বেংগালুৰুত বাস কৰা পিতৃ আৰু মাতৃ দুয়োফালৰ পৰাই দুখন অতি প্ৰগতিশীল পৰিয়ালৰ মাজত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা আব্ৰুৱে কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়ত পঢ়াশুনা কৰিছিল। তেওঁৰ ককাক আছিল এজন পশু চিকিৎসক। তেওঁৰ মাতৃৰ ফালৰ আইতাক-ককাক সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল। এনে এক সময়ত য'ত ল'ৰা আৰু ছোৱালীৰ মাজত ব্যাপক বৈষম্যৰ প্ৰকোপ আছিল, তেনে সময়ত তেওঁৰ ঘৰত তেনে কোনো ধৰণৰ ভেদভাব নাছিল।
যি সময়ত নাৰীৰ শিক্ষা এক বিৰল কথা আছিল, সেই সময়তে তেওঁৰ পেহীয়েক আৰু মাহীয়েকহঁত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীধাৰী আছিল। পৰিয়ালটোত সফলতা অৰ্জন কৰাটো এক স্বাভাৱিক কথা আছিল আৰু শিক্ষাক পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। ধৰ্ম তেওঁৰ লালন-পালনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ আছিল- কোনো আদেশ হিচাপে নহয়, বৰং জীৱনৰ এক দৰ্শন হিচাপে।
ফজৰৰ নামাজৰ পিছত পুৱা ৭ বজালৈকে কিতাপেই আছিল তেওঁৰ একমাত্ৰ সংগী। তাৰ পিছত এঘণ্টাৰ আৰবী পাঠ আৰু তাৰ পিছতহে স্কুল। অনুশাসন আছিল অতি স্বাভাৱিক; কোনেও ইয়াক কঠোৰভাৱে জাপি দিয়া নাছিল। ই আছিল তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ নিভাঁজ সংস্কৃতি।
প্ৰতিদিনে আবেলি ৪ বজাত, আইতাক (নানী)-এ বনোৱা জলপানৰ সুবাসে আটাইবোৰ ল'ৰা-ছোৱালীক তেওঁৰ দিৱানখনৰ কাষলৈ লৈ আহিছিল। জলপানৰ লগতে চলিছিল সাধু কথা- নবীসকলৰ কথা, পুণ্যৰ কথা, জীৱনৰ পৰীক্ষাৰ কথা। এটাও কাহিনী নৈতিক শিক্ষাৰ অবিহনে শেষ হোৱা নাছিল। হজৰত ইউছুফ (আঃ)ৰ কাহিনীৰ জৰিয়তে, তেওঁ 'নফছ' (মানুহৰ প্ৰবৃত্তি বা কামনা) শব্দটোৰ গভীৰতা বুজি পোৱাৰ বহু আগতেই তাৰ প্ৰকৃত অৰ্থ শিকিছিল।
নাঘাত তাবাচ্ছুম আব্ৰু
আইতাকে কৈছিলঃ "এনে বহু ফিৰিস্তা আছে যিয়ে সকলো সময়তে ইবাদত কৰে। কিন্তু মানুহক পৰীক্ষা কৰা হয়- পাৰ্থিৱ কাম-কাজৰ মাজতো প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ। যদি তুমি এই দুনিয়াত সফলতা অৰ্জন নকৰা, তেন্তে আখেৰাতত অৰ্থাৎ পৰকালত কেনেকৈ শ্ৰেষ্ঠ হ'বা?"
