এছ মেনন
সম্প্ৰতি ছ’চিয়েল মিডিয়া আৰু চমকপ্ৰদ মন্তব্যৰ জৰিয়তে ৰাজহুৱা ব্যক্তিসকলে পৰিচিতি লাভ কৰাৰ সময়ত ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী মুছলমান IFS বিষয়া নাগমা মহম্মদ মল্লিকৰ উপস্থিতি আৰু কৰ্মৰাজি নীৰৱ আৰু প্ৰায় প্ৰচাৰবিমুখ হোৱাৰ বাবেই ব্যতিক্ৰম হৈ পৰিছে। প্ৰচাৰৰ পৰা বহু দূৰত, এক নীৰৱ অথচ বলিষ্ঠ ৰূপত তেওঁ নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰি আহিছে। তেওঁৰ কণ্ঠ আৰু কৰ্মৰাজি কেৱল সন্মিলন কক্ষৰ বন্ধ দুৱাৰৰ মাজতেই আবদ্ধ, য’ৰ পৰাই সমগ্ৰ বিশ্বৰ সৈতে ভাৰতৰ ভৱিষ্যতৰ সম্পৰ্ক গঢ় লৈ উঠে। এই কক্ষবোৰতেই ভাৰতে নিজৰ স্থিতি স্পষ্ট কৰে আৰু নিজৰ সদিচ্ছাৰে সমগ্ৰ বিশ্বক পতিয়ন নিয়ায়।
বৰ্তমান জাপান আৰু মাৰ্শ্বেল দ্বীপপুঞ্জত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপে কৰ্মৰত নাগমা মল্লিকে আন বহু কূটনীতিবিদৰ দৰেই ৰাজহুৱা উপস্থিতিৰ পৰা বিৰত থাকি কেৱল নিজৰ কূটনৈতিক দায়িত্বৰ ওপৰতেই গভীৰভাৱে মনোনিৱেশ কৰিছে। ১৯৯১ চনৰ বেটচৰ ভাৰতীয় বৈদেশিক সেৱা (IFS)ৰ বিষয়া মল্লিকৰ গৃহভূমি হৈছে কেৰালা, যিখন ৰাজ্যৰ পৰা IAS বা IFS বিষয়াৰ সংখ্যা সাধাৰণতে বেছি নহয়। সাধাৰণতে এই ৰাজ্যখনৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা যিকোনো ব্যক্তিয়েই স্থানীয় সংবাদ মাধ্যমত ব্যাপক চৰ্চা লাভ কৰে যদিও, মল্লিকৰ ক্ষেত্ৰত তেনে কোনো প্ৰচাৰ দেখিবলৈ পোৱা নাযায়।
নাগমা মহম্মদ মল্লিক
এগৰাকী বৈদেশিক কূটনীতিবিদ হোৱাৰ তেওঁৰ যাত্ৰা যেন তেওঁৰ জন্মৰ বহু আগতেই আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ এনে এক পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল, যাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে সমাজত প্ৰত্যাহ্বানমূলক ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় আগবাঢ়ি আহিছিল। তেওঁৰ ককাক পুথিয়াপুৰা আহমেদ ১৯৩০-ৰ দশকত কাছাৰগড়ৰ পৰা ওকালতি কৰা প্ৰথমকেইগৰাকীমান মুছলমান অধিবক্তাৰ ভিতৰত এজন আছিল আৰু তেওঁৰ খুৰাক মহম্মদ হাছিম ১৯৬২ চনৰ ভাৰত-পাক যুদ্ধৰ এগৰাকী শ্বহীদ আছিল।
দিল্লীতে ডাঙৰ-দীঘল হোৱা মল্লিকে ছেইণ্ট ষ্টিফেন্স কলেজ আৰু দিল্লী স্কুল অৱ ইকনমিক্সৰ পৰা উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। বিবাহিতা তথা দুগৰাকী সন্তানৰ মাতৃ নাগমা মল্লিকে জাপান আৰু মাৰ্শ্বেল দ্বীপপুঞ্জৰ ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপে বৰ্তমানৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰাৰ পূৰ্বে টিউনিচিয়া, পোলেণ্ড আৰু ব্ৰুনেইৰ দৰে কেইবাখনো দেশত ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি নিজৰ কৰ্মজীৱন সমৃদ্ধ কৰিছে। তেওঁ য’তেই ভাষণ নিদিয়ক কিয়, তেওঁৰ ভাষণৰ গভীৰ আৰু শান্ত সুৰত তেওঁৰ বিশাল অভিজ্ঞতাৰ প্ৰতিফলন ঘটা দেখা যায়।
