৰ সম্পন্ন হৈছে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ উচ্চ ৰক্তচাপ, থাইৰয়ড আৰু ডায়েবেটিচত ভুগি আছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি বিমানবন্দৰত আৱদ্ধ হৈ থকাৰ বাবে তেওঁ প্ৰয়োজনীয় চিকিৎসা আৰু যত্নৰ পৰা বঞ্চিত হৈছে।
আনহাতে, ডোহাত থকা তেওঁৰ সন্তানকেইজনৰ অৱস্থাও অতিশয় উদ্বেগজনক। তেওঁৰ দুগৰাকী নাবালক পুত্ৰ বৰ্তমান ডোহাত অকলশৰে আছে। তেওঁলোকৰ এজন অটিজম ৰোগত আক্ৰান্ত আৰু তেওঁক নিয়মীয়া থেৰাপী তথা বিশেষ যত্নৰ প্ৰয়োজন। আনজন পুত্ৰই দ্বাদশ শ্ৰেণীত অধ্যয়ন কৰি আছে। পিতৃ-মাতৃৰ পৰা আঁতৰি থকাৰ মানসিক চাপে তেওঁৰ পঢ়া-শুনাতো মাৰাত্মক প্ৰভাৱ পেলাইছে। এনে পৰিস্থিতিত দুয়োটি সন্তান গভীৰ মানসিক আঘাতৰ মাজেৰে দিন পাৰ কৰিছে।
সংকটৰ ত্ৰাণকৰ্তা ভাৰতীয় দূতাবাস
তুৰস্ক চৰকাৰৰ পৰা কোনো সহায় নাপাই নাজনীনে মানৱীয় কাৰণত ডোহাস্থিত ভাৰতীয় দূতাবাসৰ কাষ চাপে। বৰ্তমান তেওঁ ভাৰতীয় নাগৰিক নহয়, আইনগতভাৱে তেওঁ তুৰস্কৰ নাগৰিক। তথাপি ভাৰতীয় দূতাবাসে তেওঁৰ পৰিস্থিতিৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰে।
ভাৰতীয় দূতাবাসে তৎকালীনভাৱে সমগ্ৰ বিষয়টো নতুন দিল্লীস্থিত বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰে। মানৱীয় দৃষ্টিভংগী আৰু নাজনীনৰ ক্ৰমাৎ অৱনতি ঘটা শাৰীৰিক অৱস্থাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ভাৰত চৰকাৰে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছে। সূত্ৰৰ খবৰ অনুসৰি, বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ নিৰ্ধাৰিত কিছু চৰ্ত আৰু আনুষ্ঠানিক প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত ভাৰতীয় দূতাবাসে চলিত সপ্তাহতে নাজনীনক এখন 'ইমাৰ্জেন্সি চাৰ্টিফিকেট প্ৰদান কৰাৰ বিষয়ে বিবেচনা কৰিছে। এয়া হৈছে এক অস্থায়ী ভ্ৰমণ নথি, যাৰ জৰিয়তে তেওঁ ডোহা বিমানবন্দৰৰ পৰা ওলাই ভাৰতলৈ আহিব পাৰিব।
বিমানৰ টিকট
নাগৰিকত্ব সলনি কৰাৰ পূৰ্বে ভাবক
যিসকলে উন্নত জীৱন আৰু সা-সুবিধাৰ প্ৰলোভনত পৰি নিজৰ মাতৃভূমিৰ নাগৰিকত্ব ত্যাগ কৰাৰ সপোন দেখে, তেওঁলোকৰ বাবে এই সমগ্ৰ ঘটনা এক বৃহৎ শিক্ষা। যিকোনো দেশৰ নাগৰিকত্ব গ্ৰহণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত অতিশয় সাৱধানে আৰু বিচাৰ-বিবেচনা কৰি লোৱা উচিত। কাৰণ জীৱনৰ চৰম সংকটৰ সময়ত শেষ পৰ্যন্ত সেইখন দেশেই আপোনাৰ কাষত থিয় দিয়ে, যাৰ মাটিৰ সৈতে আপোনাৰ শিপাডাল গভীৰভাৱে সাঙোৰ খাই থাকে।
তুৰস্কৰ দৰে যিবোৰ দেশে কেৱল বিনিয়োগৰ বিনিময়ত নাগৰিকত্ব প্ৰদান কৰে, তেওঁলোকে প্ৰায়ে বিপদৰ মুহূৰ্তত দায়িত্ব ল’বলৈ কুণ্ঠাবোধ কৰে। আনহাতে, ভাৰত চৰকাৰৰ এই প্ৰশংসনীয় পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰিলে যে, ভাৰতে নিজৰ প্ৰাক্তন নাগৰিকসকলৰ প্ৰতিও মানৱীয় আৰু সহানুভূতিশীল দৃষ্টিভংগী বজাই ৰাখে। এতিয়া কেৱল এটাই আশা- নাজনীনে যাতে অতি সোনকালেই এই জটিল প্ৰশাসনিক মেৰপেঁচৰ পৰা মুক্ত হৈ নিৰাপদে ভাৰতলৈ উভতি আহিব পাৰে।