তেওঁলোকৰ বিশ্বাস কেতিয়াও পাৰ্থিৱ উৎকৰ্ষৰ পৰা বিচ্ছিন্ন নাছিল। পোষ্টমাষ্টাৰ হিচাপে কৰ্মৰত তেওঁৰ পিতৃ আৰু স্কুল শিক্ষয়িত্ৰী মাতৃৰ মাজত বুজাবুজি ইমানেই গভীৰ আছিল যে গোটেই সপ্তাহটোৰ খাদ্যৰ তালিকাখনো দুয়ো একেলগে বহি শান্তিপূৰ্ণভাৱে আলোচনা কৰি ঠিক কৰিছিল।
দেওবাৰে তেওঁৰ দেউতাকে মৰমেৰে কৈছিল, "তুমি ছয় দিন পৰিয়ালটোৰ বাবে ৰন্ধা-বঢ়া কৰিলা। এতিয়া সপ্তম দিনটোত..." আৰু সেই সপ্তম দিনটোত, যত্নশীল স্বামীগৰাকীয়ে পাকঘৰৰ দায়িত্ব লৈছিল। সেই সময়ত এইটো একেবাৰেই সাধাৰণ বা প্ৰচলিত কথা নাছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ ঘৰত এইটোৱেই আছিল স্বাভাৱিক।
আব্ৰুৱে আজিও মনত পেলায় কেনেকৈ দেউতাকে অতিৰিক্ত মছলা আৰু এচামুচ বেছি ঘিউ দি সাধাৰণ আহাৰৰ জুতিও উৎসৱৰ দৰে কৰি তুলিছিল, যেন ৰন্ধা আঞ্জাখনত তেওঁ নিজৰ মৰমবোৰহে মিহলাই দিছিল। তেওঁ ল'ৰা-ছোৱালীক গা ধুৱাইছিল আৰু ঘৰৰ সকলো কাম-কাজৰ তদাৰক কৰিছিল। প্ৰতি মাহে তেওঁৰ সম্পূৰ্ণ দৰমহা পত্নীৰ হাতত তুলি দিছিল; যদি দহ টকাও কম থাকে, তেন্তে মাতৃয়ে সুধিছিল- সন্দেহৰ বশৱৰ্তী হৈ নহয়, তেওঁলোকৰ মাজত থকা মুকলি সম্পৰ্কৰ বাবেহে। ঘৰত যিকোনো বিষয়তে আলোচনা হোৱাটো সাধাৰণ কথা আছিল। তেওঁলোকৰ মাজৰ যোগসূত্ৰ ইমানেই সহজ আছিল যে মনত ক্ষোভ পুহি ৰখাৰ কোনো ঠায়েই নাছিল। একতা আৰু বান্ধোন তেওঁলোকক শিকোৱা হোৱা নাছিল; তেওঁলোকে তাক যাপন কৰিছিল।
তেওঁলোকৰ সংগ ইমানেই গভীৰ আছিল যে যেতিয়া দেউতাকৰ মৃত্যু হৈছিল, মাকৰো জীয়াই থকাৰ প্ৰতি মোহ নাইকিয়া হৈ পৰিছিল আৰু এবছৰৰ ভিতৰতে মাকৰো মৃত্যু ঘটিছিল। আব্ৰুৱে সেই বিৰল ভেটিটোৰ বাবে- পিতৃ-মাতৃ আৰু আল্লাৰ ওচৰত সদায় কৃতজ্ঞতা স্বীকাৰ কৰে।
দেওবাৰৰ দিনবোৰ আছিল পৰিয়ালৰ বাবে নিৰ্দিষ্টঃ দেউতাকৰ বাবে ইংৰাজী চিনেমা, মাকৰ বাবে হিন্দী চিনেমা, থিয়েটাৰ চাবলৈ যোৱা, হোটেলত নিশাৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰা আদি। এখন সুন্দৰভাৱে ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰা, একেবাৰে সাধাৰণ পৰিয়াল- আজি তেওঁ যি পৰ্যায়ত আছে, তাৰ বাবে তেওঁ এই সাধাৰণ পৰিৱেশটোকেই কৃতিত্ব দিয়ে।
এক অনুষ্ঠানত নাঘাত তাবাচ্ছুম আব্ৰু
বিয়াৰ আগতেই তেওঁ কৰ্ণাটক লোকসেৱা আয়োগ (KPSC)ৰ পৰীক্ষাৰ বাবে আবেদন কৰিছিল। কিন্তু যেতিয়া তেওঁৰ বিয়া ঠিক হ'ল, তেওঁ পৰীক্ষা নিদিয়াৰ সিদ্ধান্ত ল'লে। দেউতাকৰ কথাবোৰ আজিও তেওঁৰ কাণত বাজি থাকেঃ "জীৱনৰ সৈতে ইমান অসচেতন হোৱা উচিত নহয়। এই সেৱাৰ প্ৰতি থকা তোমাৰ আগ্ৰহৰ কথা তুমি আমাক ক'ব লাগিছিল।" তেওঁ দেউতাকক প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল যে তেওঁ পুনৰবাৰ চেষ্টা কৰিব।