উদাহৰণস্বৰূপে, টিউনিছিয়াত সংবিধান গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত প্ৰদান কৰা এক ভাষণত তেওঁ দেশখনৰ সংগ্ৰাম আৰু গণতন্ত্ৰৰ জয়ক প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু ভাৰতৰ তৰফৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সহায়ৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। তেওঁ কৈছিল যে ভাৰত এখন পুৰণি গণতান্ত্ৰিক দেশ হ’ব পাৰে, কিন্তু তথাপি টিউনিছিয়াৰ পৰা শিকিবলগীয়া বহু কথা আছে। তেওঁ কৈছিল, "টিউনিছিয়াই ইতিমধ্যে বিশ্বক দেখুৱাই দিছে যে তেওঁলোকে আলোচনা আৰু বুজাবুজিৰ জৰিয়তে মতানৈক্য দূৰ কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক আৰু আদৰ্শগত পাৰ্থক্যসমূহ কেনেকৈ সমাধান কৰিব লাগে সেয়া জানে। মই নিশ্চিত যে ইয়াৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক ব্যৱধান দূৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো একেই মনোভাৱ বিৰাজ কৰিব। মই আমাৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰীয়ে ইয়াত থকা সময়ছোৱাত কোৱা কথাষাৰৰে সামৰণি মাৰিব বিচাৰিমঃ ‘নতুন গণতান্ত্ৰিক দেশসমূহৰ পৰা পৰিপক্ক গণতান্ত্ৰিক দেশসমূহে বহুত কিবা-কিবি শিকিব পাৰে…’। অৰ্থাৎ, টিউনিছিয়া, আমি আপোনালোকৰ সৈতে আছোঁ, আপোনালোকৰ হাতত ধৰি আছোঁ আৰু আপোনালোকৰ পৰা শিকিও আছোঁ।"
নাগমা মহম্মদ মল্লিক
টিউনিছিয়া আৰু অন্যান্য দেশত তেওঁৰ পূৰ্বৰ কাৰ্যকালৰ বহু ভাষণত মহাত্মা গান্ধী আৰু অহিংসাৰ প্ৰসংগ উত্থাপন হৈছিল। তেওঁ ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামক ইতিহাসৰ এক বন্ধ অধ্যায় হিচাপে নহয়, অহিংসাৰ নিৰাময়কাৰী স্পৰ্শৰ প্ৰয়োজন হোৱা এখন বিশ্বৰ বাবে এক নিৰন্তৰ নৈতিক প্ৰেৰণা হিচাপে দাঙি ধৰিছিল। এক ভাষণত তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে কেনেকৈ অহিংস প্ৰতিবাদে আনকি আটাইতকৈ শক্তিশালী সাম্ৰাজ্যকো প্ৰত্যাহ্বান জনাব পাৰে।
এই ভাষণসমূহৰ আনুষ্ঠানিক সুৰৰ মাজতো মল্লিকে অতি নিপুণভাৱে মহিলাৰ অধিকাৰ আৰু স্বাধীনতাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। তেওঁ কৈছিল যে কেনেকৈ গান্ধীজীয়ে মহিলাসকলক ঘৰৰ পৰা ওলাই আহিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল আৰু অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে তেওঁলোকে গান্ধীজীৰ অহিংস প্ৰতিবাদৰ অংশ হিচাপে সুৰাৰ দোকানৰ সন্মুখত পিকেটিং কৰা আৰু আমদানিকৃত সামগ্ৰী জ্বলাই দিয়াৰ দৰে কাৰ্যত লিপ্ত হৈছিল। তেওঁৰ মতে, সেই সময়ৰ এক কঠোৰ সামাজিক ব্যৱস্থাত মহিলাসকলে কেৱল ইতিহাসৰ অংশীদাৰেই হোৱা নাছিল, বৰং সমাজ পৰিৱৰ্তনৰ এক শক্তিশালী মাধ্যম হৈ পৰিছিল।
তেওঁৰ প্ৰতিটো ভাষণেই বিদেশৰ দৰ্শকৰ আগত ভাৰতীয় দৃষ্টিভংগী দাঙি ধৰে, যাৰ জৰিয়তে অতীতত গান্ধীজীয়ে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা অহিংসা আৰু আলোচনাৰ আদৰ্শৰে ভাৰতৰ ভাবমূৰ্তি উজলাই তোলে। গান্ধীজীৰ প্ৰসংগ উল্লেখ কৰি তেওঁ কয়ঃ "তেওঁ নিজৰ আটাইতকৈ কঠোৰ সমালোচক আৰু শত্ৰুসকলকো মুকলি মনেৰে ক্ষমা কৰি দিছিল আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰতি কেৱল নিজৰ শ্ৰদ্ধা আৰু প্ৰশংসাহে ব্যক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ নিজৰ অনুপ্ৰেৰণাদায়ক ভাষাত ক’বলৈ গ’লে, ‘যদি আমি গণতন্ত্ৰৰ প্ৰকৃত মনোভাৱ গঢ়ি তুলিব বিচাৰো, তেন্তে আমি অসহিষ্ণু হ’লে নচলিব। অসহিষ্ণুতাই নিজৰ উদ্দেশ্যৰ প্ৰতি থকা বিশ্বাসহীনতাকে প্ৰতিফলিত কৰে’।"
