নতুন দিল্লী
ইছৰোৰ ২০২৫-২৬ বৰ্ষৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা ইছৰোৱে ছেমি-ক্ৰায়োজেনিক ইঞ্জিন প্ৰদানৰ বাবে মস্কোত ৰাছিয়াৰ মহাকাশ সংস্থা ৰছকচমছৰ সৈতে কাৰিকৰী আলোচনা কৰিছে।
বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনত কোৱা হৈছে যে ইছৰোৰ বিষয়াসকলে বিতং কাৰিকৰী আলোচনাৰ বাবে মস্কো ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু ইঞ্জিনসমূহৰ বাবে এটা খচৰা চুক্তি বৰ্তমান অনুমোদন প্ৰক্ৰিয়াৰ অধীনত আছে।
ছেমি-ক্ৰায়োজেনিক ইঞ্জিন হৈছে ভাৰতৰ ভৱিষ্যতৰ গধুৰ ওজন কঢ়িয়াব পৰা উৎক্ষেপণ যান (heavy-lift launch vehicles) সমূহৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰযুক্তি। ই বিশুদ্ধ কেৰাচিন আৰু জুলীয়া অক্সিজেনৰ মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰে, যিয়ে বৰ্তমানৰ প্ৰণালীসমূহৰ তুলনাত অধিক কাৰ্যক্ষমতা আৰু প্ৰেৰণা (thrust) প্ৰদান কৰে।
এই ধৰণৰ ইঞ্জিনৰ বিকাশ আৰু অন্তৰ্ভুক্তিৰ ফলত অধিক গধুৰ সামগ্ৰী (payloads) আৰু গভীৰ মহাকাশ অভিযানৰ বাবে ভাৰতৰ উৎক্ষেপণ ক্ষমতা শক্তিশালী হ’ব বুলি আশা কৰা হৈছে।
মহাকাশ প্ৰযুক্তি আৰু অন্বেষণত ইছৰোৱে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰিত্ব সম্প্ৰসাৰিত কৰাৰ লগে লগে ৰাছিয়াৰ সৈতে এই যোগাযোগ আৰম্ভ হৈছে। যদিও ভাৰতে নিজাকৈ ছেমি-ক্ৰায়োজেনিক ইঞ্জিন কাৰ্যসূচীত কাম কৰি আহিছে, ৰছকচমছৰ সৈতে সহযোগিতাৰ ফলত কামৰ গতি খৰতকীয়া কৰাত আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰযুক্তিগত ব্যৱধানসমূহ পূৰণ কৰাত সহায় হ’ব পাৰে।
বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনত চুক্তিখন চূড়ান্ত কৰাৰ বাবে বা ইঞ্জিনসমূহ প্ৰদানৰ সময়সূচীৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। অৱশ্যে, চলি থকা অনুমোদন প্ৰক্ৰিয়াই ইংগিত দিয়ে যে আলোচনা আৰম্ভণিৰ পৰ্যায় অতিক্ৰম কৰিছে।
ইছৰোৱে যোৱা বছৰৰ ২৮ মাৰ্চত প্ৰকাশ কৰা এক বিবৃতিত কৈছিল যে তেওঁলোকে "২০০০ কিলোনিউটনৰ উচ্চ প্ৰেৰণা সম্পন্ন ছেমি-ক্ৰায়োজেনিক ইঞ্জিন বা জুলীয়া অক্সিজেন/কেৰাচিন ইঞ্জিনৰ ডিজাইন আৰু বিকাশত অগ্ৰগতি লাভ কৰিছে, যিয়ে এলভিএম৩ (LVM3) উৎক্ষেপণ যানৰ ছেমি-ক্ৰায়োজেনিক বুষ্টাৰ পৰ্যায়ক শক্তি প্ৰদান কৰিব। ছেমি-ক্ৰায়োজেনিক ইঞ্জিন উন্নয়ন কাৰ্যসূচীৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰা হৈছিল ২০২৫ চনৰ ২৮ মাৰ্চত, যেতিয়া তামিলনাডুৰ মহেন্দ্ৰগিৰিত অৱস্থিত ইছৰো প্ৰপালচন কমপ্লেক্সত ইঞ্জিন পাৱাৰ হেড টেষ্ট আৰ্টিকল (PHTA)-ৰ প্ৰথম সফল হট টেষ্ট সম্পন্ন কৰা হৈছিল।"
ইছৰোৰ লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেম চেণ্টাৰে (LPSC) ছেমি-ক্ৰায়োজেনিক প্ৰপালচন ইঞ্জিন আৰু পৰ্যায়টো বিকশিত কৰি আছে। ২০০০ কিলোনিউটনৰ ছেমি-ক্ৰায়োজেনিক ইঞ্জিনৰ (SE2000) দ্বাৰা চালিত এছচি১২০ (SC120) পৰ্যায়টোৱে এলভিএম৩-ৰ বৰ্তমানৰ মূল লিকুইড পৰ্যায়টোক (L110) প্ৰতিষ্ঠাপন কৰিব, যাৰ ফলত পে-লোড সক্ষমতা বৃদ্ধি পাব আৰু ভৱিষ্যতৰ উৎক্ষেপণ যানৰ বুষ্টাৰ পৰ্যায়সমূহকো শক্তি প্ৰদান কৰিব।
