নতুন দিল্লী
যোৱা মে’ মাহত চমু কিন্তু তীব্ৰ সংঘাতৰ পিছত দ্বিপাক্ষিক সম্পৰ্কত অভূতপূৰ্ব বিভাজনৰ পটভূমিত বৃহস্পতিবাৰে ভাৰত আৰু পাকিস্তানে সংঘৰ্ষ হ’লেও আক্ৰমণ কৰিব নোৱাৰা পাৰমাণৱিক স্থানৰ তালিকা আৰু ইখনে সিখনৰ জিম্মাত থকা কাৰাবন্দীৰ তালিকাৰ বিনিময় কৰে।
বাংলাদেশৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী খালেদা জিয়াৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াত নিজৰ দেশক ঢাকাত প্ৰতিনিধিত্ব কৰা পাকিস্তানৰ নেছনেল এচেম্বলিৰ অধ্যক্ষ আয়াজ ছাদিকৰ সৈতে বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এছ জয়শংকৰে চমুকৈ মত বিনিময় কৰাৰ এদিন পিছতে এই তালিকাসমূহৰ বিনিময় কৰা হয়। যোৱা বছৰ পাকিস্তানত সন্ত্ৰাসবাদী আন্তঃগাঁথনিত ভাৰতে সামৰিক আক্ৰমণৰ ফলত উদ্ভৱ হোৱা চাৰিদিনীয়া সংঘাতৰ পিছত দুয়োপক্ষৰ উচ্চপদস্থ বিষয়াৰ মাজত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম মুখামুখি মত বিনিময়।
ভাৰত আৰু পাকিস্তানে নতুন দিল্লী আৰু ইছলামবাদত একেলগে কূটনৈতিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে পাৰমাণৱিক সংস্থাপন আৰু সুবিধাসমূহৰ বিৰুদ্ধে আক্ৰমণ নিষিদ্ধকৰণ চুক্তিৰ অধীনত সামৰি লোৱা সা-সুবিধাৰ তালিকাৰ আদান-প্ৰদান কৰে বুলি বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে প্ৰকাশ কৰিছে।
দুয়োখন চুবুৰীয়া দেশৰ মাজত সম্পৰ্ক সৰ্বকালৰ নিম্নতম স্তৰত থকাৰ পিছতো এই বিনিময়টোৱে ১৯৯২ চনৰ পৰাই পৰম্পৰা বজাই ৰাখিছে।
১৯৮৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত স্বাক্ষৰিত আৰু ১৯৯১ চনৰ জানুৱাৰীত বলবৎ হোৱা এই চুক্তিৰ অধীনত ভাৰত আৰু পাকিস্তানে প্ৰতি বছৰে ১ জানুৱাৰীত এই চুক্তিৰ অধীনত সামৰি ল’বলগীয়া পাৰমাণৱিক স্থাপন আৰু সুবিধাসমূহৰ বিষয়ে ইখনে সিখনক অৱগত কৰে। এইটো আছিল একেৰাহে ৩৫ সংখ্যক বিনিময় যদিও দুয়োপক্ষই তালিকাসমূহ ৰাজহুৱা নকৰে।
ভাৰত আৰু পাকিস্তানে নতুন দিল্লী আৰু ইছলামবাদৰ কূটনৈতিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে ২০০৮ চনৰ কনছুলাৰ প্ৰৱেশ চুক্তিৰ বিধান অনুসৰি ইখনে সিখনৰ জিম্মাত থকা অসামৰিক কাৰাবন্দী আৰু মাছমৰীয়াৰ তালিকাৰ আদান-প্ৰদান কৰিছিল।
বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে জনোৱা মতে, ভাৰতে নিজৰ জিম্মাত থকা ৩৯১ জন পাকিস্তানী বা পাকিস্তানী বুলি ধাৰণা কৰা অসামৰিক বন্দী আৰু ৩৩ জন মাছমৰীয়াৰ সবিশেষ শ্বেয়াৰ কৰিছে। পাকিস্তানে নিজৰ জিম্মাত থকা ভাৰতীয় বা ভাৰতীয় বুলি ধাৰণা কৰা ৫৮ জন অসামৰিক বন্দী আৰু ১৯৯ জন মাছমৰীয়াৰ সবিশেষৰ সৈতে তালিকা শ্বেয়াৰ কৰিছে।
ভাৰতীয় পক্ষই অসামৰিক বন্দী, নাওসহ মাছমৰীয়া, পাকিস্তানৰ জিম্মাত থকা নিৰুদ্দেশ হোৱা ভাৰতীয় প্ৰতিৰক্ষা জোৱানক সোনকালে মুকলি কৰি ঘূৰাই পঠিয়াবলৈ আহ্বান জনায়। লগতে পাকিস্তানক শাস্তি সম্পূৰ্ণ কৰা ১৬৭ জন ভাৰতীয় মাছমৰীয়া আৰু অসামৰিক বন্দীক মুকলি কৰি ঘূৰাই দিয়াৰ কাম ক্ষিপ্ৰতাৰে কৰিবলৈ আহ্বান জনোৱা হৈছে বুলি মন্ত্ৰালয়ে জানিবলৈ দিয়ে।
ভাৰতীয় পক্ষই পাকিস্তানক পাকিস্তানৰ জিম্মাত থকা ৩৫ জন অসামৰিক বন্দী আৰু মাছমৰীয়াক -- “যিসকলক ভাৰতীয় বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে আৰু এতিয়ালৈকে কনছুলাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হোৱা নাই” -- তাৎক্ষণিকভাৱে কনছুলাৰ প্ৰৱেশৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈও কয় বুলি মন্ত্ৰালয়ে জনায়। ইয়াৰ উপৰিও পাকিস্তান চৰকাৰক সকলো ভাৰতীয় আৰু ভাৰতীয় বুলি ধাৰণা কৰা বন্দী আৰু মাছমৰীয়াৰ সুৰক্ষা, নিৰাপত্তা আৰু কল্যাণ নিশ্চিত কৰিবলৈ কয়।
ভাৰত চৰকাৰৰ ধাৰাবাহিক প্ৰচেষ্টাৰ ফলত ২০১৪ চনৰ পৰা পাকিস্তানৰ পৰা ২৬৬১ জন মাছমৰীয়া আৰু ৭১ জন অসামৰিক বন্দীক ঘূৰাই অনা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ২০২৩ চনৰ পৰা ৫০০ মাছমৰীয়া আৰু ১৩ জন অসামৰিক বন্দীক দেশলৈ ঘূৰাই অনা হৈছে।
২০০৮ চনত পাকিস্তানস্থিত লস্কৰ-ই-তৈবা (LeT)ৰ দ্বাৰা সংঘটিত হোৱা মুম্বাই আক্ৰমণৰ পিছত নতুন দিল্লীয়ে সংমিশ্ৰিত আলোচনা বাতিল কৰাৰ পিছত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত কোনো ধৰণৰ স্থায়ী আলোচনা হোৱা নাই।
পাকিস্তানস্থিত গোটসমূহক দোষাৰোপ কৰা একাধিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ফলত এই প্ৰচেষ্টাসমূহ ব্যৰ্থ হলেও দুয়োপক্ষৰ ৰাজনৈতিক নেতৃত্বই যোগাযোগ পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছে আৰু যোৱা বছৰ পহলগাম সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ভাৰতে ১৯৬০ চনৰ সিন্ধু জল সন্ধি স্থগিত ৰখাকে ধৰি কেইবাটাও শাস্তিমূলক অৰ্থনৈতিক আৰু কূটনৈতিক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল।