সুযোগ আহিল- পিছৰ বছৰ নহয়, সোনকালেও নহয়, সম্পূৰ্ণ দহ বছৰৰ মূৰত। তেতিয়ালৈকে তেওঁ বিবাহিতা, টুমকুৰত নিগাজীকৈ থাকিবলৈ লৈছিল আৰু তিনিগৰাকী কন্যাৰ মাতৃ হৈছিল। এগৰাকী ওচৰ-চুবুৰীয়াই তেওঁক সাধাৰণভাৱেই KPSC পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হ'বলৈ পৰামৰ্শ দিলে।
হাতত কলম নোলোৱা এটা দশক পাৰ হৈ গৈছিল। তেওঁ পৰিয়ালৰ জীৱনত সম্পূৰ্ণৰূপে নিমগ্ন হৈ পৰিছিল। ৰচনা লিখা কথাটো বহু দূৰৰ যেন লাগিছিল। সন্তানৰ ডাইপাৰ আৰু ঘৰুৱা কাম-কাজৰ মাজত আত্মবিশ্বাস যেন ক'ৰবাত হেৰাই গৈছিল। তথাপি তেওঁ সাজু আছিল।
১৯৯৬ চনত, যেতিয়া মূল পৰীক্ষা আৰু সাক্ষাৎকাৰৰ সময় আহিল, তেতিয়া তেওঁৰ সৰু ছোৱালীজনীৰ বয়স আছিল মাত্ৰ এমাহ। তেওঁ পৰীক্ষা দিলে আৰু তৃতীয় স্থান অৰ্জন কৰিলে। তাৰ পিছত তেওঁ আৰু কেতিয়াও পিছলৈ ঘূৰি চাবলগীয়া হোৱা নাই।
তেওঁ প্ৰায়ে কয় যে তেওঁৰ সন্মুখত দুটা বিকল্প আছিলঃ এক সহজ, বিলাসী জীৱন অথবা সেৱাৰ জীৱন। তেওঁ সেৱাকে বাছি লৈছিল। ১৯৯৭ চনত, তেওঁ এগৰাকী KAS বিষয়া হিচাপে যোগদান কৰে আৰু কোলাৰত সহকাৰী আয়ুক্ত হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০০৮ চনত, তেওঁ পদোন্নতি লাভ কৰি ভাৰতীয় প্ৰশাসনিক সেৱালৈ নিৰ্বাচিত হয়।
২০০৮ চনৰ পৰা ২০২০ চনত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰালৈকে শ্ৰীমতী নাঘাত তাবাচ্ছুম আব্ৰুৰ যাত্ৰা পৰিৱৰ্তনশীল সুশাসনৰ সমাৰ্থক হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ ভাষাতঃ "এইটো হৈছে দৰমহা পোৱা সমাজ সেৱা।"
২০০১ চনত, কৰ্ণাটক ৰাজ্যিক মহিলা আয়োগৰ মুৰব্বী হিচাপে, তেওঁ বহু প্ৰভাৱশালী নীতি সংস্কাৰৰ বাবে দায়িত্ব পালন কৰিছিল- নাৰীৰ অধিকাৰৰ বিষয়ক কথাবোৰে মূলসুঁতিত স্থান পোৱাৰ বহু আগতেই। পৰৱৰ্তী সময়ত, তেওঁৰ সঞ্চালনাত চলা সম্পূৰ্ণ অনাময় অভিযানৰ (TSC) অধীনত, কৰ্ণাটকে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৪২৬ খন নিৰ্মল গাঁও পঞ্চায়ত বঁটা লাভ কৰে, যিটো আছিল এক পেছাদাৰী চমকপ্ৰদ মুহূৰ্ত, যিয়ে প্ৰমাণ কৰিছিল যে নিৰন্তৰ জনসেৱাই কি অৰ্জন কৰিব পাৰে।
এক অনুষ্ঠানত নাঘাত তাবাচ্ছুম আব্ৰু