নাগমা মহম্মদ মল্লিক
তথাপি, জাপানত তেওঁৰ বৰ্তমানৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্বত, তেওঁৰ কণ্ঠই এতিয়া আৰু অতীতক সোঁৱৰাই দিয়া নাই বৰং ভৱিষ্যতৰ দিশে আঙুলিয়াই দিছে। ইতিহাসৰ উদ্ধৃতি দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ এতিয়া সময়ৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। তেওঁৰ শেহতীয়া কাৰ্যসূচীসমূহত, সেয়া লাগিলে ৰাষ্ট্ৰীয় উদযাপন হওক, বৈজ্ঞানিক সহযোগিতা হওক বা দ্বিপাক্ষিক বৈঠকেই হওক- প্ৰযুক্তি, উদ্ভাৱন আৰু অৰ্থনৈতিক অংশীদাৰিত্বৰ দৰে ক্ষেত্ৰত ভাৰত-জাপান সম্পৰ্ক সুদৃঢ় কৰাৰ ওপৰতহে তেওঁৰ মনোযোগ কেন্দ্ৰীভূত হৈছে।
এই পৰিৱৰ্তনে হয়তো জাতিটোৰ এক উত্তৰণৰ ইংগিত দিয়ে, যিটো জাতিয়ে এসময়ত নিজকে অতীতৰ পটভূমিত সংজ্ঞায়িত কৰিছিল, সেই জাতিটোৱেই এতিয়া নিজৰ জনসাধাৰণৰ বাবে ভৱিষ্যত গঢ়ি তোলাত আৰু নিজৰ চৌপাশৰ লোকসকলক প্ৰভাৱিত কৰাত ব্যস্ত হৈ পৰিছে।
মল্লিকৰ কৰ্মজীৱনৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় দিশটো হ’ল তেওঁৰ নিৰৱচ্ছিন্ন আৰু শালীন উপস্থিতি। তেওঁৰ কোনো বহুলভাৱে প্ৰচাৰিত সাক্ষাৎকাৰ নাই, কোনো টেলিভিছনৰ বিতৰ্ক নাই বা সহজে উপলব্ধ কোনো ব্যক্তিগত বিৱৰণ নাই। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, তেওঁৰ কৰ্মজীৱনৰ পৰিচয় পোৱা যায় কেৱল চৰকাৰী ভাষণ আৰু কূটনৈতিক টোকাসমূহৰ জৰিয়তে। প্ৰচাৰমুখী এই পৃথিৱীখনত ই এক বিৰল বিৰোধাভাসৰ সৃষ্টি কৰেঃ এগৰাকী অতিশয় গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি, যি সাধাৰণ জনতাৰ দৃষ্টিৰ পৰা প্ৰায় আঁৰতেই থাকি যায়। অৱশ্যে, এই কঠিন সময়ত এগৰাকী সফল মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে তেওঁৰ বাবে এনে এক সাধাৰণ আৰু নীৰৱ জীৱনশৈলীয়েই আটাইতকৈ বেছি উপযোগী।
তেওঁৰ মূল কৰ্মক্ষেত্ৰ সাধাৰণ জনতাৰ দৃষ্টিসীমাৰ বহু দূৰত অৱস্থিত, কিন্তু তেওঁৰ এই নীৰৱ সাধনাৰ সুফল সমগ্ৰ বিশ্বই অনুভৱ কৰিব পাৰিব। বৰ্তমান আৰু অনাগত ভৱিষ্যতত বিশ্বৰ অন্যান্য দেশৰ সৈতে ভাৰতৰ সম্পৰ্ক কেনেদৰে গঢ় লৈ উঠিব, সেয়া বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰ কৰিব তেওঁৰ দৰে দূৰদৰ্শী কূটনীতিবিদসকলৰ কৰ্মৰ ওপৰত। আজিৰ নৱ্য-ভূৰাজনৈতিক প্ৰেক্ষাপটত, য’ত তীব্ৰ উত্তেজনাই বিশ্বখনক খণ্ড-বিখণ্ড কৰাৰ উপক্ৰম কৰিছে আৰু প্ৰতিখন দেশেই বৰফৰ ওপৰত খোজ কঢ়াৰ দৰে প্ৰতিটো খোজ অতি সাৱধানে পেলাবলগীয়া হৈছে, তেনে এক স্পৰ্শকাতৰ সময়ত নাগমা মল্লিকে পালন কৰা এই গুৰু দায়িত্ব সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসনীয়। প্ৰচাৰৰ ধামখুমীয়াৰ পৰা আঁতৰত থাকিও নিজৰ কৰ্মৰে দেশৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰা এইগৰাকী কূটনীতিবিদৰ যাত্ৰা কেৱল এক পেছাদাৰী দায়িত্বই নহয়, বৰং দেশপ্ৰেম আৰু একাগ্ৰতাৰ এক অনুপম নিদৰ্শন।