ইছৰোৱে নিজৰ বিবৃতিত লগতে কৈছিল, "ছেমি-ক্ৰায়োজেনিক প্ৰপালচনত বিষাক্ত নোহোৱা আৰু বিপদজনক নোহোৱা প্ৰপালেন্ট (জুলীয়া অক্সিজেন আৰু কেৰাচিন) ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ই বৰ্তমানৰ এল১১০ পৰ্যায়ৰ তুলনাত অধিক কাৰ্যক্ষমতা প্ৰদান কৰিব। এলভিএম৩ যানত উন্নত ক্ৰায়োজেনিক পৰ্যায়ৰ সৈতে ছেমি-ক্ৰায়োজেনিক প্ৰপালচন প্ৰণালী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিলে জিটিও (GTO)-ত ইয়াৰ পে-লোড ক্ষমতা ৪ টনৰ পৰা ৫ টনলৈ বৃদ্ধি পায়।"
সংস্থাটোৱে কয়, "এছই-২০০০ (SE-2000) ইঞ্জিনৰ প্ৰধান উপ-প্ৰণালীসমূহৰ ভিতৰত আছে থ্ৰাষ্ট চেম্বাৰ, প্ৰি-বাৰ্ণাৰ, টাৰ্বো পাম্প চিষ্টেম, নিয়ন্ত্ৰণ উপাদান আৰু ষ্টাৰ্ট আপ চিষ্টেম। এছই২০০০ ইঞ্জিনটোৱে ১৮০ বাৰ (bar) উচ্চ চেম্বাৰ প্ৰেচাৰ (প্ৰপালেন্ট ফিড চিষ্টেমৰ দ্বাৰা ৬০০ বাৰ পৰ্যন্ত প্ৰেচাৰ প্ৰদান কৰা হয়) আৰু ৩৩৫ চেকেণ্ডৰ স্পেচিফিক ইম্পালছৰ সৈতে এক জটিল অক্সিডাইজাৰ সমৃদ্ধ ষ্টেজড কম্বাশ্বন চক্ৰত কাম কৰে।"
ইছৰোৱে কয়, "এই উচ্চ প্ৰেৰণা স্তৰত ইঞ্জিনৰ বিকাশ অতি প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু এই প্ৰযুক্তি কেৱল খুব কম সংখ্যক দেশৰ হাততহে উপলব্ধ।"
মস্কো ভ্ৰমণটো বিগত বছৰত ইছৰোৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কৰ এক বহল পৰিসৰৰ অংশ। প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে মহাকাশ সংস্থাটোৱে মানৱবাহী মহাকাশ উৰণ, উপগ্ৰহ নেভিগেচন, পৃথিৱী নিৰীক্ষণ আৰু সক্ষমতা বৃদ্ধিৰ দৰে ক্ষেত্ৰত একাধিক দেশ আৰু সংস্থাৰ সৈতে আলোচনা চলাই আছে।
ৰাছিয়াৰ সৈতে ইছৰোৰ সহযোগিতা গ্ৰহ সম্পৰ্কীয় অভিযানলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। প্ৰতিবেদনত আলোকপাত কৰা হৈছে যে ভাৰতৰ পৰিকল্পিত ভেনাছ অৰ্বিটাৰ মিছনৰ বাবে ৰাছিয়াৰ স্পেচ ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটক এটা অংশীদাৰ পে-লোড প্ৰদানকাৰী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছে আৰু এই সন্দৰ্ভত কাৰিকৰী আলোচনা চলি আছে।
বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনত কোৱা হৈছে, "ভেনাছ অৰ্বিটাৰ মিছনৰ (VOM) উদ্দেশ্যসমূহৰ ভিতৰত আছে শুক্ৰৰ বায়ুমণ্ডল, আয়নমণ্ডল, পৃষ্ঠ, পৃষ্ঠৰ তলৰ ভাগ আৰু সূৰ্যৰ সৈতে ইয়াৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া অধ্যয়ন কৰা। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পে-লোডসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুজাবুজিৰ চুক্তিসমূহৰ (MoUs) অনুমোদনৰ সৈতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতাৰ প্ৰয়াসসমূহ আনুষ্ঠানিক কৰা হৈছে। পে-লোডসমূহৰ পৰা বিজ্ঞানভিত্তিক ফলাফল সৰ্বাধিক কৰিবলৈ বিজ্ঞান কৰ্ম গোট (SWG) গঠন কৰা হৈছে আৰু মিছনৰ প্ৰধান বিজ্ঞানীও ঘোষণা কৰা হৈছে। মিছনৰ প্ৰাথমিক ডিজাইন পৰ্যালোচনাও (PDR) সম্পূৰ্ণ হৈছে।"