তেওঁ KSWAN, ই-প্ৰকিঅ'ৰমেণ্ট প্লেটফৰ্ম আৰু বেংগালুৰু ৱানৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ আই টি পদক্ষেপবোৰত এক আগশাৰীৰ ভূমিকা পালন কৰিছিল- যিবোৰ প্ৰকল্পৰ ওপৰত আজি ৰাজ্য চৰকাৰ নিৰ্ভৰশীল। ৰাজ্যৰ সকলো বিত্তীয় লেনদেন এক উমৈহতীয়া আৰু বাধাহীন প্লেটফৰ্মলৈ অনাৰ ধাৰণাটো তেৱেঁই আগবঢ়াইছিল, যাৰ ফলস্বৰূপে 'খাজানে টু' ই-গভৰ্নেন্স প্ৰকল্পৰ সূচনা হৈছিল।
ক'ভিড মহামাৰীৰ সময়ত, সুৱৰ্ণ আৰোগ্য সুৰক্ষা ট্ৰাষ্টৰ মুৰব্বী হিচাপে, তেওঁ আয়ুষ্মান ভাৰত আৰোগ্য কৰ্ণাটক আঁচনিৰ অধীনত বিনামূলীয়া চিকিৎসা নিশ্চিত কৰিবলৈ অহোপুৰুষাৰ্থ কৰিছিল। তেওঁৰ এই সেৱাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপেই অৱসৰৰ পিছতো তেওঁৰ কাৰ্যকাল বৃদ্ধি কৰা হৈছিল।
তেওঁৰ সময়ত, মহিলাৰ বাবে মৰ্যাদাপূৰ্ণ ভূমিকা বুলি কেৱল চিকিৎসক বা শিক্ষয়িত্ৰীকে গণ্য কৰা হৈছিল। অফিচলৈ যোৱা মহিলাসকলে মানুহৰ তীক্ষ্ণ দৃষ্টিৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছিল। যি সময়ত মহিলাৰ বাবে দুচকীয়া বাহন চলোৱাটো বিৰল আছিল, তেতিয়া তেওঁ দুচকীয়া বাহন চলাইছিল। ইয়াৰ বাবে বহুতে তেওঁক সমালোচনা কৰিছিল। এবাৰ কোনোবাই তেওঁৰ জীৱনশৈলীৰ বিষয়ে পৰিয়ালৰ বয়োজ্যেষ্ঠসকলৰ আগত ফুচফুচাই কৈছিল।
তেওঁৰ পেহীআইতাকে দৃঢ়তাৰে উত্তৰ দিছিলঃ "ইনকো জাজ কৰনে কা ষ্টেণ্ডাৰ্ড অলগ হ্যেয়।" আৰু সঁচাকৈয়ে, সেয়াই আছিল। কেৰালাৰ প্ৰথমগৰাকী মুছলমান মহিলা আই এ এছ বিষয়া হিচাপে তেওঁ প্ৰায়ে শ্বামিম বানুৰ নাম উল্লেখ কৰে। কৰ্ণাটকত, আব্ৰুৱেও নিজৰ বাবে প্ৰথম হোৱাৰ বাট মুকলি কৰিছিল- নীৰৱে অথচ নিৰ্ণায়কভাৱে বহু দুৱাৰ মুকলি কৰি।
তেওঁ কয়, "মহিলাসকলে নিজেই নিজৰ বাবে বাধাৰ সৃষ্টি কৰে। মানুহৰ কথালৈ কাণ নিদিবা। সমাজে হয়তো আৰম্ভণিতে তোমাক তললৈ টানিব পাৰে, কিন্তু ই সদায় জয়ী হোৱা জনৰ পক্ষতেই থিয় দিয়ে।" তেওঁ লগতে কয় যে পৰিয়ালৰ হেঁচা অৱশেষত সমৰ্থনলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়, যেতিয়া সফলতাই কথা কয়। "কাঠৰ কথা পাতোঁতে আমি হাবিখনৰ কথা পাহৰি যাওঁ।" আমি ব্যক্তিক উদযাপন কৰোঁ, কিন্তু পৰিয়ালবোৰক পাহৰি যাওঁ।
তেওঁৰ সৰুকালৰ প্ৰতিটো মাইলৰ খুঁটি- দশম শ্ৰেণী, পি.ইউ.চি., ডিগ্ৰী, পি.জি. আৰু অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ মুহূৰ্তবোৰ- সমগ্ৰ পৰিয়ালটোৱে মিলি উদযাপন কৰিছিল। বৰদেউতাক, খুৰাক, পেহীয়েকহঁতৰ পৰা উপহাৰৰ সোঁত বৈছিল। উৎসাহ আছিল সামূহিক। প্ৰতিটো উদযাপনেই পৰৱৰ্তী খোজটোত উঠাৰ বাবে প্ৰেৰণা হৈ পৰিছিল। সফলতাক কেতিয়াও চূড়ান্ত লক্ষ্য হিচাপে গণ্য কৰা হোৱা নাছিল, বৰং ইয়াক অধিক দায়িত্ব গ্ৰহণৰ এখন দুৱাৰ হিচাপেহে লোৱা হৈছিল।
এক অনুষ্ঠানত নাঘাত তাবাচ্ছুম আব্ৰু
তেওঁ বৰ্তমানৰ একক পৰিয়ালৰ ধাৰাটোক লৈ চিন্তিত। তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে যুটীয়া পৰিয়ালবোৰে ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলে। তেওঁলোকে পৰিস্থিতিৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ ক্ষমতা, জবাবদিহিতা আৰু সহানুভূতি শিকায়। "আমি কেৱল ধৰ্মৰ আদেশ দিওঁ কিন্তু আমাৰ ল'ৰা-ছোৱালীক ইয়াৰ অৰ্থ বুজাই নিদিওঁ। আমি কিবা এটা অতি প্ৰয়োজনীয় বস্তু হেৰুৱাই পেলাইছোঁ।"
তেওঁৰ নিজৰ জীয়ৰীসকলেই ইয়াৰ জীৱন্ত নিদৰ্শনঃ এগৰাকী হৃদৰোগ বিশেষজ্ঞ। এগৰাকী বিজ্ঞানী। আন এগৰাকীৰ হাতত আছে MBA ডিগ্ৰী। তেওঁ MES মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল, ১৯৮৬ চনত ইউজিচি ফেল'শ্বিপ অৰ্জন কৰিছিল, বিয়া হৈছিল, তিনিগৰাকী কন্যাক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল আৰু তাৰ পিছতো তেওঁ আগুৱাই গৈছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰে যে জাতি আৰু ধৰ্মই কেতিয়াও প্ৰতিভাক সীমাবদ্ধ কৰিব নোৱাৰে।
তেওঁৰ বাৰ্তা স্পষ্টঃ মহিলাসকলে নিজকে আদৰ্শ হিচাপে গঢ়ি তুলিব লাগিব। যদি আমি আগবাঢ়ি নাযাওঁ, তেন্তে আমাৰ পিছত অহা বহু মহিলাই কষ্ট ভুগিব লাগিব। যেতিয়া মহিলাসকলে সফলতা অৰ্জন কৰে, তেতিয়া সমাজৰ অন্ধবিশ্বাসবোৰ নোহোৱা হৈ যায়। চতুৰ্থ প্ৰজন্মৰ শিক্ষিত পৰিয়াল এটাৰ পৰা অহাৰ বাবে, বিয়া হোৱাটো কেতিয়াও তেওঁৰ চূড়ান্ত লক্ষ্য নাছিল। সমাজক কিবা এটা ঘূৰাই দিয়াটোহে মূল লক্ষ্য আছিল। বৰ্তমান তেওঁ আগ্ৰহী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক দিকনিৰ্দেশনা দিয়ে।
তেওঁ প্ৰায়ে কথাটো দোহাৰেঃ "পৰিয়ালৰ সমৰ্থন হৈছে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ।" তেওঁ পৰিয়ালসমূহক সচেতনভাৱে এনে এটা পৰিৱেশ গঢ়ি তুলিবলৈ আহ্বান জনায়, যিদৰে তেওঁ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল, য'ত স্বামী-স্ত্ৰীয়ে একতাৰ বাবে চেষ্টা কৰে, য'ত দমনৰ ঠাইত আলোচনা হয়, য'ত সফলতাক উদযাপন কৰা হয়, য'ত ধৰ্মক অৰ্থৰ সৈতে বুজাই দিয়া হয় আৰু য'ত ল'ৰা আৰু ছোৱালী সমান।
কেৱল সফল সন্তান জন্ম দিবলৈ নহয়। বৰং ভাল মানুহ গঢ়ি তুলিবলৈ। আৰু যেতিয়া মানুহে তেওঁৰ এই যাত্ৰাক অসাধাৰণ বুলি কয়, তেওঁ মিচিকিয়াই হাঁহে। "ই এখন অতি ভাৰসাম্যপূৰ্ণ পৰিয়ালৰ ফলাফল আছিল।" আৰু হয়তো সেয়াই আটাইতকৈ অসাধাৰণ কথা।
(লেখিকা এগৰাকী জ্যেষ্ঠ সাংবাদিক)
